Хірург Антон Яраш, журналіст і пісьменнік Кірыла Шыковіч, старшыня выканкома гарсавета Сямён Гукан — героі новага рамана Івана Шамякіна. У кожнага з іх свая біяграфія. I гэтыя біяграфіі нейкім чынам пераплятаюцца. Яраш — у мінулым надпольшчык, выконваў асобыя заданні. Гукан — адзін з кіраўнікоў партызанскай брыгады. ПІыковіч — былы франтавік. Гадоў дзесяць пазад ён дапамог Гукану напісаць кнігу з успамінаў. Яраш не згодзен з ацэнкай работы падполля. Шыковіч пачынае пошукі новых матэрыялаў аб гераічнай барацьбе падпольшчыкаў. Гукан нерашкаджае гэтаму. Такая асноўная сюжэтная лінія рамана. Ёсць і другія лініі, якія займаюць у рамане значнае месца.
Ivan Shamiakin (Belarusian: Іван Шамякін, Russian: Иван Шамякин) (January 30, 1921 – October 14, 2004) — a Soviet Belarusian writer, he was perhaps one of the most prolific writers of the Soviet BSSR, writing in a socialist realist style. He was born in 1921 the village of Karma, Homiel Voblast, Belarus, studied construction engineering in a vocational school (1940), then fought in World War II, taking part in battles near Murmansk and in Poland. After the war he studied at the Homel Pedagogical University, worked as an editor and had different Communist Party positions in the local party offices in Belarus. In 1963 he worked at the United Nations as a part of the Belarusian UN delegation. In 1980 Shamiakin became the chief editor of the Soviet Belarusian Encyclopedia. In 1994 he became the academician of the National Academy of Sciences.
Это одно из лучших произведений, каб пачаць чытаць на беларускай мове. Часы савецкай "оттепели", часы вялікіх надзей, але ў нашым, беларускім кантэксце. Беларускія прозвішчы (Шыковіч, Гукан, Савіч, Цішчанка, Лукашэвіч), месцы, гаворка, характары - гэта дае моцнае адчуванне, што ўсе падзеі ў кнізе адбываюцца нібыта побач з табою. Тут ёсць вайна - але яна ўжо ва ўспамінах, перажытая, прывёўшая да высноў - хоць і не ўсіх і не да тых высноў (тут мог быць спойлер). Асабліва спадабалася сцэна, дзе супрацоўніка дзяржбяспекі паказваюць хоць і сухім, ваенным - але ўсё ж чалавекам. Ды і большасць герояў, нават па ітогу негатыўных - паказаны перш наперш як людзі. Плюс вельмі цікава было даведацца потым, хто стаў прататыпам для доктара Савіча (не буду спойлерыць). Вельмі раю.
Вельмі здзівіла, што ў пачатку 60-х яшчэ цалкам сур'ёзна займаліся справамі вайны. Следчыя шукалі былых паліцаяў і іх памагатых. Зразумела, што раман крыху ідэалістычны. Далёка не ўсіх рэабілітавалі і тым больш асудзілі вінаватых. Тых самых аскепкаў культу, як старшыня гарвыканкама ў творы. Яшчэ 15 гадоў таму сам святочна адкрываў помнік Сталіну, а тут ужо на сходзе працоўных прапануюць яго знесці. А яму цяжка, ён жа за дысцыпліну ды жорсткасць. Час ідзе, а такія людзі толькі на дно цягнуць, хоць і думаюць, што працуюць круглыя содні на карысць людзям. Калі твой светапогляд абмежаваны базавай ці сярэдняй адукацыяй, часамі вайны ці сталіншчыны, то і рашэнні твае будуць абмежаваныя. Хлопец з лыжамі ўсю праўду сказаў старшыні гарвыканкама ў канцы твора.
Вельмі яскрава і цікава апісаны часы акупацыі і праца падпольшчыкаў. Запомніўся момант, як немцы ставілі шыбеніцы: "Немцы спрытна закопвалі шыбеніцы. Па-нямецку добра зробленыя ў майстэрні і нават пафарбаваныя." У немцаў нават шыбеніцы прамысловай вытворчасці.
Здзівіла, як проста хірург Яраш падчас акупацыі забіў старшыню нямецкай паліцыі. Проста прыдушыў. Ніяк падчас твора ён не рэфлексаваў на гэтае забойства. Магчыма, былі і іншыя забойствы. Як піша аўтар, па рашэнні падпольнага суда. Хутка працавалі, прымалі рашэнні ды выконвалі іх, што да вайны, што падчас яе.
Не спадабаўся канфлікт Яраша з жонкай на глебе рэўнасці. Глупа неяк, што чалавек мусіць апраўдвацца за тое, чаго не рабіў. Брыдкая сітуацыя, але напэўна вельмі жыццёвая. Сітуацыя з сынам Шыковіча таксама непрыемная, але рэальная. Савецкі лад жыцця такіх не прымаў. Не сістэмны чалавек, адкрыты, імпульсіўны.
Шкада, што ў рэальнасці было мала такіх даследаванняў, як рабіў гэта Шыковіч у творы. Згубілі, не распыталі сведкаў падзей, каб яны распавялі праўду пра падполле. Узгадалі тых, пра каго не ведаем.
Пару цытат і момантаў, якія занатаваў. "Навучыся ты агуркі ды памідоры садзіць, а не людзей." "Дайце Менск", — сказаў ён у трубку. Цікава, што тэлефаністы напэўна доўга выкарыстоўвалі назву Менск.
Один из лучших, на мой взгляд, романов белорусской литературы. Читается очень легко: персонажи очень живые и, на первый взгляд, очень понятные; сюжет развивается достаточно быстро, - и тем не менее, не теряется образность и красота повествования. Современному читателю будет интересно узнать о жизни людей в начале 60-х, о понятиях морали и нравственности, которые были характерны для советских граждан. Очень советую прочитать.
Надзвичайно цікаво читати про думки та переживання простих людей. Подобається виклад внутрішного світу персонажів, їхніх емоцій, відтінків почуттів, зміни настрою. Звичайно, трохи відволікали нотки комуністичної пропаганди, втім це можна оправдати реаліями того періоду.