Τα καθ' εαυτόν

by Christos Yannaras, Χρήστος Γιανναράς

Ένα ολόκληρο βιβλίο αντί για carte de visite -άσεμνο εγχείρημα; Νομίζω στην κόψη του επισφαλούς, όπως κάθε εξομολόγηση. Για τα ουσιωδέστερα της ζωής ακροβατούμε ανάμεσα στο θαύμα και στην ευτέλεια. Ένα ελάχιστο ολίσθημα και περνάς ακαριαία από την αυταπαρνητική γυμνότητα στη ναρκισσιστική αυτοάμυνα.

202 pages, Paperback

First published January 1, 2005

About the author

Christos Yannaras (Greek: Χρήστος Γιανναράς) was a Greek philosopher, Eastern Orthodox theologian and author of more than 50 books which have been translated into many languages. He was a professor emeritus of philosophy at the Panteion University of Social and Political Sciences, Athens.

Reviews

[Παύλος · Rating 5 out of 5]

Μετά τον Κορνήλιο Καστοριάδη, ακόμα ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους που έβγαλε αυτή η χώρα τον 20ό αιώνα. Ο Χρήστος Γιανναράς, σε αυτό το βιβλίο κάνει μια βουτιά στο παρελθόν του και μας διηγείται το ταξίδι της ζωής του. Ταξίδι ιδιαίτερο, μεστό και με πλήθος από εμπειρίες που άλλοι άνθρωποι χρειάζονται τρεις ζωές για να ζήσουν έστω τα μισά.

Ο Χ.Γιανναράς διηγείται την ζωή του. Από τα πρώτα χρόνια στην Αθήνα, τις πρώτες σπουδές στην Ελλάδα και την μετάβαση στη Γερμανία για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Το πως απορρίφθηκε η διδακτορική του διατριβή ως δογματική και ακραία και πως το αντιμετώπισε. Η συναναστροφή του στη Γαλλία με τον Sartre τον Μάη του '68 και πως το δίδυμο Sartre-Heidegger ήταν το μόνο που αντιμετώπισε με τιμιότητα το κοινωνιολογικό πρόβλημα. Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκανε ο χαρακτηρισμός "μεταμαρξιστικά απόνερα" ο οποίος αποδίδεται στους μεταγενέστερους κοινωνιολογικούς φιλοσόφους όπως ο J.Habermas, o J.Derrida και άλλοι. Αν μη τι άλλο, ιδιαίτερα αιχμηρό....

Τα χρόνια της διδασκαλία τόσο στην Γαλλία όσο και στην Ελλάδα δίνονται με εξαιρετικό τρόπο. Μπορεί κάποιος να διακρίνει τις διαφορές, είτε έχει διδάξει είτε όχι. Για τις χρονιές στην Ελβετία; απλά σε κάνει να ζηλεύεις που δε ζεις εκεί!

Εξαιρετικό το τρίτο μέρος του βιβλίου αναφορικά με τις περιπέτειες της εκλογής του ως πανεπιστημιακός καθηγητής. Μέσα σε λίγες μόνο σελίδες θα είναι απολύτως ορατό το χάλι που επικρατεί μέχρι και σήμερα στα ελληνικά πανεπιστήμια, με καθηγητές χωρίς ουσιαστική παιδεία και πανεπιστημιακό λόγο αλλά με κομματικά συμφέροντα και κατευθυνόμενοι από τις εκάστοτε κυβερνήσεις και "ιδεολογίες'

Πραγματικά εξαιρετικό έργο. Θα το πρότεινα σε όποιον έχει διαβάσει κάποια από τα έργα του Χ.Γιανναρά καθώς κάνει κάποιες αναφορές σε αυτά (κυρίως το χρονικό πλάισιο στο οποίο τα έγραψε) και θα ήταν ευκολότερη η κατανόηση των λεγομένων του!

[ανατολή τσακαλίδου · Rating 5 out of 5]

Μαγικό το βρήκα. Δοκίμια βασισμένα στη ζωή του συγγραφέα, εξαιρετικά και υπέροχα φιλοσοφικά. Το διάβασα το καλοκαίρι του 2020 στην Ιθάκη και την Ικαρία. Μετά από το πρώτο lockdown από τον ιό του κορονοϊού, μέσα σε ένα καλοκαίρι αποπνιχτικά θερμό που όμως νιώθεις στην ατμόσφαιρα ότι «κάτι δεν πάει καλά»... αυτό το βιβλίο ήταν φως και συγκίνηση και διέξοδος και έμπνευση και βρεγμένα μάτια και μπόλικοι αναστεναγμοί. Το αγαπάω και το ευχαριστώ// Με αυτό το βιβλίο γνώρισα τον Χρήστο Γιανναρά, σύγχρονο έλληνα φιλόσοφο.

[Mz · Rating 3 out of 5]

Στο βιβλίο αυτό, ο Χρήστος Γιανναράς ξετυλίγει το μίτο της πνευματικής και ακαδημαϊκής του σταδιοδρομίας. Οι αναφορές στην προσωπική του ζωή είναι σύντομες και περιορίζονται στους δύο γιους του, Αναστάση και Σπυριδώνη, καθώς και στη συναναστροφή με τους απλούς καθημερινούς ανθρώπους από το νησί των Κυθήρων που έζησε για ένα διάστημα. Το βιβλίο συγκεφαλαιώνει τα δύο βασικά ερωτήματα που με το έργο του αποπειράθηκε να απαντήσει:
 Τι σημαίνει «ελληνικότητα»;
 Υπάρχει απάντηση στο τραγικό πνευματικό αδιέξοδο της Δύσης;
Η απάντηση, που είναι κοινή και στα δύο ερωτήματα, συνοψίζεται στη θεμελιώδη για το Γιανναρά έννοια «αποφατισμός». Συγκεκριμένα, οι αρχαίοι Έλληνες, όπως φαίνεται κυρίως από τον Ηράκλειτο, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, είχαν διαμορφώσει μια μεταφυσική και γνωσιοθεωρητική στάση που όριζε ως αληθινό ως αυτό που κοινωνείται μεταξύ των ανθρώπων και όχι σαν κάτι που επιδέχεται κριτήρια αντικειμενικής εγκυρότητας. Τον ίδιο αποφατισμό, υποστηρίζει ο Έλληνας Θεολόγος, συναντά κανείς στα κείμενα των Εκκλησιαστικών Πατέρων. Μέσω του αποφατισμού λοιπόν, ο Ελληνισμός υπογράμμισε την προτεραιότητα των προσωπικών ανθρώπινων σχέσεων απέναντι στην εγωιστική θωράκιση των ατόμων. Μόλις κατά το Μεσαίωνα συνέβη μια ριζική ανατροπή: η αρχαιοελληνική κοσμοθεωρία ανασυγκροτήθηκε με ανεστραμμένους όρους. Στη θέση της αριστοτελικής αντίληψης της αλήθειας ως «κοινωνίας» ο λατινικός ορθολογισμός αντιπρότεινε ως αλήθεια την αντιστοιχία νου και πράγματος (“adaequatio intellectus et rei”). Σύμφωνα με τον Γιανναρά, αυτή την κολοσσιαία αντίθεση ανάμεσα στη δυτική Χριστιανοσύνη και την Ορθοδοξία τη φανερώνουν τα βιβλία των Panofsky, Chenu, Gilson και Duby. Πρόκειται για διαφορά πολιτισμών που μέχρι σήμερα αντικατοπτρίζεται στις σχέσεις της σημερινής Ελλάδας με τη Δύση.
Το πολιτισμικό πρότυπο που δημιούργησε η δυτική Χριστιανοσύνη κατά το Μεσαίωνα, λέει ο Γιανναράς, οδήγησε στη φυσιοκρατία των νεότερων χρόνων, για να βρει τις ακραίες συνέπειές του στο σύγχρονο μηδενισμό: πρόκειται για το «θάνατο του Θεού» που συνέλαβε πρώτος ο Nietzsche και εξέφρασαν συνεπέστατα οι αθεϊστές φιλόσοφοι Heidegger και Sartre. Απέναντι σε αυτό το τραγικό αδιέξοδο του δυτικού πολιτισμού μοναδική σωτηρία είναι ο ελληνικός αποφατισμόςτου Γρηγορίου του Παλαμά και των αρεοπαγιτικών συγγραφών. Αυτό ήταν το συμπέρασμα του Γιανναρά κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών του σπουδών Φιλοσοφίας στη Γερμανία και τη Γαλλία.
Στους Εκκλησιαστικούς Πατέρες διασώζεται το γνήσιο αρχαιοελληνικό πνεύμα: η γνώση ορίζεται ως σχέση, ενώ το αληθεύειν ταυτίζεται με το κοινωνείν. Πρότυπο κάθε σχέσης είναι ο έρωτας, ο οποίος σύμφωνα με εκείνους συνίσταται στην άνευ όρων παράδοση του εαυτού μας στον άλλο. Αυτές οι ριζοσπαστικές αντιλήψεις που διατύπωσε ο Γιανναράς προκάλεσαν δριμύτατες κατηγορίες για αίρεση εκ μέρους των συντηρητικών κύκλων της Ελλάδας, με αποτέλεσμα τη διπλή αποτυχία εκλογής του ως καθηγητή στη Θεολογική Σχολή Αθηνών . Ακόμη και η υποψηφιότητά του αργότερα στο Πάντειο Πανεπιστήμιο προκάλεσε κατηγορίες, όχι ως αιρετική αυτή τη φορά, αλλά ως αντίθετη στο τότε αντιθρησκευτικό Αριστερό πνεύμα της εποχής (Μεταπολίτευση). Ένα ακόμη προσωπικό παράπονο που εκφράζει είναι για την παραγνώριση που δέχτηκαν όλα του τα βιβλία πέραν των επιφυλλίδων του στο Βήμα και την Καθημερινή.
Ωστόσο, επιμένει ο Γιανναράς, είναι μεγάλη πρόκληση να ζει κανείς στην Ελλάδα, διότι σε κάθε γωνιά συναντά κανείς όσα τα οργανωμένη κράτη της Δύσης αποκρύπτουν: πρόκειται για τον παραλογισμό της ύπαρξης και την προοπτική του θανάτου. Είναι όμως η Δύση σήμερα που αναζητά εναγωνίως το Θεό και την εμπειρία του κοινωνείν, σε αντίθεση με τη νεοελληνική κοινωνία που πιθηκιστικά αντιγράφει ως προοδευτικό καθετί το ξενόφερτο.

[Searchingthemeaningoflife Greece · Rating 5 out of 5]

[...]Εκ των υστέρων λέμε: ήταν άτυχος. Αντί για το σωστό: ήταν αφελής, εμπιστευόταν τους ανθρώπους.[...]

[...]Στην Ελβετία δεν μπορεί να μείνει όποιος είναι έστω και  λίγο πιο πάνω από τον μέσο όρο. Ο ξεχωριστός πρέπει  να φύγει. Μεταφράζω: όποιος δεν αντέχει τη συλλογική απώθηση της απειλής του θανάτου, την ομαδική ταφή στην άψογη οργάνωση των ανέσεων του εφήμερου.[...]

[...]Κατάληψη σήμαινε: να διαφεντεύουμε τον χώρο και τον τρόπο  της σπουδής ή της δουλειάς μας, να βρούμε τον άλλο, τον διπλανό, την συντροφικότητα. Να συντρίψουμε  τους μηχανισμούς της ανίας, του στερεότυπου. Μας ενδιαφέρει η ζωή, όχι η ευζωία, ο έρωτας, όχι η υποταγμένη κατανάλωση, η δημιουργία όχι η επανάληψη  το αυθόρμητο, όχι οι συμβάσεις. Φτύνουμε την απάτη της πολιτικής και των κομμάτων, τον στρατονισμό στις ιδεολογίες. "Η επανάσταση δεν σκοπεύει  σε τίποτα, είναι δωρεάν, είναι ο χορός του Διονύσου"(γαλλικός Μάης '68)[...]