فلسفه های روانگردان

by مرتضی مردیها

فلسفه‌های روانگردان را می‌توان جلد سومی برای دفاع از عقلانیت و دفاع از سیاست دانست. نویسنده در این کتاب، از منظر تحلیل عقلانی و تجربی، به موضوعاتی چون لذت، اخلاق، فرهنگ و هنر پرداخته است، و ضمن آن یک جریان فکری ـ سیاسیِ پر خطا و خطر را نیز نقد کرده است، که اقبال شورمندانهٔ برخی به انواع ترفندواره‌های آن (که اسم‌های کثیر و مسمای واحد دارد) نگران‌کننده است؛ چون گرچه شور آرمانخواهانهٔ آنان را یک‌چند تسکین می‌دهد، اما ماندن در مستیِ آن عبثناک است و خمار بعد از آن تعبناک.

Genres: Philosophy

320 pages, Paperback

First published August 8, 2014

Reviews

[Hamidreza Hosseini · Rating 5 out of 5]

با نوشته ها و طرز فکر دکتر مردیها از طریق مطالبش توی ماهنامه «اندیشه پویا» آشنا شدم و حرفاش و طرز فکرش برام خیلی جذاب بود.
کتاب فلسفه های روانگردان مجموعه ای از مقالات منتشر نشده ی دکتر مردیها درباره ی طرز تفکرهاییه که ایشون برای جامعه ی بشری خطرناک میدونه. از اونجا که دکتر مردیها یه عملگرای تمام عیاره، به شدت به طرز فکرها و فلسفه ها و ایدئولوژی هایی که خلسه آور و بی فایده و به زبون دیگه، فقط روانگردان هستند حمله کرده و اونها رو نقد کرده.
من هم که ذهنم چند سالی هست که به شدت درگیر تفکرات عملگرایانه س، خیلی از این کتاب لذت بردم. گرچه بعضی قسمت ها و مقالات واقعا برای منی که فلسفه نخونده م و با فلسفه، در همین حد و حدود مقالات اساتید دانشگاه توی مجلات و تک و توک کتابها آشنام، سخت بود ولی غیرقابل فهم نبود.

موقع خوندن دو تا از مقالات این کتاب، کاملاً حس میکردم که خودم دارم صحبت میکنم:
1- در غم غربت قدیم
2- در بی ریشگی فرهنگ

[Omid salimi · Rating 5 out of 5]

کتابی بسیار پربار با قلمی شیوا برای درک بهتر نظام لیبرال و روند دنیا

[Hamed · Rating 4 out of 5]

کتاب در نقد شدید جریان فکری و فلسفی چپ است. در نقد توزیع لذت به جای تولید آن، در نقد اخلاق، در نقد کثرت فرهنگی، و دست آخر هنر و فلسفه چپ که نویسنده مدعی است دنیا را به مهلکه برده‌اند. نویسنده در جاهایی از حد انصاف خارج میشود و دقت لازمه چنین بحثی را مراعات نمیکند. اما در مجموع کتاب خوبی است که نیاز است که خوانده و بحث شود.

[Fateme Ghasemi · Rating 5 out of 5]

اوصیکم.
روان و ناترسناک!

[Hmd Book · Rating 3 out of 5]

نام کتاب از نهمین مقاله کتاب (از مجموع ۱۰ مقاله) گرفته شده است. نویسنده که در سنت فلسفه تحلیلی قرار می‌گیرد، در مقدمه کتاب می‌نویسد:

این رگه‌ی خویشی [بین مقالات کتاب] دو رویه دارد: یکی قرابت مسائل آن که رضایت از زندگی و اخلاق و فرهنگ و هنر است از دید من و دیگری مخافت من است از آفتی که گمان می‌برم فکر و فلسفهٔ مسلط و مشهور در این موضوعات به بار آورده است.

نکته‌ی مثبت مقالات کتاب تلاش نویسنده بر نگاه تحلیلی به مسائل است. اما از سوی دیگر، تحلیل‌های نویسنده به اندازه کافی عمیق نیست. همچنین مروری بر نظرات و تحلیل‌های سایر فیلسوفان و متفکران در مورد موضوع نشده است:
مثلا در نرم‌افزارهای لذت هیچ اشاره‌ای به محیط زیست به عنوان یکی از تهدیدهای مهم تمدن بشری نشده است. یا وقتی بحث رنج پیش می‌آید هیچ بحثی از نظرات سایر فلاسفه جهان حتی فیلسوف تحلیلی وطنی مصطفی ملکیان و نظر او که وظیفه روشنفکر را کاهش رنج می‌داند نشده است.
در مقاله دوم، غم غربت قدیم ، باز هم نگاه سطحی نویسنده روشن است. ادعای کلی نویسنده
این است که به خاطر غلبه نوستالژی همیشه فکر می‌کنیم قدیم‌ها صفا و صمیمیت بیشتری داشت و زندگی بهتر بود. در حالی که پیشرفت تکنولوژی کیفیت زندگی را بالا برده است و ما معمولا در نگاه نوستالژیک سختی‌های زندگی پدران و مادران خود را فراموش می‌کنیم.
با این که نگاه نویسنده تا حدی هوشمندانه است، اما باز هم عمیق نیست: وقتی گذشته می‌گوییم انگار از یک تابع صعودی سخن می‌گوییم که هر چه قدیم تر بهتر؛ خیر! خیلی افراد دوره خاصی را مد نظر دارند: ایران دهه‌ی چهل و پنجاه خورشیدی؛ آمریکای دهه ۹۰ میلادی و مانند آن. در واقع با این پیش‌فرض غلط است که نویسنده ادعای بهتر بودن گذشته را ترکیبی از توهم و دروغ می‌داند. همچنان نبود دغدغه محیط زیست و از بین رفتن طبیعت به ویژه در چند سال اخیر (با ویلا‌سازی‌ها و تبدیل جنگل و زمین‌های کشاورزی به بتن و آسفالت و خالی‌کردن سفره‌های آب زیرزمینی و بحران پلاستیک و ...) را کاملا در نگاه نویسنده غایب می‌بینم. در این مقاله هم دشمنی با چپ باعث شده نویسنده از سوی دیگر بام بیفتد تو گویی که باید با هر چیزی که چپ با آن موافق است مخالف بود:

علت مهم دیگری که چنین فرضیاتی را به پیش می‌راند التزامات ایدئولوژیک سنت روشنفکری با ریشه‌های چپ است که برای مبارزه با نظم مستقر خود را نیازمند ترویج این ایده‌ها می‌بیند. انواع مکاتب نئومارکسیست، به ویژه نظر‌بازی‌های ناظر به جامعه توده‌ای، که در ستیز آشتی‌ناپذیر با نظام سرمایه‌داری لیبرال، از مکتب انتقادی تا نظریه‌پردازان اخیرتر فرهنگ توده‌ای، کوشیدند از غم غربت گذشتهٔ از دست رفته، که بیش از توهمی عوامانه نبوده، نظریهٔ علمی بپردازند، و از این نظریات علمی، ابزار مبارزه برای عقاید ایدئولوژیک خود بسازند.

[Mohammad Sajjad Asghari]

دو مقاله آخر در خصوص نقدی بر پست مدرنیسم برای من بسیار جذاب بود