Türkiye'de Popülizm

by Zafer Toprak

Türkiye'de popülizmin entelektüel evrimi...

Halkçılık Osmanlı düşün dünyasına II. Meşrutiyet yıllarında girdi. Yusuf Akçura, Ahmed Ağaoğlu gibi Müslüman aydınlar, Rus fikir ortamını Osmanlı topraklarına taşıdılar. Rus Narodnik hareketinden etkilenen bu düşünürler "Halka Doğru" gitmeyi, halkı bilinçlendirmeyi ve onların geleneksel değerlerine sahip çıkmayı amaçladılar.

Ancak Cihan Harbi ile birlikte, halkçılık farklı bir ideolojik yörüngeye girdi. Ziya Gökalp'ın öncülüğünde solidarizmle harmanlanarak devletin resmi ideolojisine dönüştü. Halk Fırkası da işte bu popülist düşüncenin ürünü oldu. Ulus-devlet inşa sürecinde Rousseau'nun halkın egemenliği anlayışına dayanan türdeş, dayanışmacı, eşitlikçi bir dünya görüşü izlendi. Ancak 1946 sonrası Cumhuriyet Türkiyesi entelektüel eksenli bir popülist evreyi sonlandırdı; demokrasi çatısı altında, günlük siyasette, tabana yönelik söylemi ön plana çıkaran ve kitlelere seslenen popülist bir çizgiyi benimsedi.

Prof. Zafer Toprak, Türkiye'de Popülizm 1908-1923'te Türkiye'de popülizmin entelektüel evriminin izini sürerken bu yılların düşünce ve toplumsal tarihine ilişkin önemli dönüşümleri ustalıkla ele alıyor.

503 pages, Paperback

First published November 1, 2013

About the author

1946 yılında doğdu. 1969 yılında Ankara Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nü bitirdi. 1971’de Londra Üniversitesi’nde ‘Alan Araştırmaları’ konusunda yüksek lisansını tamamladı. 1981 yılında Londra Üniversitesi’nde ekonomi doktorasını verdi. Boğaziçi Üniversitesi’nde Ekonomi ve Toplum Tarihi profesörü olarak görev yaptı. Tarih Vakfı’nın başkan yardımcısı ve Boğaziçi Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü’nün kurucu başkanıdır.

Reviews

[Dina · Rating 5 out of 5]

Şu an olumsuz algıladığımız popülizmin tarihsel süreçteki anlam değişimini gösteren bir kitap. 1908 ile 1923 yılları arasını ilmek ilmek işlemiş. Bu konuyla ilgili okuduğum en teferruatlı kaynaktı. 12. Bölüm olan Halk Fırkası ve Halkçılık'tan itibaren daha bir heyecan veriyor. Kaynakçasından bir sürü not aldım. Okunmalı.

[Mesut Bostan · Rating 3 out of 5]

Düşünsel boyutu zayıf kalmış bir eser. İkinci Meşruiyet dönemi düşünce hayatını halkçılık merkezinde ele alıyor. Ama bu merkezden sıklıkla uzaklaşıyor. Bazen sadece o dönem yazılanların ve yazarların bir derlemesi şekline bürünüyor. Bu anlamda kitabın başlığı içeriğini tam olarak yansıtmıyor. Yine de değerli bir çalışma tabii. Dönemle ilgilenenler için önemli bir kaynak.

[Sezgi Akbas · Rating 3 out of 5]

Toprak’ın bu çalışması, başta Ziya Gökalp ve Muslihiddin Adil olmak üzere Türkiye’de dayanışmacı damarın ve sosyolojinin ilk adımlarını tesis eden şahısların tartışmalarına odaklanıyor. Bu tartışmaların başlangıç noktası olmasa bile yoğunlaştığı, kristalleştiği süreç bilindiği üzere 1908 yılı. Toprak çalışmasında II. Meşrutiyet’in ilân edildiği bu tarihin gerisinde, Mekteb-i Mülkiye’nin ders müfredatındaki kırılmalara varıncaya kadar canlı iklimi sergilemiş. Narodniklere, Feminizme, Halkçılığın esin kaynaklarına, Durkheim’a ve 1921 Torino Sosyoloji Kongresi’ndeki tartışmalara kadar kitapta bulmak mümkün. Ancak bu süreçleri derlerken aşırı tekrara düştüğü, kitabın ismine rağmen 1918-1923 arasına pek odaklanmadığı eleştirisi yöneltilebilir.

[Kerem · Rating 4 out of 5]

Turkiyedeki populizmin, daha anlasilir ifadesiyle halkciligin gecen yuzyilin basindaki cumhuriyet arifesindeki tarihcesi. Sadecevkurulan cumhuriyetin arka planini, temellerini aciklamakla kalmiyor, ayni zamanda kimi alanlardaki etkisini de sorguluyor, mesela feminizm, azinliklar konusu, Turk kimliginin tarifi, solidarizmle parallellikleri, Rus halkciligiyla baglantilari, vs. Cok detayli sunulan tarih bir bosluk birakmamakta. Genel olarak rahat okunan ve tarihimize cok degisik bir acidan bakan cok degerli bir kitap.