عمادالدین نسیمی و نهضت حروفیه

by تقی خمارلو (گردآورنده), حسین صدیق, محمدرضا کریمی (مترجم)

سال نشر: تابستان 1357

عنوان فرعی: سه گفتار پیرامون خلاقیت عمادالدین نسیمی شاعر انسانگرای آذری، و جنبش مترقی مردم آذربایجان تحت عنوان حروفیه

44 pages, Unknown Binding

Published January 1, 1978

Reviews

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 1 out of 5]

کتاب هم از نظر صوری و هم از نظر محتوایی مشکل داره. مشکل صوریش مشخص نبودن نویسنده ها و فقدان ارجاعه، و مشکل محتواییش کلی گویی و استنتاج های لایتچسبکه

گردآورنده در آغاز در توضیح مقالات، متذکر شده که مقاله ی دوم - مقایسه ی حافظ و نسیمی - و سوم - نقادی نسیمی از دین - از دو شرق شناس هستند اما نام اونها رو نمی گه در فهرست هم صرفا اسامی به صورت اختصاری بیان شده اند: ا. ج. و ع. ف. . البته از بی در و پیکر بودن و ایدئولوژیک بودن این دو مقاله می شود فهمید که این دو خاورشناسانی گزافه گو از شوروی هستند

مقاله ی اول که مقدمه ی حسین صدیق است بر کتاب "درام نسیمی" نوشته ی فریدون آشوروف، کلیاتی است تاریخی در مورد نهضت حروفیه - که هر کس حداقل اطالاعاتی در مورد حروفیه داشته باشد از اکثر آنها باخبر است - همراه با عباراتی چند در مورد زندگی نامه ی نسیمی. این مقاله با وجود اطلاعات اندک نسبت به دو مقاله ی دیگر به مراتب اطلاعات بیشتری دارد

مقاله ی دوم و سوم رسما برای مبدل کردن نسیمی به یک ماتریالیست دیالکتیکی با پشتوانه ی انسان گرایانه است که با رد تقلید به نقد نهاد دین می پردازد و در لفافه ی ایدئولوژی دینی از منافع طبقه ی خود دفاع می کند. آموزه ی وحدت وجود - که حمله ای است به تعالی گری - به مستمسکی بدل می شود که نویسندگان، نسیمی - و کلا صوفیانی همچون حافظ - را از سنت ایدئالیستی جدا و به سنت ماتریالیستی نزدیک کنند؛ نشانه ی این نزدیکی هم طبیعت گرایی و توجه به جنبه های انضمامی زندگی در این شعرا و صوفیان مترقی است. از طرف دیگر و در پیوند با این انضمامیت، نسیمی و امثالش با محور قرار دادن عشق در آثارشان عملا تعهد خود به آرمانی انسانی را بروز می دهند - زیرا عشق در آثار اینان به خدای متعالی مختص نیست و به آدمیان و طبیعت تسری می یابد. به این ترتیب تغزل و حیث غنایی اشعار امثال نسیمی و حافظ تبلوری است از روحیه انسانی و ماتریالیستی - انضمامی - ایشان. نسیمی و حافظ هر دو در عین نقد وضعیت اجتماعی حاضر - و حمله به متنفذین و متحجرین - گشایش را نه در انفعال بلکه در فعالیت می بینند و این خصوصا در مورد نسیمی بواسطه ی حضور در یک نهضت اجتماعی مبارز - حروفیه - آشکارتر است. این امید به آینده تبلوری است از باور به تاریخ و ترقی برآمده از مبارزه ی جنبه های متضاد در آن - یعنی جنبه ی دیالکتیکی. همه ی اینها را اگر به حمله ی امثال نسیمی به نهاد دین - که مبتنی بر ایدئالیسم و تقلید است - اضافه کنید، شخصیت های مبارز این دو و تصویر مطلوب نویسندگان از آنها به دست می آید

خلاصه اینکه این کتاب نه اطلاعات به درد بخوری در مورد نسیمی دارد و نه اطلاعات به درد بخوری در مورد حروفیه

حاشیه: البته این حرف ها مطلقا تهی از حقیقت نیست اما به مراتب رقیق تر از این چیزی است که این آقایون از دل امثال نسیمی و حافظ بیرون می کشند