Η συγκρότηση της ιστορικής επιστήμης και η διδασκαλία της ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, 1837-1932

Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας #42

by Βαγγέλης Καραμανωλάκης

Στο νεοσύστατο ελληνικό βασίλειο, οι κάτοικοι προετοίμαζαν το αύριο έχοντας το βλέμμα τους στραμμένο στο χθες. Μετά από την κοσμογονία του Αγώνα έχτιζαν τα σπίτια τους, κρεμούσαν στους τοίχους τούς προγόνους και τους ήρωες τους, ξεχνούσαν παλιές λέξεις, ψέλλιζαν άλλες, άγνωστες ως τότε. Στο λυκόφως του παλαιού κόσμου και στα πρώτα φανερώματα ενός καινούριου γύρευαν τα λόγια και τους τρόπους για να στηρίξουν την ελευθερία, την ανεξαρτησία, τα όνειρά τους. Καταφύγιο και ορμητήριο, συγκριτικό πλαίσιο και πρότυπο το παρελθόν, και οι αναγνώσεις του έριχναν στο πέρασμα του χρόνου βαριά σκιά στη ζωή τους: άρθρα, βιβλία, αγάλματα, μνημεία και πίνακες ζωγραφικής, διαλέξεις και μαθήματα, συζητήσεις, πολεμικές, συγκρούσεις. Η συγγραφή της ιστορίας, η διδασκαλία, η διάχυσή της ως γνωστικού αντικειμένου επηρεάζονταν από τις ανάγκες και τα οράματα του έθνους-κράτους, αναδεικνύονταν σε επίδικα αντικείμενα. Ο Τύπος, οι κάθε λογής σύλλογοι, οι εορταστικές εκδηλώσεις, μα κυρίως η εκπαίδευση άφηναν το αποτύπωμά τους στην ιστορική συνείδηση των Νεοελλήνων : πρώτα τα σχολεία, της κατώτερης και μέσης βαθμίδας, και έπειτα το μοναδικό ελληνικό πανεπιστήμιο. Οθώνειο, Εθνικό και Καποδιστριακό στη συνέχεια, το Πανεπιστήμιο Αθηνών ανέλαβε από την πρώτη στιγμή της ίδρυσής του, παράλληλα με τη στελέχωση της κρατικής μηχανής, τη συγκρότηση, εκφορά και διάχυση ενός λόγου ο οποίος απευθυνόταν στο σύνολο των πολιτών του νέου κράτους με πολλαπλούς τρόπους. Ο εθνικός του ρόλος, όπως άλλωστε και των αντίστοιχων ιδρυμάτων στη Δυτική Ευρώπη, ήταν κοινά αποδεκτός και καθόριζε σε μεγάλο βαθμό τον χαρακτήρα του. Η μοναδικότητά του ως ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος για περισσότερα από ογδόντα χρόνια, έως την ίδρυση του αντίστοιχου πανεπιστημίου στη Θεσσαλονίκη (1926), έκανε την ελληνική κοινωνία να το δεξιωθεί θερμά και να το επενδύσει με ιδιαίτερα υψηλό συμβολικό κύρος. [. . .] (Από την έκδοση)

549 pages, Paperback

First published January 1, 2006

About the author

Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης είναι Έλληνας ιστορικός και καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας.

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965. Αποφοίτησε από τη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία και εργάστηκε στη δημοτική εκπαίδευση για μια πενταετία. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (ΕΚΠΑ) και πραγματοποίησε τις μεταπτυχιακές σπουδές του στην Αθήνα και στη Βιέννη. Το 2006 αναγορεύθηκε διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Από το 1996 εργάστηκε στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) έως το 2008, όταν εκλέχθηκε λέκτορας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (ΕΚΠΑ). Σήμερα είναι Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου των ΑΣΚΙ. Υπήρξε για μια δεκαετία (1999-2009) συνεργάτης στην κριτική ιστορικών βιβλίων στην εφημερίδα "Ελευθεροτυπία".

Έχει διδάξει στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης και στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ενώ σήμερα είναι καθηγητής Θεωρίας και Ιστορίας της Ιστοριογραφίας και πρόεδρος της Διοικούσας Επιτροπής του Ιστορικού Αρχείου του Πανεπιστημίου Αθηνών.