Από την ανεξαρτησία ώς τις μέρες μας, τι υποστήριξαν οι πολιτικοί μας για την πολιτεία, το πολίτευμα και τα δικαιώματα του ανθρώπου, και πώς σχολίασαν τις απόψεις τους οι διανοούμενοι; 17 και 16 προσωπογραφίες αντίστοιχα, με τις προσθήκες ενός συνταγματολόγου,που τον συναρπάζει η πολιτική και η ιστορία.
Ως αυτόπτης μάρτυρας και κατά καιρούς ως συμμέτοχος στις πολιτικές εξελίξεις μας από τη Μεταπολίτευση ως σήμερα, μου δόθηκε πολλές φορές η ευκαιρία να διαπιστώσω πόσο αμφίθυμη είναι η σχέση των περισσότερων πολιτικών μας με το Σύνταγμα, το δίκαιο και τους θεσμούς. Σχέση αγάπης όσο βρίσκονται μακριά από την εξουσία και σχέση μίσους από τη στιγμή που την κατακτούν.
Με κριτήριο λοιπόν τη στάση τους απέναντι στους θεσμούς, κατέταξα τους «προσωπογραφούμενους» πολιτικούς «μου» σε τρεις κατηγορίες: τους πραγματιστές, τους δημαγωγούς και τους ονειροπόλους. Στον αναγνώστη ανήκει να αποφανθεί ποιος από τους τρεις αυτούς χαρακτηρισμούς ταιριάζει περισσότερο σε κάθε «προσωπογραφούμενο». Από τη σκοπιά μου, κατέταξα τους μελετώμενους πολιτικούς με κριτήριο τον φιλοσοφικοπολιτικό προσανατολισμό τους σε μιαν από τις τρεις μεγάλες ιδεολογικές παραδόσεις της νεότερης και της σύγχρονης Ελλάδας: την αστική, τησοσιαλδημοκρατική και την κομμουνιστική.
Καθεμιά από τις τρεις αυτές παραδόσεις είχε βέβαια και τους διανοουμένους της, οι οποίοι, όχι μόνο στοχάστηκαν την εξουσία, αλλά πολλές φορές «παθιάστηκαν» γι’ αυτήν. Για τους περισσότερους από αυτούς –κατ’ επάγγελμα δημοσιολόγους και όχι μόνον– η τιθάσευσή της ήταν αντικείμενο της επιστήμης τους. Για άλλους πάλι ήταν μια πρόκληση με την οποία, θέλοντας και αυτοί να συμμετάσχουν στα κοινά, δεν απέφυγαν να αναμετρηθούν. Η τοπο θέ τησή τους σε αυτό το βιβλίο δίπλα στους πολιτικούς με τους οποίους προ πάντων διαλέχθηκαν νομίζω ότι συμπληρώνει την εικόνα, δίνοντας το ιδεολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινήθηκαν και οι μεν και οι δε. Τα πορτραίτα αμφοτέρων τα συνόδευσα με κάποια δικά μου παλαιότερα κείμενα, στα οποία, με αφορμή διάφορα περιστατικά, μου δόθηκε η ευκαιρία να μελετήσω από την ειδικότερη σκοπιά του κλάδου μου παρεμφερή ζητήματα.
Καταπληκτικός! Ο Νίκος Αλιβιζάτος είναι ένας διανοούμενος που ξεχωρίζει για την σκέψη και τις γνώσεις του. Από τα μυαλά που είναι χρήσιμα όσο ποτέ στην Ελλάδα.
Το παρόν βιβλίο είναι μια συλλογή 48 παλαιότερων κειμένων του, από τα οποία τα περισσότερα αναφέρονται σε μεγάλες προσωπικότητες: πολιτικούς αλλά και διανοούμενους. Αν και είναι μικρά και επιφανειακά, έμαθα πολλές άγνωστες πτυχές από μεγάλους πολιτικούς όπως ο Καποδίστριας, ο Τρικούπης, ο Βενιζέλος, ο Παπαναστασίου, ο Γεώργιος Παπανδρέου, αλλά και πρόσωπα τα οποία δεν γνώριζα όπως ο Σαρίπολος, ο Μάνεσης, ο Ηλιού, ο Φιλίνης, ο Ρούφος κτλ.
Είναι εντυπωσιακό πως κάποιες προσωπικότητες έπαιξαν έντονο και καθοριστικό ρόλο στις πολύ συχνές πολιτικές εξελίξεις της χώρας καθ' όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα. Ο Αλιβιζάτος, ως συνταγματολόγος, τονίζει για παράδειγμα τις καίριες παρεμβάσεις σε τέσσερις περιπτώσεις του Αριστόβουλου Μάνεση, ενός μεγάλου συνταγματολόγου, ώστε να αποτραπεί πιθανή παρεκτροπή του συντάγματος από τις εκάστοτε κυβερνήσεις. Σημαντικό επίσης, τα πρόσωπα της αριστεράς που ξεχώρισαν και επηρέασαν και τον ίδιο.
Πολύ σημαντικό και χρήσιμο βιβλίο για την γενική εικόνα των ανθρώπων που άφησαν το στίγμα τους στην πολιτική, που είτε κυβέρνησαν είτε με τη στάση τους επηρέασαν την κοινή γνώμη (π.χ. αντιδικτατορικό κίνημα). Σίγουρα, ένα βιβλίο γεμάτο βιβλιογραφικών προτάσεων προς μελέτη.