Εμφύλιος: Πολιτισμικό τραύμα

by Νίκος Δεμερτζής (Editor), Ελένη Πασχαλούδη (Editor), Γιώργος Αντωνίου (Editor)

Με αφετηρία τη θεωρία του «πολιτισμικού τραύματος», το βιβλίο αυτό καλύπτει κρυφές και ξεχασμένες όψεις του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου χρησιμοποιώντας εναλλακτικά εννοιολογικά εργαλεία και θέτοντας νέα ερωτήματα.

Από τη «λήθη» στην «εθνική συμφιλίωση» κι από κει στην «αναστοχαστική επεξεργασία» του εμφύλιου παρελθόντος: μέσω αυτής της διαδρομής θα έλεγε κανείς πως αντιμετωπίστηκε ο Εμφύλιος Πόλεμος στην ελληνική δημόσια σφαίρα. Παρόλο που για σαράντα περίπου χρόνια (1949-1990) δεν υπήρχε θέση γι’ αυτόν στο δημόσιο λόγο, κι ενώ επισκιάστηκε από την αφήγηση της «εθνικής αντίστασης», ο Εμφύλιος δεν έπαψε να αποτελεί ένα παροντικό παρελθόν. Μάλιστα, από τη δεκαετία του ’90 εγγράφεται πολλαπλώς και με εκθετικό τρόπο στους «πολέμους της μνήμης» όσον αφορά τη δεκαετία του ’40 και άρα στο γενικότερο τελικά ερώτημα «με ποιους όρους “θυμάται” και “ξεχνά” η κοινωνία το παρελθόν της». Έκτοτε, πρωταγωνιστές, ακτιβιστές, πολιτικά κόμματα, κυβερνήσεις, διανοούμενοι, καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι, ιστορικοί και κοινωνικοί επιστήμονες όχι μόνο έχουν ανασύρει τον Εμφύλιο από την αφάνεια, αλλά επιχειρηματολογούν εναντιωματικά γύρω από το πώς και το γιατί, μετατρέποντας έτσι τη συλλογική και εν πολλοίς διαγενεακή οδύνη σε πολιτισμικό τραύμα.

Αποτελώντας τα δραματικά στοιχεία του τραύματος, στη δημόσια αυτή αναστοχαστική διαδικασία, μνήμη, συναίσθημα και ταυτότητα αλληλεπιδρούν στο πλαίσιο της ολοπαγούς κρίσης που βιώνει το σύνολο σχεδόν της ελληνικής κοινωνίας. Με λιγότερες πλέον αυταπάτες, οι διαφορετικές ερμηνείες του Εμφυλίου μας βοηθούν να κατανοήσουμε όχι τόσο το παρελθόν αλλά κυρίως το παρόν και τους μηχανισμούς με τους οποίους συγκροτείται η προσδοκία του μέλλοντος.

352 pages, Paperback

First published January 22, 2013

Reviews

[Victoria · Rating 5 out of 5]

Δεδομένου ότι άπτεται θεματών -που θα υποθέσω με μια κάποια αξίωση ευστοχίας- ότι δε βρίσκονται στο πεδίο γνώσης της πλειοψηφίας των ατόμων που υφίστανται τις άμεσες ιστορικές τους συνέπειες, πρόκειται για ένα βιβλίο αφετηρία και πυρήνα ταυτόχρονα μιας διαδικασίας πολύχρονης πληροφόρησης σχετικά με το πλέον πρόσφατο ιστορικό και κοινωνικό παρελθόν μας.
Ανά στιγμές ένιωσα την ανάγκη να αποσείσω πληροφορίες ή μαρτυρίες που περιέχονται στο βιβλίο σχεδόν αντανακλαστικά. Το γεγονός αυτό και μόνο πιστοποιεί για εμένα την ανάγκη να διαβαστεί κι από πολλούς άλλους ακόμα ιδίως στο σήμερα που χαρακτηρίζεται από αλλεπάλληλες κρίσεις χωρίς ευδιάκριτη αρχή και τέλος που ουδέποτε χωνεύονται είτε από τον καθένα μας ατομικά είτε από το κοινωνικό σύνολο.

[Jerdi Dangai · Rating 4 out of 5]

Η προσπάθεια για αμερόληπτη περιγραφή των γεγονότων του εμφυλίου σε συνδιασμό με τον εύγλωττο λόγο των συγγραφέων, καθιστούν αυτό το βιβλίο από τα καλύτερα. Νιώθω ότι η οπτική μου εμπλουτίστηκε σε εμφανή επίπεδα έπειτα από την ανάγνωση.

Αυτό το βιβλίο και τα "εμφύλια πάθη" ίσως να είναι η καλύτερη αρχή για όσους ενδιαφέρονται για μια ερευνητική προσέγγιση τών γεγονότων του ελληνικού εμφυλίου πολέμου.

[Manos Terezakis · Rating 2 out of 5]

Δύσκολο βιβλίο για μη κοινωνιολόγους