Ο άγγελος στο πηγάδι

Ερημίτες και Αποσυνάγωγοι #1

by Pandelis Prevelakis, Παντελής Πρεβελάκης

Η πνευματική περιπέτεια ενός ερημίτη πού, προσπαθώντας να προσεγγίσει τον Θεό, φτάνει σε οριακές καταστάσεις - περίγυρος, τα Πάθη του Χριστού, όπως τα βιώνει κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα η ολιγομελής κοινωνία ενός μοναστηριού. Ένας μέγας τεχνίτης του λόγου, ο Παντελής Πρεβελάκης, κερδίζει, με το βιβλίο του αυτό, το στοίχημα του μυθιστορήματος που καθιστά το συμβολικό άξονα ολόκληρης της ύπαρξης.

192 pages, Hardcover

First published January 1, 1970

About the author

Pandelis Prevelakis (Greek: Παντελής Πρεβελάκης sometimes transliterated Panteles Prevelakes or Panteles Prevelaces; 18 February 1909 – 15 March 1986) was a Greek novelist, poet, dramatist and essayist—one of the leading Greek prose writers of the "Generation of the '30s". Most of his works are set in Crete.

Reviews

[L'amante des livres · Rating 5 out of 5]

Καποια στιγμη σε μια συνεντευξη του ο Γιαννης Μακριδακης μιλουσε για λογοτεχνια και βιβλια που εχει ξεχωρισει. Εκει, συν τοις αλλοις, ανεφερε πως η νουβελα του "Η δεξια τσεπη του ρασου" "συνομιλει" με το μυθιστορημα του Παντελη Πρεβελακη "Ο αγγελος στο πηγαδι". Καπως ετσι το τελευταιο μπηκε στη λιστα to-read.

Ο Πρεβελακης ανηκει στους πεζογραφους της Γενιας του '30. "Ο αγγελος στο πηγαδι" ειναι το προτελευταιο του μυθιστορημα και γραφτηκε το 1970. Ειναι το πρωτο βιβλιο της ανολοκληρωτης τριλογιας του με τιτλο "Ερημιτες και Αποσυναγωγοι". Το δευτερο βιβλιο αυτης της τριλογιας και τελευταιο μυθιστορημα του Πρεβελακη, "Η αντιστροφη μετρηση", γραφτηκε το 1974 και κυκλοφορησε χερι με χερι, οταν ακομα δεν ειχε πεσει η χουντα. Τριτο βιβλιο δεν υπηρξε.

"Ο αγγελος στο πηγαδι" ειναι ενα βιβλιο περα για περα ατμοσφαιρικο. Αποπνει ομορφια αλλα και θλιψη. Ο αφηγηματικος του χρονος ξεκιναει το Σαββατο του Λαζαρου και φτανει ως τη Μεγαλη Παρασκευη. Εξου και ο υποτιτλος "Μια Μεγαλοβδομαδα". Η γλωσσα στην οποια ειναι γραμμενο μαγικη. Οι λεξεις που χρησιμοποιει ο συγγραφεας εχουν φοβερη δυναμη, καταγοητευουν τον αναγνωστη, τον γητευουν. Διαβαζοντας το νιωθει κανεις τι σημαινει λογοτεχνια, τι σημαινει δηλαδη τεχνη του να χειριζεται καποιος τοσο επιδεξια το λογο ετσι ωστε να γεννιουνται σε αυτον που διαβαζει τοσα συναισθηματα. Εδω ειλικρινα εχουμε να κανουμε με ενα βιβλιο κοσμημα.

[Ourania Topa · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετικό ανάγνωσμα για τη Μεγάλη Εβδομάδα, στοχασμός πάνω στα πάθη, το μαρτύριο και τη λαχτάρα για λύτρωση των ανθρώπων, αλλά ταυτόχρονα μια ωδή στη Φύση, γραμμένο σε μια εκδοχή της ελληνικής γλώσσας που εντυπωσιάζει με τον πλούτο και τις αποχρώσεις της: "αποβραδίς ζύμωνε και φουρνοπολεμούσε", "συγκαθίζανε γύρω στην τάβλα να κρασοψυχιάσουν", "θα τον έκανες καμιά τριανταριά χρονώ, μ' από τα θλιμμένα μάτια του θα τον έλεγες πως είχε καιρού θεμέλιο".... Τι να πρωτο-υπογραμμίσει κανείς!

[Marios Shekeris · Rating 4 out of 5]

Κάτω από τον τίτλο «Ο Άγγελος στο Πηγάδι» αναγράφεται “Μια Μεγαλοβδομάδα” και μετά «μυθιστόρημα». Δεν είναι. Μυθιστόρημα. Είναι σύντομο, μικρό. Είναι νουβέλα. 182 σελίδες με μεγάλο φόντο στις μικρές σελίδες των εκδόσεων της σειράς Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Εστίας. Σε αντίθεση με τα άλλα του βιβλία, εδώ ο Πρεβελάκης περιορίζεται σε ένα σύντομο κείμενο, πυκνό, στοχευμένο. Μια ιστορία αρχέτυπο. Το «Ταξίδι του ήρωα».

Ανοίγω μικρή παρένθεση (Την έννοια του ηρωικού αρχετύπου, την επεξεργάστηκε ο Αμερικανός συγγραφέας και καθηγητής Τζόζεφ Κάμπελ (1904-1987). Ουσιαστικά υποστήριξε ότι πίσω απ’ όλες τις ιστορίες βρίσκεται πάντα το οργανωτικό σχήμα ενός ταξιδιού: το κεντρικό πρόσωπο (ο ήρωας) ξεκινά την περιπέτεια μιας αναζήτησης, που θα τον απομακρύνει από τον οικείο κόσμο και, μέσα από εμπόδια και επώδυνες δοκιμασίες, θα τον οδηγήσει στον τελικό προορισμό, που είναι ακριβώς η κατάληξη στην μορφή της σωτηρίας του ή της ωριμότητας και της κατάκτηση της δικής του αυτογνωσίας. Αυτό το ταξίδι, η μετακίνηση, η μεταμόρφωση, η μεταβολή σχηματίζει ένα κύκλο ή καλύτερα τόξο - character’s arc. Κλείνω παρένθεση με ακόμη ένα τόξο: ).

Έτσι ακριβώς είναι το ταξίδι του δόκιμου μοναχού. Ξεκινάει από μια αφετηρία με ιστορικό πολέμου και ερωτικής απελπισίας και προδοσίας. Υποψήφιος πλέον μοναχός, βρίσκεται σε ένα ανήλιαγο γκρεμό ενός κρητικού φαραγγιού για το τελικό στάδιο του ασκητισμού. Αυτό είναι το Πηγάδι του τίτλου. Ο Άγγελος (του τίτλου) είναι το νεογέννητο πουλάρι που θα το πάρει υπό την προστασία του για αυτή την τελευταία εβδομάδα του που συμπίπτει με την Πασχαλινή Μεγάλη Εβδομάδα. Υπάρχει έντονη πλοκή, δεν θα κάνω σποιλερ αλλά αν ήταν ταινία στο διαφημιστικό trailer θα παρέθετα το ακόλουθο:

Αν ο δόκιμος πιστέψει στην ανάσταση των νεκρών, θα ξαναγεννηθεί εις Χριστών, κ’ είτε θα απομείνει στο μοναστήρι, είτε θα γυρίσει στον κόσμο να ζήσει σα χριστιανός. Και το ένα και το άλλο θα είναι ο λυτρωμός του. Αν όχι, και παραδεχτεί για καθολικό κλερονόμο του τὸ Σκούληκα τὸν Ακοίμητο, το μαχαίρι τι το ‘χει; Είτε σήμερα σκοτωθεί είτε αύριο ψοφήσει, το ιδιο κάνει.

Γράφτηκε το 1970, αλλά ο Πρεβελάκης χρησιμοποιεί μια γλώσσα και φόρμα που ταιριάζει στο θέμα της ιστορίας και στην οποία είναι επιδέξιος μάστορας. Και κτίζει μια βαθύτατα ανθρώπινη ιστορία, με το σύνολο των ψυχολογικών, συναισθηματικών αλλά και σωματικών αλλαγών που συμβαίνουν στον ψυχικό κόσμο του μοναχού σε σχέση με την δοκιμασία/ταξίδι του. Με την σαφήνεια και την ακρίβεια την γοητεία, τον εκούσιο εγκλωβισμό του αναγνώστη στον ανθρώπινο ψυχισμό του ήρωα στα επίπεδα του Hemingway στο The Old Man and the Sea. Και η κάθε πρόταση, η κάθε λέξη εύστοχη. Κι ας κάνει την παραδοχή της αδυναμίας των λέξεων μπροστά στο σύνολο των αισθήσεων.

Ανοίγω τα μάτια μου, είναι ένας λόγος. Όταν τ᾽ ανοίξεις στ’ αλήθεια, η γλώσσα δεν προφταίνει να ονοματίζει όσα βλέπουν. Χωρίς να λογαριάσουμε τι σοδειάζουν τ᾽ αυτιά και τα ρουθούνια, τα χέρια και τα χείλη, κι ολάκερη η σάρκα! Ο άνθρωπος που θα καταγράψει τη σοδειά τους δε γεννήθηκε ακόμα.