Η Παναγιά η Χελιδονού

by Marguerite Yourcenar, Μαργκερίτ Γιουρσενάρ, Ιωάννα Χατζηνικολή (Translator)

Την αυγή του Μεσαίωνα, ένας καλόγερος φτάνει από την Αίγυπτο στην Αττική και αγωνίζεται να αφανίσει τις Νεράιδες του Κηφισού πείθοντας τους φοβισμένους χωρικούς να τον βοηθήσουν. Όμως οι ερωτικές θεότητες της φύσης θα βρουν έναν απροσδόκητο σύμμαχο…

Στην αφήγηση της Γιουρσενάρ, μιας από τις σημαντικότερες εκπροσώπους των γαλλικών γραμμάτων, συνυφαίνονται θέματα κλασσικά όσο και συναρπαστικά.

Η ιερότητα της φύσης, που είναι η ίδια η ζωή με όλες τις αντιφάσεις της. Ο έρωτας και ο φόβος. Η μεταμόρφωση και η αναγέννηση. Η σύγκρουση και η συμφιλίωση. Η νέα θρησκεία και οι πανάρχαιες Νύμφες.

Ο εικονογράφος και δημιουργός comics Γιώργος Τσιαμάντας σε συνεργασία με τον φιλόλογο Βαγγέλη Ψαριανό προχώρησαν στην απαραίτητη έρευνα, ώστε η αναπαράσταση του τόπου και της εποχής να είναι όσο το δυνατόν πιο ακριβής, προκειμένου το εικονογράφημα να αποκτήσει, εκτός από την ψυχαγωγική του διάσταση, και δυνατότητες για εκπαιδευτική χρήση, μέσα από τις εμπνευσμένες και γοητευτικές εικόνες του comic.

120 pages, Paperback

First published January 1, 1938

About the author

Marguerite Yourcenar, original name Marguerite de Crayencour, was a french novelist, essayist, poet and short-story writer who became the first woman to be elected to the Académie Française (French Academy), an exclusive literary institution with a membership limited to 40.
She became a naturalized U.S. citizen in 1947. The name “Yourcenar” is an imperfect anagram of her original name, “Crayencour.”

Yourcenar’s literary works are notable for their rigorously classical style, their erudition, and their psychological subtlety. In her most important books she re-creates past eras and personages, meditating thereby on human destiny, morality, and power. Her masterpiece is Mémoires d'Hadrien, a historical novel constituting the fictionalized memoirs of that 2nd-century Roman emperor. Her works were translated by the American Grace Frick, Yourcenar’s secretary and life companion.
Yourcenar was also a literary critic and translator.

Reviews

[Yiannis Vasalakis · Rating 4 out of 5]

Ένα όμορφο γκράφικ νόβελ από τον 40χρονο γραφίστα Γιώργο Τσιαμάντα που δικαίως κέρδισε το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου στα Βραβεία Κόμικς 2015. Ο Τσιαμάντας, με τη συμβολή του φιλολόγου και επιστημονικού συνεργάτη του Βαγγέλη Ψαριανού έδωσε ζωή σε ένα παλιό διήγημα της Μαργκερίτ Γιουρσενάρ, μίας από τις σημαντικότερες εκπροσώπους των γαλλικών γραμμάτων.



«Η Παναγιά η Χελιδονού» είναι μια παραμυθένια ιστορία, που λαμβάνει χώρα κατά το πέρασμα από τον αρχαίο κόσμο στον Χριστιανισμό και τον μεσαίωνα. Εξιστορεί την προσπάθεια ενός φανατικού μοναχού να ξορκίσει «τα απομεινάρια της ράτσας των θεών»· πανάρχαια όντα, νύμφες, ξωτικά και νεράιδες του δάσους και των νερών που ζουν στις όχθες του Κηφισού, κάτω από την Πάρνηθα. Δεν θα πω άλλα για την υπόθεση, όμως η κατάληξη της ιστορίας είναι η δημιουργία της εκκλησίας της Παναγιάς της Χελιδονούς.



Ένα ξωκλήσι με αυτό το όνομα στέκει -ακόμη και σήμερα- στον δρόμο που οδηγεί από το Μενίδι στην Κηφισιά πάνω στην πλαγιά απ’ όπου κατέβαινε παλαιότερα ένα γεμάτο πεύκα και πλατάνια ρέμα. Η Γιουρσενάρ (1903-1987) ήταν λάτρης της Ελλάδας και του ελληνικού πολιτισμού. Όταν κάποια στιγμή άκουσε για την Παναγιά τη Χελιδονού της γεννήθηκε η επιθυμία να εξηγήσει το γοητευτικό όνομα αυτού του ναού στην αττική ύπαιθρο. Έτσι, στη συλλογή της «Διηγήματα της Ανατολής» που εκδόθηκαν το 1938, έπλασε μια ιστορία τόσο όμορφη και πειστικά παραδοσιακή, ώστε να φτάσει να θεωρείται -κατά παρανόηση- γνήσια λαϊκή παράδοση που συνοδεύει τη μυθολογία της εκκλησίας!



Ο Τσιαμάντας δεν άλλαξε λέξη από το πρωτότυπο διήγημα. Δεν έκανε δηλαδή διασκευή, αλλά εξ’ ολοκλήρου μεταφορά σε κόμικ της πρωτότυπης ιστορίας «Notre-Dame-des-Hirondelles» που έχει αποδώσει σε όμορφα ελληνικά η εκδότρια Ιωάννα Χατζηνικολή. Το σχέδιό του εντυπωσιάζει με την απλότητα αλλά και την πρωτοτυπία του, με τους ήρωες και τα τοπία να θυμίζουν ζωγραφισμένες από λαϊκούς καλλιτέχνες εικόνες που θα συναντούσε κανείς σε παλιά παραμύθια: στις κατάλληλες στιγμές μάλιστα νιώθεις τα πρωτόγονα βλέμματα των ηρώων να σε μαχαιρώνουν στην καρδιά. Τα χρώματα είναι προσεκτικά επιλεγμένα να «φωτογραφίζουν» τη Φύση και τις γήινες αποχρώσεις της: πράσινα, καφέ, γκρι, ώχρα, τερακότα. Η αναπαράσταση δε της εποχής και της φύσης είναι τεκμηριωμένη με αναλυτική έρευνα, όπως διαπιστώνει κανείς διαβάζοντας το κατατοπιστικό επίμετρο του Βαγγέλη Ψαριανού, όπου περιγράφεται συν τοις άλλοις και όλο το ιστορικό, θρησκευτικό και λογοτεχνικό πλαίσιο της ιστορίας.



Είχα συναντήσει τον Τσιαμάντα από κοντά στην περσινή Comicdom, πριν ακόμη βραβευτεί, και συζήτησα λίγο μαζί του. Μη γνωρίζοντας, τότε, τον είχα ρωτήσει αν υπάρχει πραγματικά η εκκλησία της Παναγιάς της Χελιδονούς. «Υπάρχει», μου είχε απαντήσει τότε «όμως το ρέμα έχει καταντήσει σκουπιδότοπος που στραγγαλίζεται από δρόμους, βιομηχανικές ζώνες και πολυτελείς κατοικίες. Και σκέψου, κάποτε η Γιουρσενάρ έπλαθε με τη φαντασία της νύμφες να λούζονται στην περιοχή...».

Η φύση της Χελιδονούς κινδυνεύει στ’ αληθινά λοιπόν. Όμως δεν ξέρω αν πλέον αρκεί ένας από μηχανής θεός (ή μία Παναγιά) για να τη σώσει…

[Valia Papanastasopoulou · Rating 5 out of 5]

"Δεν ξέρεις ότι στα χρόνια της Δημιουργίας ο Θεός ξέχασε να δώσει φτερά σ' ορισμένους αγγέλους, που έπεσαν στη γη κι εγκαταστάθηκαν μέσα στα δάση, όπου σχημάτισαν το γένος των Νυμφών και των Πανών; Και άλλοι εγκαταστάθηκαν πάνω σε ένα βουνό, όπου γίναν θεοί ολύμπιοι. Μην υμνείς, σαν τους ειδωλολάτρες, το δημιούργημα σε βάρος του δημιουργού, αλλά και μη σκανδαλίζεσαι από το έργο του. Και να ευχαριστείς το Θεό από την καρδιά σου που έπλασε την Άρτεμη και τον Απόλλωνα".

Μ. Γιουρσενάρ, Η Παναγιά η Χελιδονού

Ο ερημίτης Θεράπων, οι Νύμφες, η σύγκρουση της αρχαίας λατρείας με τη νέα θρησκεία, η Παναγία και η συμβιβαστική αλληλοπεριχώρηση, όλα αυτά μαζί σε ένα καταπληκτικό εικονογραφημένο διήγημα της Γιουρσενάρ που αντλεί την ιδέα της από τη θέση του ομώνυμου ναίσκου στις όχθες του Κηφισού μεταξύ Αχαρνών και Αμαρουσίου, στα όρια της αρχαίας Χελιδονίας.
Και γράφει η Γιουρσενάρ, όπως πάντα τόσο έντεχνα που πολλοί πίστεψαν πως αυτή η ιστορία της δεν είναι αποκύημα της φαντασίας της, αλλά αντλεί υλικό από πηγές της Ύστερης Αρχαιότητας ή του Μεσαίωνα.
Και έτσι οι Νύμφες έγιναν χελιδόνια, αφού τις συμπόνεσε η Παναγιά.

[Nicoletta · Rating 3 out of 5]

3,5*

[Sevi · Rating 3 out of 5]

3.5*