What do you think?
Rate this book
ادیسه راست: تاریخ خرد دربهدری از ۱۳۰۴ تا ۱۳۳۸ خورشیدی
گنجینهای پراکنده از اسرار در اعماق بایگانیهای ایران پنهان بود؛ زندگی رازآلود یک ایرانشناس و گزارش تألیفیاش دربارهی اقتصاد ایران. این کتاب هم حاوی همین گزارش تراز اول است که تاکنون ناشناخته مانده و هم راوی ادیسهی گزارشنویس خبرهاش، که نیمی از عمر شصتسالهاش در روسیه گذشت و نیمهی دیگرش در ایران. نه اهل فرهنگ و ادب در طرف روسی از دومین نیمهی حیاتش در ایران مطلع بودهاند و نه روشنفکران و دیوانسالاران در طرف ایرانی از اولین نیمهی زندگیاش در روسیه. رازی در بین بود که برآمده از تاریخ خونبار شوروی استالینی، تاکنون نیمی از چهرهاش را از افق دید طرفهای روس پنهان میکرده و نیمی دیگر را از دیدرس طرفهای ایرانی.
بخش اول کتاب، با اتکا بر اسناد منتشر نشدهی دوایر دولتی ایران، تاریخ زندگی دوپارهی تاکنون ناشناختهاش را در قالب نوعی تاریخنگاری خرد چنان رفو میکند که هم بر استحالهی سیاست خارجی شوروی در قبال ایران طی اواخر دههی ۱۳۱۰ و نخستین نیمهی دههی ۱۳۲۰ پرتو تازهای بیفکند و هم اسراری از حیات رازآلودش در دهههای ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ را صورتبندی کند.
بخش دوم کتاب نیز گزارشی را برای نخستین بار به انتشار میرساند که دربارهی اقتصاد ایران در واپسین ماههای عصر رضاشاهی نوشت. این گزارش به دلایلی که در کتاب حاضر در آینهی تاریخ کلانتری کاویده شدهاند، نه در زمانهی اضطراری اشغال ایران طی جنگ جهانی دوم به کار تعمیق درک سیاستگذاران معاصرش آمد و نه در ادوار بعدی از حصار حصین بایگانیها بیرون خزید، اما امروز سند تاریخی بیهمتایی است که متکی بر آمارهایی عمدتا مفقود شده در دهلیزهای تاریک تاریخ، درک ما را دربارهی تجارت خارجی ایران در ادواری کلیدی از تاریخ معاصرمان تعمیق میبخشد.
با احضار این گزارش تاکنون متروکمانده، اکنون میتوان نویسندهاش را در جایگاه ویژهای نشاند: نیکلا راست در مقام نخستین اقتصاددان تجربی برجسته در تاریخ اندیشهی اقتصادی ایران.
چاپ ۱۴۰۳
بخش اول کتاب، با اتکا بر اسناد منتشر نشدهی دوایر دولتی ایران، تاریخ زندگی دوپارهی تاکنون ناشناختهاش را در قالب نوعی تاریخنگاری خرد چنان رفو میکند که هم بر استحالهی سیاست خارجی شوروی در قبال ایران طی اواخر دههی ۱۳۱۰ و نخستین نیمهی دههی ۱۳۲۰ پرتو تازهای بیفکند و هم اسراری از حیات رازآلودش در دهههای ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ را صورتبندی کند.
بخش دوم کتاب نیز گزارشی را برای نخستین بار به انتشار میرساند که دربارهی اقتصاد ایران در واپسین ماههای عصر رضاشاهی نوشت. این گزارش به دلایلی که در کتاب حاضر در آینهی تاریخ کلانتری کاویده شدهاند، نه در زمانهی اضطراری اشغال ایران طی جنگ جهانی دوم به کار تعمیق درک سیاستگذاران معاصرش آمد و نه در ادوار بعدی از حصار حصین بایگانیها بیرون خزید، اما امروز سند تاریخی بیهمتایی است که متکی بر آمارهایی عمدتا مفقود شده در دهلیزهای تاریک تاریخ، درک ما را دربارهی تجارت خارجی ایران در ادواری کلیدی از تاریخ معاصرمان تعمیق میبخشد.
با احضار این گزارش تاکنون متروکمانده، اکنون میتوان نویسندهاش را در جایگاه ویژهای نشاند: نیکلا راست در مقام نخستین اقتصاددان تجربی برجسته در تاریخ اندیشهی اقتصادی ایران.
چاپ ۱۴۰۳
206 pages, Paperback
First published April 1, 2024
1 person want to read
About the author
محمد مالجو
16 books13 followersمحمد مالجو دانشآموختهٔ اقتصاد، پژوهشگر و نویسنده، متولد تهران است. موقتاً پژوهشگر میهمان در موسسهٔ بینالمللی تاریخ اجتماعی در آمستردام است و حوزهٔ علایق و پژوهشهای وی تاریخ اندیشهٔ اقتصادی، اقتصاد سیاسی و تاریخ اقتصادی ایران در دورهٔ پس از انقلاب را شامل میشود. وی هماکنون استاد گروه اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی است.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 of 1 review
December 20, 2025
3.5
تاریخ نگاری خرد در واقع به بررسی یک اتفاق/پدیده/فرد میپردازه که اون موضوع مورد نظر نه خیلی بزرگه و نه خیلی مهمه و نه ازش حرفی زده شده و مدارک و اسناد کمی هم در موردش وجود داره. یکی از مهمترین کتابهای این ژانر که در بازار کتاب ایران هم به چاپ رسیده کتاب " پنیر و کرمها، جهان یک آسیابان قرن شانزدهمی" نوشته آقای کارلو گینزبرگ ایتالیایی است که به زندگی آسیابانی غیرمشهور در قرن شانزدهم به نام منوکیو میپردازه. تاریخ خرد در دهه هفتاد میلادی در ایتالیا رواج پیدا کرده و بعد از اون عده ای مثل همین آقای گینزبرگ به همین روش کتابهایی رو نوشتند.
کتاب ادیسه راست نوشته آقای مالجو هم به همین سبک تاریخنگاری خرد نوشته شده و در مورد فردی است زاده شوروی و ساکن ایران که نویسنده طی یک تحقیقی به طور اتفاقی به او برمیخوره. محمد مالجو به گزارشی در بهار 1320 دسترسی پیدا میکنه که اوضاع تجارت خارجی ایران رو بررسی کرده. این گزارش نیکلا بلگاردسکی یا همون نیکلا راست تهیه کرده.
بخش اول کتاب به زندگی این فرد میپردازه و با توجه به اسناد موجود حضور او در ایران طی سالهای 1304 تا 1338 که در شیراز فوت میکنه رو بررسی میکنه. همانطور که در بالا گفتم در مورد زندگی این شخص تمام اطلاعات موثق و از منابع معتبر نیست. آنجایی که اطلاعات و منابع معتبر بوده نویسنده کارش رو با استناد به اونها پی برده و جاهایی که دست نویسنده از مدارک معتبر خالی بوده با شواهد،قرائن و حدسیات مبتنی بر همین شواهد، نظر خودش رو در مورد مسائل مختلف زندگی آقای راست گفته ؛که این مساله در تاریخ نگاری خرد امری است بدیهی و طبیعی. همون کتاب معروف آقای گینزبرگ پر است از چنین مواردی که به دلیل نبود مدرک و سند تاریخی، نویسنده مجبور به چیدن پازلهای غیر مطمئن برای پاسخ به مجهولات زندگی فرد مورد نظر بوده. به نظرم در چنین جاهایی کار آقای مالجو قابل قبول بوده و مسائل این چنینی رو که توضیح داده میشه قابل پذیرش دونست با علم به اینکه صد در صد درست نیست. این مساله برای مخاطبانی که در مطالعه تاریخ دنبال بررسی سوژه هایی با منابع معتبر هستند باید مد نظر باشه.
در نیمه دوم کتاب پس از بررسی زندگی پر فراز و نشیب آقای راست، متن اون گزارشی که اساسا باعث شد آقای مالجو در مورد نیکلا راست این تحقیق و پژوهش رو انجام بده منتشر میشه که با توجه به ماهیت گزارش که پر بود از جداول و عدد و رقم جذابیت بخش نخست رو برای من نداشت ولی خوندنش ابدا خالی از لطف و نکته نبود..
نامه ای از کریم سنجابی رئیس اداره آمار وقت به کفیل اون زمان وزارت اقتصاد عباسقلی گلشائیان ارسال شده و این گزارش به اون پیوست شده. کسی که مسئول تهیه گزارش بوده آقای نیکلا بلگاردسکی بوده. ایشون وضعیت تجارت خارجی ایران رو در سه سال منتهی به جنگ جهانی اول، سالهای حین جنگ جهانی و سه سال پس از جنگ به طور کامل بررسی کرده. آمارها و جداول فراوانی که وضعیت صادرات و واردات به عدد درآورده و مشخص کردن کالاهای صادراتی و وارداتی از اهم این مسائل بوده. علاوه بر این بلگاردسکی تفکیکی هم از کشورهای مختلفی انجام داده که میزان و کالاهای وارده/صادره از/به اون کشور مد نظر رو مشخص کرده. او عوامل مهم و تاثیرگذار بر تجارت ایران رو هم بررسی کرده و در نهایت گزارشی از وضعیت تجارت ایران در جنگ جهانی دوم هم ارائه داده. این بخش پر بود از داده ها و جداول عددی مختلفی که این موارد رو ذکر کرده.
تاریخ نگاری خرد در واقع به بررسی یک اتفاق/پدیده/فرد میپردازه که اون موضوع مورد نظر نه خیلی بزرگه و نه خیلی مهمه و نه ازش حرفی زده شده و مدارک و اسناد کمی هم در موردش وجود داره. یکی از مهمترین کتابهای این ژانر که در بازار کتاب ایران هم به چاپ رسیده کتاب " پنیر و کرمها، جهان یک آسیابان قرن شانزدهمی" نوشته آقای کارلو گینزبرگ ایتالیایی است که به زندگی آسیابانی غیرمشهور در قرن شانزدهم به نام منوکیو میپردازه. تاریخ خرد در دهه هفتاد میلادی در ایتالیا رواج پیدا کرده و بعد از اون عده ای مثل همین آقای گینزبرگ به همین روش کتابهایی رو نوشتند.
کتاب ادیسه راست نوشته آقای مالجو هم به همین سبک تاریخنگاری خرد نوشته شده و در مورد فردی است زاده شوروی و ساکن ایران که نویسنده طی یک تحقیقی به طور اتفاقی به او برمیخوره. محمد مالجو به گزارشی در بهار 1320 دسترسی پیدا میکنه که اوضاع تجارت خارجی ایران رو بررسی کرده. این گزارش نیکلا بلگاردسکی یا همون نیکلا راست تهیه کرده.
بخش اول کتاب به زندگی این فرد میپردازه و با توجه به اسناد موجود حضور او در ایران طی سالهای 1304 تا 1338 که در شیراز فوت میکنه رو بررسی میکنه. همانطور که در بالا گفتم در مورد زندگی این شخص تمام اطلاعات موثق و از منابع معتبر نیست. آنجایی که اطلاعات و منابع معتبر بوده نویسنده کارش رو با استناد به اونها پی برده و جاهایی که دست نویسنده از مدارک معتبر خالی بوده با شواهد،قرائن و حدسیات مبتنی بر همین شواهد، نظر خودش رو در مورد مسائل مختلف زندگی آقای راست گفته ؛که این مساله در تاریخ نگاری خرد امری است بدیهی و طبیعی. همون کتاب معروف آقای گینزبرگ پر است از چنین مواردی که به دلیل نبود مدرک و سند تاریخی، نویسنده مجبور به چیدن پازلهای غیر مطمئن برای پاسخ به مجهولات زندگی فرد مورد نظر بوده. به نظرم در چنین جاهایی کار آقای مالجو قابل قبول بوده و مسائل این چنینی رو که توضیح داده میشه قابل پذیرش دونست با علم به اینکه صد در صد درست نیست. این مساله برای مخاطبانی که در مطالعه تاریخ دنبال بررسی سوژه هایی با منابع معتبر هستند باید مد نظر باشه.
در نیمه دوم کتاب پس از بررسی زندگی پر فراز و نشیب آقای راست، متن اون گزارشی که اساسا باعث شد آقای مالجو در مورد نیکلا راست این تحقیق و پژوهش رو انجام بده منتشر میشه که با توجه به ماهیت گزارش که پر بود از جداول و عدد و رقم جذابیت بخش نخست رو برای من نداشت ولی خوندنش ابدا خالی از لطف و نکته نبود..
نامه ای از کریم سنجابی رئیس اداره آمار وقت به کفیل اون زمان وزارت اقتصاد عباسقلی گلشائیان ارسال شده و این گزارش به اون پیوست شده. کسی که مسئول تهیه گزارش بوده آقای نیکلا بلگاردسکی بوده. ایشون وضعیت تجارت خارجی ایران رو در سه سال منتهی به جنگ جهانی اول، سالهای حین جنگ جهانی و سه سال پس از جنگ به طور کامل بررسی کرده. آمارها و جداول فراوانی که وضعیت صادرات و واردات به عدد درآورده و مشخص کردن کالاهای صادراتی و وارداتی از اهم این مسائل بوده. علاوه بر این بلگاردسکی تفکیکی هم از کشورهای مختلفی انجام داده که میزان و کالاهای وارده/صادره از/به اون کشور مد نظر رو مشخص کرده. او عوامل مهم و تاثیرگذار بر تجارت ایران رو هم بررسی کرده و در نهایت گزارشی از وضعیت تجارت ایران در جنگ جهانی دوم هم ارائه داده. این بخش پر بود از داده ها و جداول عددی مختلفی که این موارد رو ذکر کرده.
Displaying 1 of 1 review