फ्रेंच राज्यक्रांतीच्या पार्श्वभूमीवर नेपोलियनचा झालेला उदय... फ्रान्सचा पहिला कॉन्सल ते फ्रान्सचा बादशहा असा झालेला त्याचा प्रवास...नेपोलियनने लढलेल्या लढाया, त्यात मिळालेले यश-अपयश यांचा तपशील...इंग्लंडची त्याने केलेली आर्थिक कोंडी त्याच्यावर कशी उलटली, स्पेनच्या युद्धात त्याच्या अतिआत्मविश्वासाला स्पॅनिश लोकांनी कसा सुरुंग लावला या बाबींचा उल्लेख...नेपोलियनचा अस्त कसा झाला आणि त्याची अखेर कशी झाली...आधुनिक फ्रान्सचा निर्माता म्हणून त्याने आर्थिक, धार्मिक, शिक्षण क्षेत्रात केलेल्या सुधारणा, त्याने तयार केलेली घटना, लोककल्याणाची केलेली कामं... नेपोलियनमधील थोर प्रशासक, महान सेनापती इ. विविध अंगांनी नेपालियनचा वेध घेऊन तो मुत्सद्दी म्हणून कसा कमी पडला याची चर
हे पुस्तक फ्रेंच राज्यक्रांती आणि नेपोलियन बोनापार्ट यांविषयी प्राथमिक माहिती नसलेल्या वाचकांसाठी अतिशय उपयुक्त ठरते. मी स्वतः नेपोलियन किंवा फ्रेंच राज्यक्रांतीचा सखोल अभ्यास केलेला नाही. त्यामुळे या विषयाकडे पाहताना मला नेहमीच तो गुंतागुंतीचा आणि परका वाटत असे. मात्र हे पुस्तक वाचल्यानंतर ही भीती पूर्णपणे दूर झाली.
लेखकाने फ्रेंच राज्यक्रांतीमागची सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय पार्श्वभूमी अतिशय सोप्या भाषेत उलगडून सांगितली आहे. सामान्य माणसाच्या आयुष्यावर अन्यायकारक सत्तेचा कसा परिणाम होतो, आणि त्यातून क्रांती कशी जन्माला येते, हे मुद्देसूद उदाहरणांतून स्पष्ट केले आहे. विशेषतः स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता या मूल्यांचा प्रवास वाचताना भारतीय लोकशाही आणि आपल्या स्वातंत्र्यलढ्याशी अनेक साम्यस्थळे जाणवतात.
नेपोलियनचा उदय, त्याची महत्त्वाकांक्षा, लष्करी कौशल्य, तसेच सत्तेच्या शिखरावर पोहोचल्यानंतर झालेला त्याचा ऱ्हास — हे सर्व लेखकाने संतुलित आणि वस्तुनिष्ठ पद्धतीने मांडले आहे. नेपोलियनला केवळ नायक किंवा केवळ खलनायक न ठरवता, त्याच्या यश–अपयशामागची कारणे स्पष्ट केली आहेत, हे या पुस्तकाचे मोठे वैशिष्ट्य आहे.
या पुस्तकाची आणखी एक जमेची बाजू म्हणजे लेखक डॉ जयसिंगराव पवार यांची लेखनशैली. मी यापूर्वी त्यांची मराठा राजे छ. शिवाजी महाराज, संभाजी महाराज, राजर्षी शाहू व मराठा साम्राज्यावरची पुस्तके वाचलेली असल्यामुळे त्यांचा इतिहास मांडण्याचा अभ्यासपूर्ण पण वाचकस्नेही दृष्टिकोन मला परिचित आहे. मराठ्यांच्या इतिहासावर लिहिताना जशी स्पष्टता, संदर्भांची मांडणी आणि नेतृत्वाचे विश्लेषण दिसते, तीच शैली त्यांनी युरोपियन इतिहासालाही लावली आहे. त्यामुळे परकीय इतिहास असूनही तो आपल्याला जवळचा वाटतो.
फ्रेंच राज्यक्रांती आणि नेपोलियन यांच्याविषयी पहिल्यांदाच वाचणाऱ्यांसाठी हे पुस्तक एक उत्तम starter ठरते. इतिहासाचा जडपणा न आणता, तो समजेल अशा पद्धतीने मांडण्याचे लेखकाचे कौशल्य निश्चितच प्रशंसनीय आहे. इतिहास, नेतृत्व आणि सत्तेचे चढउतार समजून घ्यायची इच्छा असलेल्या प्रत्येक मराठी वाचकाने हे पुस्तक नक्की वाचावे, अशी माझी ठाम शिफारस आहे.