قابوسنامه كتابی است از اميرعنصرالمعالی كه در سال ۴۷۵ تألیف شده است. وی دختر سلطان محمود غزنوی را به زنی گرفت و از او پسری یافت به نام گیلانشاه. كتاب «نصیحتنامه» یا «قابوسنامه» را برای او و خطاب به او نوشته است. در حقیقت قابوسنامه آئینهایی از آداب اجتماعی و تمدن ایران در قرن پنجم هجری است. عنوان: شاهکارهای ادبیات فارسی جلد ۱۴ - برگزیده قابوسنامه؛ اثر:امیر عنصرالمعالی قابوس بن وشمگیر، به اهتمام: زهرا خانلری (کیا)؛ تهران، امیرکبیر؛ ۱۳۵۴؛ در ۷۳ص؛ عنوان دیگر: نصیحتنامه؛ چاپ پنجم ۱۳۵۶؛ موضوع: شاهکارهای ادبیات و نمونه نثر فارسی قرن پنجم هجری - قرن ۱۱ میلادی نخستین انتشار سری شاهکارها قرن ۲۰ میلادی
عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر بن زیار از آل زیار بود. پدرانش در نواحی شمال ایران - گرگان طبرستان، گیلان و ری - سالها حکومت و امارت داشتند. خود او نیز اگر از سلطنتی باشکوه و قدرت برخوردار نبود فیالجمله دستگاهی داشت. بهرسم امیر زادگان آن عهد تربیت شده، آداب مملکتداری را فرا گرفته بود.
بهعلاوه از دانشهای آن زمان و فنون و پیشههای گوناگون اطلاعاتی فراوان داشت. با بزرگان و پادشاهان آن عصر حشر و نشر کرده بود. بر این جمله تجربههای عمری دراز را - که در هنگام نوشتن قابوسنامه به شصت و سه سال بالغ شدهاست - باید افزود.
سری کتاب های "برگزیده" که پیش از انقلاب، و به عنوان مواد درسی دانشگاهی توسط اساتید انتخاب و منتشر می شد، منابعی بود مناسب، به ویژه برای کسانی که قادر به خواندن روان و بدون غلط زبان کهنه ی فارسی متون اصلی (نظم یا نثر) نبودند، و در عین حال خواندن تمامی کتاب، گاه نظیر تاریخ بیهقی در چند جلد، از حوصله و تونشان خارج بود. این سری که معمولن حدود صد صفحه بود، از نگاه برگزینندگان، بهترین و چذاب ترین بخش متن مورد نظر بود.