Balkanların en önemli yazarlarından Luan Starova, Babamın Kitapları’nda hayatında derin izler bırakmış, Osmanlı mirasının son temsilcilerinden babasını anlattığı kitabına evin içinden bir başka figürle, annesiyle mukabele ediyor. Babası gibi alim, literatüre geçmiş bir şahsın yanında annesini çokça ihmal etmiştir. Starova annesinin vefatından ve babasının hikâyesini yazdıktan sonra aile tarihinde annesinin oynadığı sessiz ve cefakâr rolün azametini giderek daha farkedecektir. Ervehe: Annemin Kitabı yetim bir Arnavut kızın 20. yüzyıldaki serüvenini ele alıyor.
Selanik’te büyüyen bir yetimin Yugoslavya’da bulunabilecek en sıradışı adamla hayatını birleştirişini yüzyılın büyük savaşları ve şiddetli dönüşümleri şekillendirecektir. Ailesinin tüm yükünü sırtlayan, evlerine bomba düşecekken çocuklarını kurtaran, sürgün hayatı boyunca yerleştiği her eve bir önceki evin anahtar tomarıyla giren bir anne. Kıtlık zamanlarında yalnızca bir çuval un ile her gün farklı bir yemek çıkarır, bombalar yağarken hayata alan açmak için yoktan imkânlar var eder.
Savaşın ve sürgünün zor şartlarında evlenip, beş çocuk yetiştiren, çokça eşinin gölgesinde kalmış bir kadının portresi Ervehe.
Luan Starova’nın ustalık döneminde yazdığı bu kitap, ünlü yazarın annesine vefa borcu. Savaşların, mucizelerin, komünizm ve faşizm arasında gidip gelen hayatların, Balkanların tarihi genç bir kadının macerasında dile geliyor.
Ervehe,simbol za majka! Koga site majki na svetov bi bile kako Ervehe,ne bi postoele napusteni,nesakani,maltretirani deca. Rodena kako sirace,cel zivot veruva deka Bog i daril zivot samo za da gi spasuva svoite deca. Kolku e samo hrabra ovaa zena,nemam zborovi.
Ervehe i nejziniot soprug,simbol za ljubov i brak! Koga site bi bile kako niv,ne bi postoele razvodi,neverstva,nasilstvo.
Ovaa kniga mi go potvrdi ona deka ljubovta ne e samo zbor,ne e se vo kazanoto,naprotiv,ovde e se vo premolcuvanjeto,vo tisinita,vo toplite pogledi,pocituvanjeto i delata koi zivot znacat.E ovaa ljubov opstojuva 50 i kusur godini.I pokraj surovata sudbina,nemastijata,gladta,ocajot,zaedno so svoite deca tie se najsrekjnoto semejstvo,zatoa sto se imaat eden so drug.
Patesestvie i stradanje na edno semejstvo na Balkanot, vo viorot na vojni,egzil,postojan strav,ljubov,doverba i sila,pretoceno vo remek delo.
Kolku e prekrasna knigava,mi ja stopli dusava. Kolku li bil sreken Luan sto gi imal za roditeli,sekoja im cest! Se prasuvam kako gi zagubivme ovie vrednosti kako necii roditeli,kako necii deca,kako lugje. :( Kniga koja ke ti vsadi kopnez za nekoe minato vreme.
Kitaba hayran kaldım. Starova’nın anlatımı, yaklaşık 70 yıl süren bir hikayeyi akıcı ve cazip bir hale getirmiş. Starova’nın daha önce YKY’de çıkmış olan kitaplarını da (aslında Türkçeye çevrilmiş her şeyini) okumaya karar verdim.
Hikaye oldukça dokunaklı geldi bana. Ülkeler ve insanlar arasındaki iktidar kavgalarının arasında zarar gören, birkaç kilometre ötedeki memleketlerine gidemeyen insanların sürgünleri…
En çok da annenin neredeyse bütün yaşamı boyunca La Rinascente kataloğuna bakıp özlem duymasına duygulandım. Çalınan tüm umutlar, hevesler bir tanıtım kataloğuna nasıl sığabilir?
Ve bir anne nasıl olabilir de tüm bu savaşların, sınırların ve faşizmin arasında çocuklarını ve ailesini böylesine koruyabilir?