OP DE RUG VAN VUILE ZWANEN gaat over de euforie van een junk na het zich toedienen van een shot en over de wanhoop van de verslaafde als hij zich in een vreemde stad bevindt zonder betrouwbare adressen. Het boek dringt diep door in de essentie van het heriÖnegebruik en alle erbij behorende rituelen.
In deze bundel staan zeven verhalen, die alle te maken hebben met de drugsscene. René Stoute was zelf verslaafd aan drugs geweest en het zijn dan ook verhalen die van binnenuit geschreven zijn. Verslaafd zijn maakt mensen egoïstisch, alles draait om de onmiddellijke bevrediging, alles moet daarvoor ook wijken, tot aan vriendschap toe. De verhalen spelen zich af in Amsterdam, in Kopenhagen, in Eindhoven, in Engeland. We maken kennis met hulpverleners, met afkickcentra, met gevangenissen, met chaos en verloedering, soms ook met harde en rauwe humor. Het is geen wereld om naar te verlangen, veel mensen gaan voortijdig dood. René Stoute onderging op middelbare leeftijd een geslachtsverandering en werd toen Renate Stoute. Zij stierf in 2000, nog geen 50 jaar oud. Het laatste verhaal uit de bundel waarin de hoofdpersoon in Engeland een schijnhuwelijk sluit is het meest hilarische. Stoute kon ontegenzeggelijk goed schrijven en er zijn neem ik aan maar weinig mensen die zo van binnenuit over drugsverslaving hebben geschreven.
Een maagdelijke René Stoute voor een eurootje bij Noppes. Een gouden kans op een nostalgisch terugblik op de tijd dat ik als 16-jarig wégliep met Stoute. De omzwervingen van een junk door de Chinese buurt, eem 'warm shot opium', de snelle flash, het wachten op de dealer, de paniek na een politierazzia, ik verkneukelde me op 180 pagina's puberaal genot. Maar ik kwam bedrogen uit. Stoute blijft nog steeds een prima schrijver. Maar de leegte van zijn karakter(s), de eentonige, droevige en zelfgekozen jacht op hun medicijnen, de labbekakkerij, het schrijnende gebrek aan karakter, wilskracht, doel...op een of andere manier kon ik me die wereld niet meer eigen maken. Ik probeerde het wel. Maar ik kakte in, droomde weg. Het schrijnende gebrek aan diepgang stootte me af. Wat blééf was het Amsterdam van toen. De vuile straten, de leegstaande panden, het volmaakt onaangeharkte. Daar is sinds de jaren '90 korte metten mee gemaakt, waardoor we tegenwoordig van een soort Efteling-hoofdstad kunnen genieten. Maar het wel en wee van de junk, die dope zoekt, steelt, "vrienden" bedriegt, geen banden van betekenis aanknoopt, naar een afkickkliniek gaat zonder ambitie te willen afkicken, wekt bij mij meêlij noch medeleven noch interesse noch gevoel. Het laat me zo koud als de karakters zelf. Bizar dat ik dit destijd zo helemaal-de-bom vond.
Ik heb ontzettend genoten van dit boek. Van goede boeken word ik in zekere zin high, zoals de personen op de rug van vuile zwanen dat worden van een pakje horse. Mindere boeken vergelijk ik met methadon; geen high, maar de leesdrift wordt voor even beteugeld. Gauw verder op zoek naar het volgende 5 sterren boek denk ik dan.
Nu moet ik hier wel bij vermelden dat ik enigszins een aantrekkingskracht voel t.o.v. heroïneverslaafden. Dat komt omdat je daar altijd zo veel over hoort als je vraagt hoe het 50-40 jaar geleden was in de grote steden van ons land, en te horen krijg dat er allemaal straten waren waar je niet kon komen zonder beroofd te worden door een junk, zoals de Zeedijk in Amsterdam.
Het is wel een uitermate pessimistisch boek, het is niet zo dat er voor de verslaafden die langskomen - het zijn korte verhalen van ongeveer 40 pagina's die los van elkaar staan, maar allemaal over leden van de scene - een lichtje aan het einde van tunnel brandt. Het leest daarom ook als een horrorverhaal over het goedje dat iedereen de afgrond in kan trekken.
Stoute kan verdraaid goed en origineel schrijven:
(halsreikend naar de junk) "De haren op m'n armen en benen en de porieën in m'n gezicht leken zich te verheffen, te openen als de hongerige bekjes van pasgeboren roofvogels."
(in de nor) "Achter elke facade, hoe knap ook gebracht, rukt de eenzaamheid wanhopig aan verzonken grendels en krommen witte knokkels zich rond koele grijze tralies."
Top 5 NL boeken voor mij, maar ik heb nog niet bijster veel in die aparte taal gelezen.
Geeft een haarscherp beeld van het leven van junks en neemt en passant ook nog het welzijnswerkerswereldje in de jaren zevenentig op de korrel. Een aardig detail is nog dat een van de verhalen gedeeltelijk in Eindhoven speelt.