وی در دیماه ۱۳۱۸ در تهران بهدنیا آمد. پدرش مهدی الهی قمشهای از علمای برجستهٔ زمان خود و مادرش خانم طيبه تربتی است. تحصیلات ابتدایی، متوسطه و دانشگاهی را به ترتیب در دبستان دانش، دبیرستان مروی، و دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران به پایان برد و نیز تحصیلات حوزوی و سنتی را نزد پدرش مهدی الهی قمشهای و استادان دیگر دنبال کرد. سپس به تدریس در دانشگاه تهران و چند مرکز آموزشی دیگر در داخل ایران و بعدها در خارج از ایران پرداخت. شهرت اصلی او به خاطر سخنرانیهای متنوعش در محافل عمومی و سخنرانیهای تلویزیونی برای بینندگان عام است. علاوه براین، ایشان به ترجمه و نوشتن چند کتاب در زمینهٔ عرفان اسلامی و هنر دست زدهاند. قریب یک سال نیز ریاست کتابخانه ملی ایران را عهده دار بود. ایشان دارای همسر و دو فرزند، یک پسر و یک دختر به نامهای شاهد و شادی میباشند. همسر ایشان دارای درجهٔ دکتری در رشتهٔ علوم و صنایع غذایی بوده و استاد دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه شهید بهشتی و موسسهٔ علوم و صنایع غذایی و تغذیه و بهداشت میباشند
تجربیات کاری استاد دانشگاه تهران، به مدت سی سال ارائه دورههای درسی در آکسفورد، کمبریج، دانشگاه لندن، برکلی، یوسیالای، آکادمی تمینوس، و بسیاری دیگر
مطالعات دانشگاهی: دکترای عرفان و فلسفه اسلامی از دیدگاه بوعلی سینا، از دانشگاه تهران مطالعات آزاد دیگر: زیباییشناسی ادبیات فارسی زبان و ادبیات عرب ادبیات انگلیسی آمریکایی زبان و ادبیات فرانسه
مطالب اصلی دروس فلسفه ارسطو فلسفه اشراق و شهود در ادبیات کلاسیک ایران ادبیات انگلیسی از دیدگاه شکسپیر عرفان مولانا و ابن عربی
آثار الهی قمشهای دارای تالیفات و ترجمههای متعددى است. همچنین، مجموعهای از سخنرانیهای او که به زبانهای فارسی و انگلیسی در سازمانها و دانشگاههای داخل و خارج ایران ایراد شده، به صورت نوارهای صوتی و تصویری در زمینههای متنوع عرفان، ادبیات و هنر به علاقهمندان عرضه شدهاست. تعدادی از این سخنرانیها نیز از شبکهٔ چهار سیما و شبکهٔ جام جم پخش میشود.
فهرست آثار مکتوب: گزیدهٔ فیه ما فیه (مقالات مولانا)، تلخیص و شرح، انتشارات علمی و فرهنگی گزیدهٔ منطقالطیر (عطار)، انتشارات علمی و فرهنگی شرح گلشن راز ( شیخ محمود شبستری)، انتشارات علمی و فرهنگی ترجمهٔ گزیدهٔ سخنان شکسپیر، انتشارات علمی و فرهنگی تصحیح دیوان حافظ، انتشارات سروش و انجمن خوشنویسان بررسی آثار ترجمهشدهٔ اسلامی به زبان انگلیسی، انتشارات سمت مقالات، انتشارات روزنه پیامبر، ترجمهٔ اثر جبران خلیل جبر
از بین 5 جلد اول کیمیا این جلد مقالات وزینی دارد و از خواندن آنها لذت بردم فهرست کتاب بخش اول کتاب شامل اشعاری است به زبان انگلیسی از شاعران مختلف که با ترجمه "حسین الهی قمشه ای " به همراه تصاویر شاعران و معرفی اجمالی آنان به طبع رسیده است . بخش دوم شامل مقالاتی است در حوزه ادبیات و عرفان و اشعار و کلمات قصاری از عارفان مختلف . عناوین مقالات و مندرجات دیگر عبارت اند از: "رساله عشق / ابوعلی سینا / به اهتمام دکتر محسن کیانی "، "اندرزنامه / خط میرعماد الحسنی قزوینی "، "نغمه لاهوت (شرح حدیث کمیل ) / حکیم الهی قمشه ای "، "رساله آداب المشق / میرعماد الحسنی قزوینی / خط استاد کیخسرو خروش "، "انسان مسافر (شرح صد بیت از گلش راز) / دکتر مرتضی الهی قمشه ای "، "پیوند شرق و غرب / در معرفی هانری کربن "، "یادی از هانری کربن و تاملی در اندیشه هایش / سید حسین نصر/ ترجمه محمدعلی نیازی "، "بانوی شرق شناس غرب / در معرفی آنه ماری شیمل / به اهتمام محمدعلی نیازی "، "عیسی (ع) و مریم (س) در عرفان اسلامی / آنه ماری شیمل / ترجمه محمد حسین خواجه زاده "، "در باب آینده گفت و گوی تمدن ها/ ساچیکو موراتا/ ترجمه محمد علی نیازی "، "مولانا و شیخ اکبر/ ویلیام چیتیک / ترجمه حسین کمالی "، "طریق معرفت / در معرفی فریتیوف شووان / ترجمه مصطفی ملکیان "، "حکمت خالده / فریتیوف شووان / ترجمه مصطفی ملکیان "، "ایمان جاودان / در معرفی آلدوس هاکسلی / به اهتمام محمدعلی نیازی "، "بت پرستی / آلدوس هاکسلی / ترجمه مصطفی ملکیان "، "سکوت / آلدوس هاکسلی / ترجمه مصطفی ملکیان "، "تاملاتی در اصول نظری و روش ترجمه اشعار صوفیانه فارسی / لئوناردلویزن / ترجمه مجدالدین کیوانی "، "پند نامه افلاطون "، "کفر و خامی و نامردمی از دیدگاه لسان الغیب / سید احمد بهشتی شیرازی "، "یک قصیده و یک بحر طویل / کمال غیاث شیرازی / به اهتمام سید احمد بهشتی شیرازی "، "قصیده ای از مجد همگر (قرن هفتم )"، "هفت شعر از سیف فرغانی (قرن هفتم ) "، "غزلی از مهدیه الهی قمشه ای (آتش ) "، "کلمات قصار عارفان " و "رباعیات خیام نیشابوری