Resimli Osmanlı Fal Kitabı: Hurşidnâme

by Habibe Bektaşoğlu (Editor and Translator)

İnsan doğa ile bütünleştiği andan itibaren geleceği hep merak etmiştir. Şamanist gelenekten günümüze ateşin çıkardığı sese, ansızın karşılaşılan kara bir kediye, göğün kızıl rengine, el içindeki çizgilerin yönlerine, kahve telvelerinin izlerine anlamlar yükleyip semboller iyiye veya kötüye yorumlanmıştır. Zamanla sözlü ve sembol geleneğinin yerini yazılı türler almıştır. Edebi dilde fal ve gelecekle ilgili derlenen eserlerin genel adı “falnâme” olarak bilinmektedir. Yazılı gelenekte geleceğin hayra ve şerre yorumları şiir mecmualarında, aşk hikayelerinde, kutsal kitaplarda, mesnevilerde aranmış; eserlerin her bir satırından anlamlar çıkarılmaya çalışılmıştır. Okuyucu ile buluşturduğumuz bu kitapta Türk ve İslam sanatında resimli fal nüshalarından örnekler sunularak hayvanların, harflerin, gezegenlerin, kutsal isimlerin zincir halinde yorumladığı geleceği anlamlandırma çabası sizlere aktarılmaya çalışılmıştır.

Osmanlı kültüründe geleceği yorumlamak için kullanılan fal metinleri neler anlatıyordu?

Falınızda çıkan Deccal, Dabbe, Güneş, Hz. Süleyman ve Belkıs, At, Turna, Fil, Mars vb. tasvirler, sizlerin geleceği hakkında nasıl bir yönlendirme yapıyordu?

XVI Yüzyıla tarihlenen ve günümüzde Ankara Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı’nda “Gizli İlimler” başlığı altında 06 Mil Yz A 5179 numaralı Resimli Fal Kitabı Örneği olan Hurşidnâme’nin transkripsiyonu yapılmıştır.

Osmanlı’nın gizemli dünyasına sembollerin yorumu ile hep birlikte bakalım…

168 pages, Paperback

Published October 31, 2023

Reviews

[Elma · Rating 4 out of 5]

İslam kitap sanatında resimli örneklerine rastlanan Falname türünün Hurşidname alt türüne ait, günümüze çok yıpranmış, hatta çeşitli müdahalelere uğramış halde ulaşan bir nüshasının monografisi olan bu eser, iyi niyetli ve meraklılar ile öğrenciler için yaralı bir çalışma. Buna rağmen giriş bölümündeki tekrarlar ve anlatım bozuklukları okuma kalitesini etkiliyor. Ayrıca resimlerin sadece biçimsel açıklamasının yapılması, üsluba hiç değinilmemesi bir eksiklik gibi görünüyor. Belki ilerde yeni bir baskıda üslup çözümlemeleri de yer alır. Görsellerin kalitesi ise ne yazık ki müzeden kaynaklı bir durum, yazarın tasarrufunda değil. O konuda kendisinin de mutlu olmadığını tahmin ediyorum. Yazarın tasvir sanatlarına sosyal medya ve eğitimler aracılığıyla önemli katkıları var. Bu ilk eserin ardından yenilerinin geleceğini umuyorum.

[İzzet Erten · Rating 2 out of 5]

Yazar bir ornitolog'dan yardım alabilirdi, bir sürü şey olabilirdi... Resimlerin baskı kalitesi iyi değil.