اندیشه دور و دراز

by محمدعلی فروغی

«اندیشه ی دور و «راز» روایتی پیشگویانه است و گمانهایی را درباره رویدادهای هنوز نیامده برپایه دانسته های علمی می.پرورد رساله پس از پیش بینی ترقیات فناورانه ی عصر جدید بر نظریه ی مناقشه آفرین تکامل انواع دست مینهد و به یاری این نظریه ی گذشته نگر افقی رو به آینده می می گشاید
فروغی در ابتدای این رساله چنین می نگارد
از خواندن این رساله توقع ندارم همه کس معتقد شود که پیشامد احوال نوع بشر چنان است که من فرض کرده ام زیرا خود نیز مطمئن نیستم چنین باشد بلکه قریب به یقین دارم که سیر عالم انسانیت در مدارج ترقی عیناً مطابق آنچه به خیال من رسیده نخواهد بود. مقصود من از نگارش این سطور فقط تفریح خاطر جوانان و برانگیختن ایشان به تفکر بوده است.»

50 pages, Unknown Binding

Published January 1, 1403

About the author

محمد علی فروغی معروف به «ذکاء الملک دوم» از رجال و سیاستمداران و ادبا و دانشمندان ایران در سال ۱۲۹۴ ه– ق= ۱۲۵۴ ه– ش، در تهران متولد شد. پدرش محمد حسن که معروف به «ذکاء الملک اول» از ادبا و شعرای زمان ناصرالدین شاه قاجار است. جد اعلای این خانواده، از یهودیان بغداد بود که برای تجارت به ایران آمد و در اصفهان ساکن و مسلمان شد. به همین علت فروغی‌ها به یهودی الاصل بودن، مشهور بودند. محمد علی در مدرسه دارالفنون به تحصیل علم پرداخت ولی قبل از تمام شدن این رشته، به ادبیات و فلسفه رو آورد و کم کم وارد خدمت دولتی شد که سال ۱۲۷۴ شمسی، علاوه بر تدریس در مدرسه علمیه و سیاسی، مترجم زبانهای فرانسه و انگلیسی در مراکز دولتی بود.


فروغی با عضویت در هیئت اعزامی به اروپا، ماموریت‌هایش از سال ۱۲۹۷ ش، شروع شده بود. یکبار از طرف وزارت دادگستری، عضو کمیسیون مطالعات در اروپا شد و چند سال هم، نماینده ایران در مجمع عمومی جامعه ملل بود و ریاست ۵۶ مین و ۵۷ مین شورای جامعه را به عهده داشت. او به خاطر فضل و حسن تدبیرش، نزد خارجیان معتبر بود. محمد علی فروغی در آذر ماه ۱۳۲۱ در سن ۶۷ سالگی در گذشت.

آثار
محمد علی فروغی در آذر ماه ۱۳۲۱ در سن ۶۷ سالگی در گذشت. او به ادبیات فارسی و زبان فارسی، بسیار علاقمند بود و مخصوصا برای شعر، مقامی والا قائل بود. با وجود تمام کارهای رسمی و دولتی، مطالعه و تحقیق داشت و مخصوصا در زمان‌های کناره گیری از کارهای سیاسی و دولتی تمام اوقات خود را صرف کارهای ادبی و فلسفی کرد و در همین زمینه‌ها آثاری از اوست. از آن جمله بعضی کتب درسی، حقوق اساسی یا آداب مشروطیت، اندیشه‌های دور و دراز، پیام به فرهنگستان حکمت سقراط، آیین سخنوری، فن سماع طبیعی و… چند متن فارسی به اهتمام او تصحیح و طبع شده از جمله، رباعیات خیام، گلستان سعدی، زبده دیوان حافظ و….

Reviews

[Bookworm · Rating 4 out of 5]

خیلی هم عالی. تافلر ایرانی 😁
البته با بخشی از صحبتاش مخالف بودم که یه بخشی احتمالا به خاطر اینه که از اون زمان تا الان خیلی چیزا عوض شده و بخشی هم طبعا به دانش کم من در اون زمینه بر میگرده. ولی به صورت کلی بخونیدش باحاله.
و در نهایت اینکه ایشون بسیار دماغ داشتن 🧠👃
#روز_ششم_چالش

[Tintarella]

قضیه‌ی این رساله‌ی کوتاه که سال 1305 نوشته شده (اولین بار سال 1306 در استانبول و بعدها در 1321 بعدِ مرگ فروغی در ایران چاپ شده) اینه که توی یه مهمونی فروغی یه کتاب بر می‌داره و بقیه اعتراض میکنند که: اَه، باز که رفتی سراغ کتاب‌ها! بعد فروغی ایده‌ی کتاب صوتی، آموزش مجازی و استریمینگ رو وسط می‌کشه و می‌گه تا صد سال دیگه نیازی نیست بریم مدرسه (مدرسه میاد خونه) و چشمامون رو سر کتاب‌ها خراب کنیم و ... بعد درباره‌ی نظریه‌ی تکامل حرف می‌زنه و می‌گه که هیچ بعید نیست بعد از مدتی انسان نیازی به غذا نداشته باشه و با چیزی شبیه تغذیه‌ی وریدی مواد موردنیاز بدن‌ش رو تامین کنه و در نتیجه انرژی‌ش رو بیشتر ذخیره کنه و در نهایت این سیر، فرم انسان هم تغییر می‌کنه و معده و کلیه و بقیه حذف می‌شن، اعضایی مثل چشم و گوش پیشرفته‌تر می‌شن و نهایتاً مغز می‌تونه تنها روی ادراک و آگاهی تمرکز کنه و وقت و انرژی‌ش رو سر هیچ و پوچ هدر نکنه. البته خوانشِ فروغی خداباورانه و اخلاق‌گرایانه است.
.
بعبارة‌اخری مسافات و حجابات مختلفه که امروز بین مردم و میان آن‌ها و آرزوهای ایشان حائل است مرتفع، حوائج درشت پست کنونی مفقود، نفوس با هم متحد، هوا و هوس‌های پوچ کودکانه‌ی امروزی متروک، عشق و محبت بی‌ریب و ریا، معرفت انسان به عالم خلقت کامل‌تر و تمتع او از آن بیش‌تر، مختصر قدمی به خدا نزدیک‌تر خواهد بود. (49)
.
پی‌نوشت: کتاب یه جاهایی منو یادِ محبوب‌ترین فیلمِ اسپیلبرگی‌ام یعنی «هوش مصنوعی» (AI) می‌انداخت. در انتهای فیلم وقتی ما با ابَرموجوداتِ بسیار پیشرفته مواجه می‌شیم، اون‌ها رو دچار کمبودِ متفاوتی می‌بینیم؛ مهرِ مادری (با خوانش معمولاً رمانتیکِ اسپیلبرگ)

[میثم موسوی نسیم‌آبادی · Rating 4 out of 5]

کتاب «اندیشۀ دور و دراز» داستانی شگرف و گفت‌وگومحور است که در چهل و دو صفحه در سال ۱۳۰۶ شمسی انتشار یافت. این رسالۀ خواندنی و ارزشمند که می‌توان آن را در جلد اول از کتاب «مقالات فروغی» نیز مشاهده کرد، اثری علمی‌تخیّلی است که به بانوان باذوق و علاقه‌مند به این نوع نوشته‌ها تقدیم شده است (فروغی، ۱۳۰۶: ۳).

محمدعلی ذَکاءالملک فروغی بیش از صد سال پیش، پیش‌بینی کرده است همان‌طور که آوازها را در صفحۀ گرامافون ضبط می‌کنند، در آینده کتاب‌ها را در صفحۀ نازکی مانند کاغذ جمع‌آوری کرده و مردم به جای خواندن کتاب‌ها رو به شنیدن خواهند آورد (همان: ۶). و این شنیدن کتاب به مراتب عملی ساده‌تر از خواندن و آموختن خط است (همان: ۹).

چنان‌که احتمال می‌دهد بعد از آن‌که تلفنِ بی‌سیم کامل و ارزان شد، آن‌وقت لزومی نخواهد داشت که دانش‌آموزان برای شنیدن دروس معلّمان در مدرسه جمع شوند. لذا در خانه می‌مانند و در موقع معیّن با تلفن درس معلّم را می‌شنوند. به این طریق هم در وقت و مال صرفه‌جویی می‌شود و هم مانع سرایت امراض به یکدیگر خواهند شد (همان: ۹-۱۰).

فروغی بر آن تصوّر است که این پیش‌بینی او در پایان قرن بیستم و یا با ورود به قرن بیست و یکم محقّق خواهد شد و در پاسخ به خشنودی و خرسندتر شدن انسان‌ها در آن زمان اذعان می‌کند که به روی دادن چنین اتّفاقی اطمینان ندارد؛ چراکه خوشدلی و خرسندی به اسباب ظاهر نیست و امری درونی است (همان: ۱۴).

محمدعلی فروغی در پردۀ دوم از این رساله ضمن اقرار به پذیرفتن نظریۀ تکاملِ داروین، از ایمان خود به خدا و عدمِ‌تلازم فرگشت و انکار صانع سخن می‌گوید (همان: ۱۶-۱۸) و با بهره‌وری از این نظریه به این نتیجه می‌رسد که سیر تکامل انسان کماکان ادامه داشته و انسان هنوز راهی دراز در پیش دارد. و همان‌طور که این ارتقاء از بوزینه به انسان منتهی شده است، در آینده نیز باید به کمک علم و خصوصاً شیمی و طب منتظر وجودی کامل‌تر از او باشیم (همان: ۲۰-۲۱).

این سیاستمدار و نویسندۀ نامدار ایرانی، بر آن اعتقاد است که امروز تمام همّ‌وغمّ انسان مصروف به عملِ جذب و دفع خویشتن است و آدمی باید علاوه بر تحمّل همۀ مشقّاتی که در تهیۀ موّاد غذایی در پیش روی اوست، عوارض و امراض هضم آن را نیز بر خود هموار سازد (همان: ۲۴). لذا وقوع روزی را وعده می‌دهد که با کمک علم به غذاهایی کاملاً مفید، کافی، سبک و ترکیب‌یافته [مانند نوعی قرص] دست یابیم و از خوردن آب و نان و گوشت و غیره بی‌نیاز شویم (همان: ۲۶-۲۷).

شاید هم به قاعدۀ توارث پس از چندین پشت کم‌کم انسان‌ها فاقد معده و امعاء گردند و در آن صورت امراضِ جِهاز هاضمه [دستگاه گوارش] از دندان‌درد و دل‌درد تا اسهال و سرطان و بسیاری دیگر از بیماری‌ها مرتفع می‌شود (همان ۲۹). و بشر در ادامه از ننگ و مظلمۀ قصّابی و عفونت و کثافتِ سلّاخی و قتل روزانۀ چندین میلیون حیوان رهایی می‌یابد و از زراعت غلّات مستغنی و از نگرانی و ضررهای خشکسالی و ترسالی آسوده می‌گردد و پس از آن تغییرات، مشکل سکونت انسان هم مرتفع خواهد شد (همان: ۳۰).

محمدعلی فروغی در پردۀ پایانی این رساله نیز حادثۀ دیگری را برای چندین هزار سال دیگر پیش‌بینی می‌کند. او معتقد است که انسان‌ها به درجه‌ای از رشد و کمال خواهند رسید که بدون نیاز به وسایلی مانند دوربین و موبایل و هواپیما بتوانند یکدیگر را از مسافت‌های دور ببینند و صحبت‌های هم را بشنوند و به مسافرت بروند (همان: ۴۰).

منبع:

_ فروغی، محمدعلی، ۱۳۰۶، اندیشۀ دور و دراز، استانبول، آمدی مطعبه سی.