کتابی است خواندنی در باب تطور ایده ی مسیحا نزد یهودیان. کتاب با بررسی کتاب مقدس آغاز می شود - اشعیا، دانیال، عاموس، نحمیا و ... - و در گام های بعد به تلمود، عصر عقلانیت یهود - سنت این میمون -، قبالا - یا آنطور که بهشتی سر پایان نامم به من می گفت قباله یا کابالا - ، عصر اصلاحات دینی و سرانجام صهیونیسم می پردازد. نکته ی مهم آنکه کتاب بیشتر حالتی دائره المعارف گون دارد، یعنی ممکن است در هر صفحه تا سه عنوان بیاید و ذیل هر یک چیزی گفته شود - البته عناوین متوالی با هم پیوند تاریخی-موضوعی دارند
تکثر شدید کتاب و نکات فراوانی که در آن بود از یک سو و تلاش من برای خط کشیدن و یادداشت نوشتن در حاشیه ی کتاب از سوی دیگه باعث شد خوندنش خیلی طول بکشه. تنوع مطالب هم انقدر زیاد بود که ذهن خیلی خسته می شد بعد از خوندن ده بیست صفحه و برای همین با اینکه به نظرم جذاب بود سخت به سمتش می رفتم
نکته ای که موقع خواندن کتاب باید در نظر داشت، قدیمی بودن آن است. کتاب در سال 1906 نوشته شده است؛ یعنی قبل از دو اتفاق مهم که به موضوع کتاب کاملا مرتبط بودند یکی تشکیل دولت مستقل یهودی و دیگری کشفیات باستان شناسی بحرالمیت - هر دو در پایان دهه ی پنجم قرن بیست. اما با وجود این، کتاب کتاب مفیدی است. البته کتاب از آن کتاب هایی نیست که بخوانی و بدانی و کنار بگذاری بلکه از آنهایی است که باید به هر بخش برگردی و برای مطالعه ی بیشتر آن را پی بگیری - مثلا به انبوهی آثار یهودی در این کتاب ارجاع داده شده که من حتی اسمشون رو هم تا حالا نشنیده بودم و برام جالب بود که چنین ادبیات گسترده ای هست و من بالکل بیخبرم ازش
افسوس دیگه اینکه کاش کتاب شناسی خوبی در پایانش آورده شده بود؛ درسته که نویسنده در پاورقی ها ارجاع می ده و مترجم هم پاورقی ها رو آورده اما برای آدم تازه کار این ارجاعات کافی نیست؛ خصوصا اینکه برخی ارجاعات به نسخه ی های عبریه و طبیعتا به کار من نمی آید. خیلی دوست داشتم از ترجمه های آثار محل ارجاع کتاب به زبان های اروپایی - یا حتی فارسی - مطلع بشم
خواندن تک تک فصل ها امکان همراهی با یهودیان و درک فضای فرهنگی، دینی و فکری اونها رو آسان تر می کنه. خصوصا فصل مربوط به صهیونیسم تاریخچه ی نظری بحث ها رو ارائه می ده که برای مایی که فقط تاریخ سیاسی اسرائیل رو شنیدیم بسیار مفیده. نویسنده آشکارا بنیادگرا یا محافظه کار نیست، و از ملیت یهود دفاع می کنه اما در عین حال اون رو جایگزین آرمان مسیحایی نمی دونه
پیوست کتاب که به عناصر مسیحایی در ادعیه ی یهودی می پردازه هم جالب بود. به قول نویسنده آثار عبادی تأثیر عمیق ایده ی آمدن مسیحا بر یهود رو بهتر از آثار ادبی نشون می دن. چون این ادعیه در زندگی روزمره ی یهودیان حاضرن
نکته ی آخری که توجه منو به خودش جلب کرد، دعوای حیدری نعمتی اعراب و یهودیانه. از قضیه ی اسماعیل و اسحق که بگذریم حتی در مورد آخرالزمان هم هر کدوم قرائت قومی خودشون رو دارند، در یکی یهودیان بوسیله ی امام موعود قلع و قمع می شن و مکه محوریت داره و در دیگری فرزندان اسماعیل مقهور می شن و اورشلیم پایگاه مرکزیه. این امر حتی به فرشتگان هم کشیده می شه، اهمیت جبرئیل در سنت اسلامی جای خودش رو به اهمیت میکائیل در روایات یهودی درمورد آخرالزمان می ده