مجموعه حاضر مشتمل بر پنج مقاله است که در آنها تحولات ارمنستان ، آذربایجان و نقاط شمالی منطقه قفقاز در سالهای بین فروپاشی تزاریسم در ۱۹۱۷ و سلطه مجدد روسها بر قفقاز در سالهای نخست دهه ۱۹۲۰ و دوران کوتاه استقلال قفقاز بررسی شده است .عناوین مقالات و نام نویسندگان آنها عبارتاند از : --- احمد آقا اوغلو در فرانسه ، ۱۸۹۴- ۱۸۸۸، سرآغاز فعالیتهای یک روشنفکر آذربایجانی / فرانسوا ژرژن --- انقلاب و شوراییگردانی در شمال قفقاز / پ کوزوک --- نقش حزب داشناکتسوتیون در جمهوری ارمنستان / ریچارد هوانسیان --- چهار یادبود در تاریخ جمهوری آذربایجان / جیحون حاجی بیلی --- واپسین تلاش : مذاکرات داشناکها و بلشویکها در ریگا ، ۱۹۲۱/ هراچیک سیمونیان
قفقاز که در منتهی الیه شمال غربی فلات ایران واقع است. به دلیل تنوع قومی و فرهنگی و همچنین موقعیت منطقهای خود در همه حال از تحولات ایران متأثر و به نوبت خود، متقابلاً بر تحولات آن تأثیر داشته است. این ویژگی به خصوص در دورههایی از تاریخ قفقاز مجال بروز یافته که در خلال آن، بنا به دگرگونیهای پیش آمده در مناسبات جهانی، چیرگی قدرتهای بزرگ بر آن برای مدت زمانی مختل شده است.یکی از این ادوار، سالهای بین فروپاشی تزاریسم در ۱۹۱۷ و سلطهی مجدد روسها بر قفقاز در سالهای نخست دهه ۱۹۲۰ است. در این مجموعه گوشههایی از تحولات ارمنستان، آذربایجان، و نقاط شمالی منطقه در سالهای مزبور ــ دوران کوتاه استقلال قفقاز ــ مورد بحث و بررسی قرار دارد.