De put en andere verhalen

by Juan Carlos Onetti, Maarten Steenmeijer (Translator)

200 pages, Paperback

First published January 1, 1939

About the author

Juan Carlos Onetti (July 1, 1909, Montevideo – May 30, 1994, Madrid) was an Uruguayan novelist and author of short stories.

A high school drop-out, Onetti's first novel, El pozo, published in 1939, met with his close friends' immediate acclaim, as well as from some writers and journalists of his time. 500 copies of the book were printed, most of them left to rot at the only bookstore that sold it, Barreiro (the book was not reprinted until the 60's, with an introduction and preliminary study by Ángel Rama). Aged 30, Onetti was already working as editing secretary of the famous weekly Uruguayan newspaper Marcha. He had lived for some years in Buenos Aires, where he published short stories and wrote cinema critiques for the local media, and met and befriended the notorious novelist and journalist, Roberto Arlt ("El juguete rabioso", "Los siete locos", "Los lanzallamas").

He went on to become one of Latin America's most distinguished writers, earning Uruguay's National Prize in literature in 1962. In 1974, he and some of his colleagues were imprisoned by the military dictatorship. Their crime: as members of the jury, they had chosen Nelson Marra's short story El guardaespaldas (i.e. "The bodyguard") as the winner of Marcha's annual literary contest. Due to a series of misunderstandings (and the need to fill some space in the following day's edition), El guardaespaldas was published in Marcha, although it had been widely agreed among them that they shouldn't and wouldn't do so, knowing this would be the perfect excuse for the military to intervene Marcha, considering the subject of the story (the interior monologue of a top-rank military officer who recounts his murders and atrocious behavior, much as it was happening with the functioning regime).

Onetti left his native country (and his much-loved city of Montevideo) after being imprisoned for 6 months in Colonia Etchepare, a mental institution. A long list of world-famous writers -including Gabriel García Márquez, Mario Vargas Llosa and Mario Benedetti - signed open letters addressed to the military government of Uruguay, which was unaware of the talented (and completely harmless) writer it had imprisoned and humiliated.

As soon as he was released, Onetti fled to Spain with his wife, violin player Dorotea Mühr. There he continued his career as a writer, being awarded the most prestigious literary prize in the Spanish-speaking world, the Premio Cervantes. He remained in Madrid until his death in 1994. He is interred in the Cementerio de la Almudena in Madrid.

Reviews

[Sini · Rating 4 out of 5]

"De put en andere verhalen" bevat Onetti's ontluisterende debuutnovelle "De put" (uit 1939) en een klein aantal andere verhalen, mooi vertaald en met een verhelderend nawoord door Maarten Steenmeijer. De desolate sfeer van nederlaag, verval, teleurstelling, vergeefsheid en existentiële leegte is in deze verhalen net zo pregnant als in de twee andere Onetti- boeken die ik onlangs las, "Afscheid" en "De werf". Wel is de stijl naar mijn gevoel wat soberder, wat ingetogener, wat minder hallucinant en verbluffend. Met name het overweldigende "De werf" imponeerde mij meer, en kwam harder bij mij binnen dan deze verhalen. Maar aan de andere kant riepen die verhalen bij mij wel weer meer ontroering op, en meer mededogen voor de zo onherroepelijk falende personages. En ik vond ze soms gewoon bloedmooi.

Verhalenbundels samenvatten is altijd lastig, en bij deze bundel is dat zelfs onmogelijk. Elk verhaal is namelijk even ongrijpbaar, raadselachtig en zonder grijpbare kern. Wat trouwens naadloos aansluit bij het doelloos dolen van de in existentiële leegten verdwaalde personages. Bovendien zijn de meeste verhalen doordrenkt van desolate fantasie en vergeefs verlangende dromen, en is de grens tussen droom en werkelijkheid- of tussen realiteit en irrealiteit, soms zelfs tussen leven en dood- vaak volkomen onbeslisbaar. In veel verhalen speelt Onetti dus een virtuoos spel met de vervagende grenzen tussen feit en fictie. En de virtuoze vernuftigheid van dat spel vind ik al een verdienste op zich. Maar dit is meer dan alleen een spel: het voortdurend vervagen van grenzen tussen feit en fictie is ook het droevige lot van de personages, en daar worden wij door het droomachtige karakter van de verhalen voortdurend aan herinnerd. Want we hebben te maken met personages die totaal ontluisterd zijn door de zo smerige en geperverteerde werkelijkheid, en dus hun toevlucht zoeken in droom en fantasie. Tevergeefs echter, want de smerigheid en perversie besmeuren ook die droom. Alsof de personages overal door hun noodlot worden achtervolgd, tot in hun dromen aan toe. Alsof het irrationele driftleven dat hen in het dagelijks leven zo kwelt, hen ook in hun fantasie weer komt kwellen. En alsof ook de werkelijkheid soms niets meer is dan een treurige droom.

Soms is er even sprake van een vluchtig, en vooral daardoor ontroerend droombeeld van onbezoedelde zuiverheid. Bijvoorbeeld: "Er had iets wonderbaarlijks tussen ons bestaan dat door ons geschapen was. Cecilia was een meisje, ze droeg kleren met lentebloemen, een paar piepkleine handschoentjes, en ze gebruikte dunne zakdoekjes waar in de hoeken kinderfiguurtjes op geborduurd waren. De liefde was als een kind uit ons voortgesproten. Wij gaven het te eten, maar het leidde een eigen leven. Het was beter dan zij, veel beter dan ik". Een mooi, teder beeld van fragiele liefde, vind ik: liefde als een ongerept meisje dat zich half- gedroomd tussen de geliefden ophoudt. Maar de laatste zinnen maken meteen al voelbaar dat het een tot onbestendigheid gedoemd droombeeld is. En dat wordt nog geen bladzij later nog pregnanter: "Maar de meisjesgeest sterft ongeveer op die leeftijd. Maar altijd sterft hij; ze worden tenslotte allemaal hetzelfde, met een weerzinwekkende praktische instelling, en hun materiele behoeften en een blinde, duistere wens een kind te baren. [...] En als je trouwt met een meisje en op een dag wakker wordt naast een vrouw, dan begrijp je misschien zonder ervan te walgen de ziel van de kleine- meisjesverkrachters en de kwijlende liefde van de oude mannen die op de hoek bij de school met chocolaatjes staan te wachten."

Die laatste zin is wel vrij shocking, natuurlijk. Maar juist daardoor geeft hij wel vlijmscherp weer hoe bodemloos diep de teleurstelling is, en hoe fundamenteel het fragiele droombeeld van zuiverheid wordt bezoedeld. Bovendien is deze zin een waagstuk, omdat hij oproept tot begrip voor zeer geperverteerde figuren. En voor het gegeven dat de ik- figuur zich in deze passage op zijn minst impliciet met zulke figuren vergelijkt of zelfs identificeert. Maar dat waagstuk lukt: Onetti weet mij in elk geval een eind mee te nemen in zijn vreemde empathie. Niet alleen in deze passage, maar ook in een verhaal waarin een ongelukkige vrouw alleen met haar geliefde weet te communiceren via opgestuurde foto's, met daarop geënsceneerde taferelen die op behoorlijk perverse en onaangename wijze doen denken aan scenes uit hun huwelijk. Zodanig onaangenaam, dat die foto's misschien wel een duister-wanhopige soort liefde over pogen te brengen, maar mogelijk ook als agressieve aanval zijn bedoeld. Met behoorlijk destructieve gevolgen, omdat er door die foto's ervaringshorizonten geopend worden die de ratio en onze taboes verre overschrijden. Ervaringshorizonten ook waar geen woorden meer voor zijn. Want: "Toen de tweede foto kwam, vanuit Asuncion en duidelijk zichtbaar met een andere man, vreesde Risso bovenal dat hij niet in staat zou zijn om een onbekend gevoel te kunnen verdragen dat geen haat en geen verdriet was, dat naamloos met hem zou sterven, dat verwant was aan de onrechtvaardigheid en het noodlot, aan de eerste angst van de eerste mens op aarde, aan het nihilisme en het begin van het geloof" Ook is er een fraai verhaal waarin een vrouw, tegen forse betaling, erin slaagt om een toneelversie te laten plaatsvinden waarin haar raadselachtige droom van ooit wordt nagespeeld. Volkomen onduidelijk blijft of de vrouw in die enscenering haar ongeluk zoekt of haar geluk, haar vervulling of haar dood. Of "iets" dat tussen deze begrippen in hangt of aan al deze begrippen voorbij gaat.

Zo word je ieder verhaal weer meegenomen in raadselachtige werelden vol desolate gevoelsambivalentie. Werelden waarin paradoxale uitspraken als de volgende volkomen normaal zijn: "Ik hou van je. En het is nergens goed voor. En het is een andere vorm van het ongeluk.". Want steeds is er dat desolate besef van ontoereikendheid, van de ontbinding en bezoedeling van alles, inclusief onze meest gekoesterde ervaringen en gevoelens: "Hij verkondigde dat het walgelijkste in wat hij ouderdom noemde, datgene wat de ontbinding bepaalde, of datgene wat de ontbinding symboliseerde, het denken in begrippen was, vrouwen te omvatten in het woord vrouw, hen zonder pardon in een bepaalde richting te duwen zodat ze zich konden voegen naar het begrip dat was gevormd op basis van povere ervaring. Maar, zo zei hij ook, het woord ervaring was evenmin juist. Er waren geen ervaringen meer, alleen maar gewoontes en herhalingen, verwelkte namen die je op de dingen kon plakken om ze een beetje leven in te blazen".

Nee, vrolijk zijn ze niet, deze verhalen van Onetti. Maar ze zijn wel heel goed geschreven, en juist in hun somberheid heel lucide. Die luciditeit zie ik terug in passages als: "De nachtelijke eenzaamheid in het water of aan de oever kan, vermoed ik, herinneringen oproepen, of het niets, of een vrijwillige toekomst; de nacht met de vlakte die zich punctueel en ontembaar uitstrekt, stelt ons slechts in staat om met onszelf te zijn, lucide en tegenwoordig". Of zinnen als: "Hij besefte daardoor dat de waanzin die zij deelden tenminste de grootsheid had geen toekomst te hebben, nergens toe te leiden". Of momenten van duister inzicht als: "Toen hij op zijn bed lag dacht Risso dat hij het begon te begrijpen, dat als een ziekte, als een weldaad, het begrip plaatsvond in hem, bevrijd van de wil en van de intelligentie. Het gebeurde eenvoudigweg, vanaf het contact van de voeten met de schoenen tot de tranen die over zijn wangen en zijn hals liepen". Helden zijn Onetti's personages niet, maar ze hebben soms wel de durf om de totale zinloosheid van het bestaan in de ogen te zien. Of in elk geval niet weg te lopen voor het inzicht in de totale zinloosheid dat hen soms overweldigt en overvalt. Ze laten soms de nacht tot zich toe zonder zichzelf wijs te maken dat er een sprankje licht is aan het einde van die nacht. Ze peilen soms de diepte van hun eigen waanzin, zonder zich wijs te maken dat er een rationele toekomst is na die periode van waanzin. Ze omarmen kortom hun totale mislukking, het failliet van hun hele bestaan, de besmeuring van al hun verlangens en dromen. Dat lukt hen niet altijd, en ook als het wel lukt ontkomen ze nog niet aan de desolate zinloosheid. Maar het geeft hen wel een bepaalde heroïek: de treurige heroïek van iemand die het totale falen recht in het gezicht ziet. En die treurige heroïek lijkt mij ook van toepassing op de schrijver Onetti, die immers in al zijn verhalen en romans steeds weer de diepten peilt van het menselijke falen.

Ook deze kleine selectie van Onetti-verhalen vond ik kortom heel erg de moeite waard, al vond ik "De werf" nog imponerender. Dus heb ik meteen maar "A dream come true" besteld, waarin alle verhalen van Onetti zijn gebundeld. En ik ga ook op zoek naar meer van zijn novellen en romans.

[Jessica · Rating 4 out of 5]

In El pozo (De put) vertelt een veertigjarige man over fragmenten uit zijn leven omdat hij ergens heeft gelezen dat je dat als veertigjarige hoort te doen. Dus begint hij zijn memoires te schrijven. Daarin vertelt hij niet alleen over ‘echte’ gebeurtenissen maar ook over de dromen en de fantasieën die uit die gebeurtenissen volgden. Hij vindt die gebeurtenissen mooi en puur, het zijn beelden waarin hij aan de grimmige realiteit kan ontsnappen want de gebeurtenissen waar ze op gebaseerd zijn, zijn niet zo fraai. Maar wanneer hij zijn dromen aan een prostituee en een dichter prijsgeeft, mensen van wie hij dacht dat ze zijn fantasieën zouden begrijpen, loopt hij keihard tegen een muur van onbegrip aan.

Ik hou van Zuid-Amerikaanse literatuur. De belangrijkste reden daarvoor is de breuk met het realisme. Onetti was een voorloper van de boom. Hij was één van de eersten die zich van het realisme en de romantiek uit Europa afgezet hebben en de weg open hebben gelegd voor het dromerige, magisch realisme dat de Zuid-Amerikaanse literatuur zo eigen geworden is. In ‘Een droom die werkelijkheid werd’ bijvoorbeeld komen droom en realiteit op mysterieuze wijze samen wanneer een vrouw een droom van haar laat opvoeren als toneel.

[Reinier · Rating 4 out of 5]

there were two stories in here: de put and een droom die werkelijkheid werd. i did not especially like the first, which consisted of a series of personal memories written down by the narrator on the eve of his 40th birthday. the memories were too sparsely elaborated, which made them hard to follow as a reader, and the story lacked an original plot (for example, a plot that would explain why this person feels the urge to write these memories down, and what they bring him).

i did like the second one, though, which had at its basis a quite original idea that was executed nicely, without a lot of unnecesarry ado—it consisted of a plot without too much explanation. this is precisely the balance between simplicity (because the story itself is easy to follow) and complexity (because the reader is left to guess much of the characters’ motivations) that i appreciate in a book.

[Johan van den Berg · Rating 4 out of 5]

‘Feiten zijn altijd leeg, ze nemen de vorm aan van het gevoel waarmee ze gevuld worden.’