این نسخه «جهانی است بنشسته در گوشهای». واقعاً به دیدنش میارزد، حتّی اگر علاقهمند به عالم نسخهخطّی هم نباشید. این نسخه را نیز آنجلو پیه مونتسه، همان مستشرق ایتالیائی که کاشف نسخۀ فلورانس(شاهنامه) بود پیا کرد و شناساند و بر چاپ عکسیِ آن مقدّمهای نوشت. آنچه این نسخه را برای دیدن فوقالعادّه چشمنواز کردهاست، یکی متنِ خود نسخه است، که البتّه مربوط به قرن نهم میشود و دربارۀ این نسخۀ خاص، باید گفت متن چندان معتبری ندارد؛ جویا جهانبخش در آئینۀ میراث، مقالهای دربارۀ این نسخه منتشر کرد(تابستان 1379) و جملۀ وی، به گمانم رساترین تعبیر باشد: «صحّت متن دستنوشت منطقالطّیر تورینوی ایتالیا، بیشک به پای نِفاسَت ظاهرِ آن و هنری که در آراستن آن به کار بسته شدهاست نمیرسد».، صفتِ دیگر که از اوّلی هم مهمتر است، نوع متن این کتاب است؛ گویا کاتب، این نسخه را به سفارشِ شخصی پرداخته است که آن شخص، فارسی نمیدانسته یا در خواندن ان مشکل داشتهاست، لذا سراسر نسخه را اعرابگذاری کردهاست! تصوّرش را بکنید؛ منطقالطّیر از قرن نهم، تمام کلماتش هم حرکت دارد! برای مهم بودن نسخه، چه ویژگی دیگری باید در آن باشد؟! گرچه دو صفتِ دیگر هم در این نسخه هست؛ یکی «شاهانه» بودن آن است، اینکه سراسر نسخه نذهیب شده و به دقّت آراسته گردیدهاست، یکی وجود شش مجلسِ نقّاشی در آن که قطعاً شایستۀ دیدن و تحسین خواهد بود.بود. کاتب، شخصی بوده به نام نصیر بن الحسن المکّیّ، که در ماه صَفَر سال 857 این نسخه را به پایان بردهاست. فهرست مطالبِ منطقالطّیر هم در پایان کتاب ضمیمه شدهاست( و نه در آغاز، برایمثال فهرست «سفینۀ تبریز» در آغاز کتاب آمدهاست) که این فهرست مطالب قطعاً برای یافتنِ قطعه یا بیتی خاص، راهگشا خواهد بود. مسائلی در مقدّمۀ پیه مونتسه دیدهمیشود که ذکر آنها را لازم دانستم: این نسخه تا سالها پیش متعلّق به کارلو آلبرتو، پادشاه پییهمونته و ساردنیا در سالهای 1831 تا 1849 بودهاست که مأموران وی، این نسخه را از استانبول برایش خریدهبودند. گرچه احتمالاً نسخه، قبلاً در تملّک شاهزاده یا یکی از اشراف عثمانی بودهاست و یادداشتی هم به ترکی بر برگ اوّل هست، با تاریخ 1094 قمری. گویا کاتب نسخه، در سالهای 1830 تا 1845، برای افرادِ بازار کتابفروشان استانبول شناختهشده بودهاست و فرانسیس ریشار، نسخهشناس فرانسوی حدس زده که این نصیر بن الحسن المکّیّ، کاتبِ نسخۀ «الحِصنُ الحصین من کلام سیّد المرسلین» در سال 854 قمری هم باشد که اکنون در کتابخانۀ ملّی پاریس نگهداری میشود. الغرض؛ این کتاب از نفایس نسخ خطّی فارسی است، این را حتّی طفلی چون من نیز میفهمد؛ دیدن و چند دقیقه خواندن آن هم واقعاً بیارزشی نخواهد بود، خداوند رحمت کناد کاتبِ نسخه و نیز آنجلو پیه مونتسه را، که هرکدام به نحوی دربارۀ این نسخه کوشیدند.