Gijsbrecht van Amstel

by Joost van den Vondel, Frits Dijkstra

Gijsbrecht van Amstel kan opgelucht op het nippertje heeft God zijn stad uit de klauwen van het leger van Egmond bevrijd. Bovendien is het kerstavond, dus Amsterdam heeft twee redenen om feest te vieren. Niemand in de stad vermoedt het naderende onheil. Egmond bedacht namelijk een de voorhoede van zijn leger ligt verborgen in een schip dat door een argeloze Gijsbrecht binnen de muren is gehaald. Rond middernacht lijkt Amsterdam al verloren, de stad schreeuwt moord en brand. En dat kan de trotse en edelmoedige Gijsbrecht niet verkroppen.

Vondels Gijsbrecht van Amstel is misschien wel het bekendste toneelstuk van Nederland. Het wordt al opgevoerd sinds 1638. Dat is indrukwekkend. Toch is deze klassieke tragedie steeds lastiger te begrijpen. Vandaar deze moderne hertaling, geschikt voor scholieren in de bovenbouw van havo en vwo en studenten Nederlands. Om dicht bij Vondels canonieke werk te blijven, zijn eindrijm en metrum zo veel mogelijk behouden.

De uitgave bevat naast de hertaling ook de oorspronkelijke tekst, zodat leerlingen en studenten ook een beeld krijgen van de taalverandering door de loop der eeuwen.

'Deze vertaling toont aan dat een klassiek toneelstuk geen museumstuk is.'
Bas Jongenelen

Frits Dijkstra (1988) is docent Nederlands op een gymnasium in de stad Groningen en voormalig redacteur van Lezen voor de Lijst. Literatuur staat centraal in zijn lessen, met Vondels Gijsbrecht van Aemstel als vaste waarde in de bovenbouw.

251 pages, Kindle Edition

Published November 5, 2025

About the author

Joost van den Vondel (1587 – 1679) was a Dutch author, poet and playwright. The most prominent Dutch poet and playwright of the 17th century, he is considered the national poet of the Netherlands. His play Gijsbrecht van Aemstel (1637) was performed annually on New Year's Day from 1637 to 1968, and remains one of the Netherlands most famed plays.

Vondel remained productive until a very old age. Several of his most notable plays like Lucifer (1654) and Adam in Exile (1664) were written when he was already over 65 years old, and his final play Noah, written at the age of eighty, is considered one of his finest.

Reviews

[Gijs Hollebosch · Rating 3 out of 5]

Gozewijn: Het is met Amsterdam, u hoort het, afgelopen / en wij verwachten het met de dood te bekopen / tenzij dat elk van ons weggaat uit dit gebied. (Begin vierde bedrijf, p.91)

Blij dat ik dit canoniek werk kon lezen in de vlotte en aangename hertaling van Frits Dijkstra. De oorspronkelijke tekst staat telkens links. Eerst dacht ik, ik lees ze allebei! Na drie of wat pagina's zwoegen op het 17de eeuwse Nederlands vond ik zwichten voor de snellere versie de beste aanpak. Zijn hertaling is geen tour de force als de hertaling van Reinaart door Lanoye, maar Dijkstra's versregels zijn heel soepel, lezen vlot en natuurlijk.

Het vierde bedrijf mag je gerust legendarisch noemen, het heeft vaart, is spannend en ultra-gewelddadig. Game of Thrones anyone? Of komt die associatie door legendarische reus Klaas van Kieten, zie Gregor Clagane aka The Mountain? Het vijfde bedrijf vind ik dan weer een sof - voor een deus ex machina draait een van onze meest geroemde schrijvers zijn hand blijkbaar niet om. Je zal het in zijn tijd moeten zien, zeker? Wie weet koop ik me wel de versie van Mieke B. Smits-Veldt (AUP) als ik die nog op de kop kan tikken. Wellicht bijzonder leerrijke achtergrond.

Verder moest ik dit werk uiteindelijk wel lezen, mijn moeder zegt altijd dat ze me vernoemde naar dit personage. Nu vraag ik me af waarom. Mijn naam kort ik al af sinds ik leerde spreken, was er nooit bepaald blij mee. Gelukkig koos moeder niet voor Venerik (Gijsbrechts zoon), Gozewijn (zijn oom). Of Badeloch (zijn vrouw) voor mijn zus.