Droomland: Het Nederlandse energie- en klimaatbeleid en wat ervan terechtkwam

by Remco de Boer, Wouter van Wingerden (editor)

Als met de oorlog in Oekraïne een wereldwijde energiecrisis uitbreekt, wordt Nederland hard met z’n neus op de feiten gedrukt. Het kabinet kondigt ‘Gascrisis niveau 1’ af. Maar er zijn meer zorgen. Heel andere zorgen.

Ambitieus gaat Nederland deze eeuw aan de slag met energie en klimaat. Er zijn doelen en die doelen gaan omhoog. Maar vrijwel alles waarmee ze kunnen worden gehaald, komt onder vuur. Aardgas, biomassa, kernenergie, CO2-opslag, windmolens, zonneparken. Nederland wil vooral heel veel niet.

Toch is er vooruitgang. Sterker nog, vrijwel alle doelen worden gehaald. Maar in plaats van dat te vieren, wordt het gebagatelliseerd. Soms zelfs ontkend. Nederland is het slechtste jongetje van de klas. Polarisatie, populisme en politieke spelletjes domineren, waar juist nuance en redelijkheid nodig zijn.

Droomland is het ontnuchterende, ontroerende en bij vlagen ontluisterende verhaal van een kwart eeuw energie- en klimaatbeleid. Een verhaal over de rauwe praktijk. Over dromen als wenkend perspectief, en dromen die vooral bedrog zijn. En over de rekening die intussen meeloopt.

304 pages, Paperback

First published June 7, 2024

Reviews

[Wouter Pustjens · Rating 4 out of 5]

Een feitelijk en doorwrocht relaas over de wijze waarop het klimaatbeleid de afgelopen 30 jaar vorm heeft gekregen. Interessante kost voor vakidioten!

[Ed Res · Rating 4 out of 5]

De korte termijn van de politiek versus de lange termijn van de energiemarkten, dat knelt. Maar vooral het grote gat tussen ‘goedkoop ambiëren’ en daadwerkelijk moeilijke keuzes maken om die ambities te halen is stuitend. Interessante inkijk in het spel.

[Vincent · Rating 4 out of 5]

Een fijne bloemlezing van alles wat met klimaat en energie te maken heeft gehad in de afgelopen 30 jaar Nederlandse politiek. Stampvol met feiten, quotes en wetsvoorstellen. Logisch opgebouwd en goed te lezen, ook voor niet intimi.

Het gevoel wat ik overhield is dat we strompelend vooruit komen, ondanks, niet dankzij, politici. Daarmee is het een mustread voor elke politicus of beleidsmaker wat mij betreft.

Wat het boek nog sterker had gemaakt, met name om het in de toekomst nog beter te gaan doen, is als klimaat- en energiepolitiek uit buurlanden in meer detail beschreven zou worden. Hoe gaat het daar, waarom lopen dingen daar soms beter of slechter. Wellicht iets voor "Droomland 2: Buurlanden".

[Nico Van Straalen · Rating 3 out of 5]

Remco de Boer pleit voor een robuust duurzaam energiesysteem in Nederland, met veel verschillende energiebronnen, waar consequent en met realistische doelstellingen aan gewerkt wordt, niet in termen van dromen of onhaalbare mijlpalen. Daar heeft hij natuurlijk groot gelijk in. Het energiebeleid van de overheid werd onder de kabinetten Balkenende en Rutte gekenmerkt door voortdurend wisselende standpunten. Biomassa, kolen, Gronings gas, kooldioxide-opslag, kernenergie, het ging dan weer de ene kant en dan weer de andere kant op. Intussen zijn de doelstellingen voor het percentage duurzame energie en de vermindering van de kooldioxide-uitstoot wel degelijk gehaald, volgens de Boer, een feit dat vaak vergeten wordt. Zo slecht gaat het niet met Nederland, vooral dankzij de groei van energie uit wind op zee. De Boer is goed geïnformeerd maar ook wel erg gemakkelijk met zijn kritiek. Hij hamert steeds op het Europese energie- en klimaatbeleid, wat overkomt als een manier van afschuiven. Moeten we afzien van emissiereductie in Nederland als daardoor de Europese emissies niet naar verhouding afnemen? Ik vind dat een bekrompen stellingname. En wat me stoort is de lelijke sportjournalistenstijl van schrijven. Kolencentrales lopen achter een rollator, elektronen staan in de file en windmolens zitten achter de geraniums, ik gruw van zulke gezochte vergeljkingen.

[Ruben · Rating 4 out of 5]

Dit is een uiterst prikkelend, informatief en fijn opgeschreven boek. De Boer zit overduidelijk goed in de materie, wat scherpe reconstructies en reflecties van 25 jaar aan Nederlands klimaatbeleid en klimaatmeningen oplevert. Die meningen en beleid staan bol van inconsistenties, kortetermijndenken en ronduit onverstandige beslissingen. De oorzaak hiervoor lijkt De Boer vooral te leggen bij de partijpolitiek en de “mediademocratie”, waardoor politieke partijen, partijen die zeggen zich hard te maken voor het klimaat voorop, vooral groen willen lijken zonder bereid te zijn hier offers voor te maken of impopulaire maatregelen te nemen (of maatregelen die meer dan 2 zinnen aan onderbouwing vragen). De Boer geeft talloze voorbeelden zoals het afserveren van biomassa en kernenergie, maar bijvoorbeeld ook de onwil om buiten de landgrenzen te denken als het om uitstoot gaat. Als lezer bekruipt je soms het gevoel dat De Boer wel erg vanuit “het systeem” denkt, een fundamentele discussie over de machtsverhoudingen in de samenleving en hoe die mede debet zijn aan het klimaatprobleem ontbreekt. Maar daar lees je elders al genoeg over, dus ook wel verfrissend. 3,5 ster!

[Ramses Struijker Boudier · Rating 3 out of 5]

Na het beluisteren van vele podcasts, nu eindelijk ook het boek van Remco de Boer gelezen. Het boek gaat over 25 jaar energie- en klimaatbeleid in Nederland. Het beschrijft hoe elke energietechnologie in Nederland onderwerp is geweest van publiek debat en hoe deze daar al dan niet ongeschonden uit is gekomen. En de vele ambitieuze plannen - vaker niet dan wel uitgevoerd -, discussies en compromissen. Maar vooral hoe er toch snel vooruitgang wordt geboekt. Helaas wordt deze vooruitgang vaak niet voldoende erkend.
Het is interessant om de historische ontwikkelingen op de lange termijn te zien in dit onderwerp, om te zien hoe de huidige energiemix tot stand is gekomen. Het laat zeker zien dat er veel onzin en inconsistenties worden verspreid in de energiesector, vaak omwille van eigenbelang. Gelukkig behoort Remco de Boer tot de groep mensen die realistisch blijft in dit debat. Ik miste helaas alleen wat aandacht voor toekomstprognoses, en parallelen met andere Europese landen.

[Conrad · Rating 3 out of 5]

Vroeger luisterde ik geregeld op de fiets naar werk naar de Studio Energie podcast, waar Remco de Boer - toen samen met Henri Bontenbal - de energiewereld besprak. Ik luisterde er graag naar: de nuchtere Remco kon als geen ander de werking van energiewereld uitleggen en blootleggen. Jaren later hoorde ik dat Remco de Boer een boek had uitgebracht, en mijn intersse was gelijk opgewekt.

Het boek heeft me - net zoals zijn podcast - veel bijgebracht. Er zitten zeer waardevolle en belangrijke lessen in verscholen. Ook heb ik regelmatig genoten van Remco's schrijfstijl: duidelijk, begrijpelijk en vaak sarcastisch. Het schetst een onluisterend beeld van een politiek die vooral goed is in 'nee' zeggen en wel goed in vergezichten.

Helaas schiet het boek voor mij hier en daar wel iets tekort. Door de ontwikkelingen van de afgelopen decennia te schetsen aan de hand van enkele - vaak niet succesvolle - dossiers, krijg je onvoldoende een beeld van het gehele plaatje. Na het lezen van alle mislukkingen en gemiste kansen vraag je je als lezer af hoe het Nederland dan in vredesnaam gelukt is om wel alle energiedoelen te halen. Daarnaast wordt er niet of nauwelijk stilgestaan om broodnodige begrippen uit te leggen (hoe werkt SDE+ of de ETS, hoe zit het NL-energielandschap in elkaar, etc) en ontbreken er verhalen over belangrijke ontwikkelingen (zonne-energie, EU-wetgeving, etc).

Het boek leest daarom meer als een compendium van de 'worst hits' van het Nederlands energiebeleid van de afgelopen decennia. Waardevol? Absluut. Compleet? Iets minder.

[Albert Faber · Rating 3 out of 5]

Heel interessant overzicht van het Nederlandse energie- en klimaatbeleid van pakweg de afgelopen kwart eeuw, niet in de laatste plaats omdat ik er zelf op verschillende momenten en in meer of mindere mate bij betrokken was. Handig dat De Boer het even op een rijtje heeft gezet.

Dit boek is informatief, goed onderbouwd en op de meeste punten aangenaam kritisch. Het is jammer dat De Boer nog wel eens doorschiet in een irritant sportjournalistieke stijl (die we ook wel kennen van de podcast Energie), zoals andere reviews hier ook al constateren.

Komt ergens tussen de 3 en 4 sterren, maar omdat de stijl eerst nog wel eens grappig is maar gaandeweg steeds vervelender wordt, rond ik af naar beneden.

[Paul Giesbertz · Rating 5 out of 5]

Een must voor iedereen die wil weten hoe de energietransitie de afgelopen jaren werkte of juist niet werkte.

[Hieronymus · Rating 5 out of 5]

Informatief, prettig verhalend geschreven over ontwikkelingen in energiebeleid.

[Sebastian Maks]

Gelezen voor een interview

[Maarteq · Rating 4 out of 5]

goed boek over de energietransitie, en vooral over hoe politici vaak van gedachten veranderen.