"Το βιβλίο είναι γραμμένο εξ΄ ολοκλήρου γύρω από ένα παιδί που πεθαίνει μικρό, σέρνοντας ύστερα στον τάφο του και την μητέρα του." Τέλλου Άγρα, "Νέα Εστία", 1-6-1935
"Στον Χατζόπουλο χρωστάμε το σπαρακτικό αριστούργημα του Μικρού Αδερφού του Γκέιγερσταμ, που άνθρωπος δεν το διάβασε χωρίς να κλάψει, χωρίς να γίνει καλύτερος". Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, "Τα γράμματα και η τέχνη", 1967
Ολάκερο το βιβλίο αυτό είναι βιβλίο του θανάτου κι όμως μου φαίνεται πως μιλεί περισσότερο για ευτυχία παρά για δυστυχία. Γιατί δυστυχία δε λέγεται να χάσει κανείς ό,τι του είναι αγαπημένο, δυστυχία είναι να το μολύνει, να το διαφθείρει, να το παραμορφώσει. Και υπάρχει ένα μυστικό, που έπρεπε να ζήσω πολύ πριν το γνωρίσω. Η αγάπη δεν μένει ποτέ στάσιμη. Ή θα δυναμώσει ή θα μικρύνει με τον καιρό. Και μπορεί να φέρει πόνο, όχι μόνο στην πρώτη περίσταση. Η δυνατότερη αγάπη είναι εκείνη που φέρνει πόνο, ίσια ίσια γιατί γίνεται πάντα δυνατότερη.
Μα θέλω να τα ιστορήσω εξαρχής και να διηγηθώ όλα όσα κλείνει το βιβλίο αυτό, όπως διηγούνται ένα όνειρο. Κι όσο κι αν φαίνεται παράξενο στον αναγνώστη - όλα αυτά δεν είναι τίποτε άλλο παρά το βιβλίο, που με παρακάλεσε να γράψω ο μικρός αδερφός.
Το Βιβλίο του μικρού αδελφού είναι από τα μυθιστορήματα που έχουνε σημειώσει εποχή στη φιλολογική ιστορία των σκανδιναβικών χωρων. Ο Γκυστλαβ Γκέϊγερσταμ άρχισε το διηγηματικό του έργο νατουραλιστικά για να εξελιχτεί γρήγορα σε λεπτόν ανατόμο της μοντέρνας ψυχής. Το θέμα των κυριότέρων έργων του είναι η σχέση μεταξύ των δύο φύλων, το πρόβλημα του γάμου και του έρωτος. Το μυστικό, θρησκευτικό αίσθημα, που δεν άφησε τον σουηδό ποιητή και στα πραγματικότερα μυθιστορήματα του, κορυφώνεται σ'αυτό το βιβλίο του, το απλούστερο, λεπτότερο και από τα χαρακτηριστικότερα του.
Ο τίτλος είναι βέβαια απατηλός, μιλάει για το βιβλίο που ξεκίνησε να γράφεται για το μικρότερο αδερφό, τον βενιαμίν της οικογένειας, αλλά στην πραγματικότητα είναι το βιβλίο ενός γάμου, μέσα από πολύ δραματικές καταστάσεις. Ο Νέννε, το μικρό αγόρι έχει μικρή ζωή και σύντομα ακολουθεί και η μητέρα του, αφηγείται ο τραγικός πατέρας και σύζυγος. Πριν χαρακτηρίσετε το βιβλίο μελόδραμα, ο συγγραφέας δεν είναι κάποιος τυχαίος, αλλά ήταν φίλος του γνωστού θεατρικού συγγραφέα, Άουγκουστ Στρίντμπεργκ (που έχει γράψει, ανάμεσα στα άλλα και τη Δεσποινίς Τζούλια). Παρότι είναι διάχυτη η δυστυχία που διαποτίζει την ιστορία, ταυτόχρονα κυριαρχεί και η περιγραφή μιας σχεδόν ιδανικής ευτυχίας μέσα στην οικογένεια, μια χαρμολύπη, χαρακτηριστική των κατά βάθος απαισιόδοξων Σουηδών. Η ψυχογραφική ματιά του κ. Γκέιγερσταμ είναι διεισδυτική και ίσως ξενίζει η τόση εξοικείωση των παιδιών με τον θάνατο αλλά μη ξεχνάμε ότι στη Σουηδία τα παιδιά δεν αντιμετωπίζονται σαν ανόητα μωρά αλλά με ισότιμα δικαιώματα γνώσης για το μυστήριο της ζωής και του θανάτου. Παραδόξως δεν ψυχοπλακώθηκα, ακολούθησα το νήμα των σκέψεων του αφηγητή συζύγου με λογική και συμπάθεια μέχρι το γνωστό λυπημένο τέλος που ωστόσο δεν χάνει ποτέ την πίστη του στη ζωή.