Landlopers. Vagebonden, verschoppelingen en weldadigheidskolonies

by Toon Horsten

'Je hebt toch wel geld bij je?' Wie opgroeide in het België van de twintigste eeuw heeft het zijn ouders wel eens horen vragen. Tot 1993 had het land een strikte wet op de landloperij. Iedereen die zich op straat begaf zonder voldoende geld om een brood te kopen, kon worden opgepakt en veroordeeld. Wie achter de tralies verdween, belandde uiteindelijk in de Rijksweldadigheidskolonies van Wortel en Merksplas - ver van de steden, midden in de bossen en heidegronden.

De kolonies werden een vergaarbak voor armen, asocialen, vagebonden, deserteurs, alcoholisten, eenzamen, simpelen van geest, verdwaalde kozakken, joden en toevallige passanten - waar op een bepaald moment meer dan 6000 mensen zaten opgesloten. Landlopers is het relaas van een bijzonder project, een alternatieve sociale geschiedenis van de voorbije tweehonderd jaar, met als uitgangspunt de steeds veranderende wijze waarop de Belgische maatschappij de voorbije twee eeuwen is omgegaan met haar eigen verschoppelingen.

384 pages, Paperback

First published February 1, 2013

Reviews

[Fien Danniau · Rating 4 out of 5]

Wat te doen met de verschoppelingen van de samenleving? Armen, wezen, vluchtelingen, dronkaards, gedegenereerden, sociaal onaangepasten, Joden, krijgsgevangenen, collaborateurs, illegalen… ze passeerden allemaal in de kolonie. De 20ste eeuwse verzorgingsstaat heeft voor veel maar niet voor alle kansengroepen beleid en opvang uitgebouwd. Wat met de restgroep? De futlozen? Zijn de bedelaars en daklozen de landlopers van gisteren?

[Herbert · Rating 5 out of 5]

Heel mooi boek hoe de chronologie van de kolonie's verloopt maar ook met een menselijke benadering en aandacht voor de landlopers en de persoonlijkheid achter de landloper. Sommige van deze waren ook werkelijk pareltjes van mensen op hun manier zoals uit de boek blijkt. Ik kan het zeker aanraden en speciaal aan degene die niet weten wat een landloper betekend of moet ik zeggen betekende ?

[JannieTr · Rating 4 out of 5]

Over de koloniën in de Noordelijke Nederlanden zijn meerdere boeken geschreven door Wil Schackmann. Ze staan beschreven in Een drieluik over de Maatschappij van Weldadigheid elders op mijn site. Voor de Zuidelijke Nederlanden is er het standaardwerk van Toon Horsten: Landlopers. In 2017 is daarvan de vijfde, vermeerderde druk verschenen, waarin ook de ontwikkelingen van de laatste jaren zijn opgenomen.

Toon Horsten (die opgroeide in Wortel) kiest ervoor de geschiedenis van de Vlaamse tak van de Maatschappij chronologisch te beschrijven. Hoewel de startpositie in beide landstreken gelijk is, ontstaan al snel na de afsplitsing van de Zuidelijke Nederlanden en het uitroepen van de staat België (1830), grote verschillen in de manier waarop men met de "droesem der samenleving" omgaat. In 1842 wordt de zuidelijke afdeling van De Maatschappij ontbonden en in 1870 koopt de Belgische overheid de domeinen van Wortel- en Merksplas-kolonie. In de roerige periode daarna zal blijken dat de opvang en begeleiding van landlopers en daklozen in Vlaanderen en Nederland nogal van elkaar verschillen.
Hele recensie lezen? Zie: https://mijnboekenkast.blogspot.nl/20...

[Hugo Demets · Rating 4 out of 5]

Wie nog nooit naar het bezoekerscentrum van Merksplas-kolonie is geweest, moet dat zeker doen. Ik was er een paar jaar geleden, en vond het een prachtige plek in de natuur, met een geschiedenis die weinig gekend is buiten de Kempen.
Dit boek gaat over deze verborgen geschiedenis. In de kolonies van Wortel en Merksplas werden meer dan anderhalve eeuw landlopers opgevangen, in de tijd dat landlopen en bedelarij verboden waren.

Het heeft drie delen, het eerste gaat over de vroegste periode, van 1810 tot 1945, en heeft een geschiedkundige insteek.Het tweede deel gaat meer in op de typische bewoners, heeft een paar interviews met oud-bewoners, en bestrijkt de periode 1946 tot 1993.
In 1993 werd landlopen uit het strafwetboek gehaald, en sloten de kolonies hun deuren. De landlopers konden er wel voor kiezen om in de opvang te blijven, maar dat was dan eerder in de nabijgelegen gevangenis van Merksplas. Het derde deel van het boek gaat over die periode, over bejaarde landlopers die de kolonie nog gekend hebben en een uitstervend ras zijn. Ook gaat het boek in in dit deel terecht in op de kritieken op het koloniesysteem. Dat kwam er in het kort op neer dat de beste landlopers goed konden gebruikt worden op de verschillende bedrijven van de kolonie, en dat de kolonies er eigenlijk op gebrand wagen om deze beste krachten te houden, in plaats van de landlopers te reclasseren in de gewone maatschappij.

Het is een zeer vlot geschreven boek, dat je gemakkelijk op een paar dagen uitleest.

[Tosca · Rating 5 out of 5]

Een heel aangenaam geschreven boek waarbij plaatselijke en nationale geschiedschrijving vervlochten worden met anekdotiek. Hoewel dit allicht niet de intentie van de schrijver was, kan er na het lezen van dit boek maar één conclusie worden getrokken; het kind werd met het badwater weggegooid, de complete afschaffing van de kolonies was een vergissing.

[Joeri Dassen · Rating 4 out of 5]

Mooi boek over de landlopers van Wortel en Merksplas. Zelf ook onlangs ter plekke geweest, bijzondere ervaring.

[Trui · Rating 4 out of 5]

Zeer interessant voor al wie meer wil weten over verschoppelingen, nu en vroeger. Ze zijn er, ze waren er, en ze zullen er altijd zijn. Live with it. Maar hoe?

Cobra:
http://www.cobra.be/cm/cobra/videozon...
Knack:
http://www.knack.be/nieuws/boeken/non...