نظریه‌های مردانگی: با تأکید بر رویکردهای جامعه‌شناختی

by علی یعقوبی

علی یعقوبی / نظریه‌هایِ مردانگی: با تأکید بر رویکردهای جامعه‌شناختی / تهران: پژواک، چاپِ اول 1393ش
جنسِ مذکر
مردان
فمینیسم

236 pages, Paperback

First published January 1, 2014

Reviews

[乂]

نظریه‌هایِ مردانگی: با تأکید بر رویکردهای جامعه‌شناختی / علی یعقوبی / تهران: پژواک، چاپِ اول 1393
جنسِ مذکر
مردان
فمینیسم
«علیِ یعقوبی»، در پیش‌گفتاری یک‌صفحه‌ای نوشته است: بیش‌ترِ مطالعاتِ جنسیتی در ایران درباره‌ی «زنان و زنانگی» بوده و مطالعاتِ نظری‌ای که درباره‌ی مردان باشد مغفول مانده است. و او تاکنون در خصوصِ «شناختِ مردان» منبعِ نظری‌ای مشاهده نکرده است.
«یعقوبی»، کتابِ خود را اثری میان‌رشته‌ای می‌داند که برای محققانِ رشته‌هایی مانندِ: جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی، روان‌شناسی، مطالعاتِ جنسیتی، زیست‌شناسیِ اجتماعی، جغرافیایِ جنسیت، زبان‌شناسیِ جنسیت، ادبیات، مطالعاتِ فرهنگی، و امورِ فرهنگی، تدوین شده است.


مقدمه: مطالعاتِ جنسیتی و مردانگی
به اعتقادِ «یعقوبی»، در پژوهش‌هایی که درباره‌ی «مردان» است، تأکیدِ جنسیتی بر «مردانگی»، امری نسبتاً جدید است و پیشینه‌ی آن به اواسطِ سده‌ی هیجدهمِ میلادی می‌رسد. البته در ادوارِ پیش‌تر نیز به‌کار بردنِ اصطلاحاتی که به «مردگونه»بودن اشاره داشتند، رایج بوده است. رواجی که بسته به جایگاهِ طبقاتی و اجتماعیِ «مردان»، غالباً بر «دُرست‌کاری»، «استقامت»، «دلیری»، و «غیرزنانه‌بودنِ» ایشان تأکید داشته است. و امروزه نیز در ساختارِ «اندیشه‌ی مدرن»، نوعی کدگذاریِ جنسیتی پنهان است. کدگذاری‌ای که نظمِ اندیشمندانه‌ی نهفته در آن مبتنی بر تقابل‌هایی دوتایی است، مانندِ: تقابلِ میانِ «فرهنگ/طبیعت»، «عقل/عاطفه»، «عمومی/خصوصی»، و «مرد/زن». در این تقابل‌ها، یک نظمِ کدگذاری‌شده وجود دارد که در گفتمانِ آن، به مردان جایگاهی برتر می‌دهد. جایگاهی که برآمده از فعالیت‌هایی عقلانی و فرهنگی است. پس طبیعتاً به مردان شایستگیِ بیش‌تری جهتِ حضور در عرصه‌هایِ عمومی اعطا می‌کند. [13]

قابلِ ذکر است که جریان‌های فمینیستی نیز در شکل‌گیریِ انواعِ «مردانگی» دخیل بوده‌اند. جریان‌هایی که در قالبِ مفاهیمِ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، و مشارکت‌جویی‌هایِ مبتنی بر تجربه‌های انسانی، فعال بوده‌اند. که البته این باعث شده تا مفهومِ «مردانگی»، ساختارِ نسبتاً یگانه‌یِ خود را از دست بدهد.

«یعقوبی»، معتقد است در سطحِ کلان، دو دیدگاه درباره‌ی «مردانگی» وجود دارد: دیدگاهِ «ذات‌گرایانه» و دیدگاهِ «سازه‌گرایانه». [14]
در دیدگاهِ «ذات‌گرایانه»، بر ویژگی‌هایِ «بیولوژیک» انسان‌ها تأکید می‌شود. به‌گونه‌ای که رفتارِ انسان‌ها را تحتِ تأثیرِ «فیزیکِ طبیعیِ» آن‌ها می‌دانند. و برایِ تبیینِ رفتارهای آدمی، جنسیتِ طبیعت‌ساخته و درونی‌شده‌ی او را جست‌وجو می‌کنند.
اما در دیدگاهِ «سازه‌گرایانه»، عواملی مانندِ: ارزش‌ها و انتظاراتِ اجتماعی و یا تصوراتِ کلیشه‌شده‌ی جنسیتی نیز در سمت‌وسو گرفتنِ حکم‌هایِ فرهنگی درباره‌ی «مردانه‌بودن» یا «زنانه‌بودن» مهم‌اند. و «بیولوژی»، تنها عاملِ تعیین‌کننده برایِ تعریفِ زن یا مرد بودن نیست. زیرا به اعتقادِ «سازه‌گرایان»، «مردانگی»، یک ساختِ ژنیتیکی نیست که مردان با آن متولد شده باشند، بل‌که پروسه‌ای است که آن‌را در چهارچوبِ فرهنگ‌پذیری‌ها و فراگیریِ قواعدِ رفتاریِ مختلف می‌آموزند و بازتولید می‌کنند.
[...]