Angst voor de winter - Het leven van Jan Arends

by Nico Keuning

Biografie van de Nederlandse dichter en schrijver (1925 - 1974).

Het dramatische en korte bestaan van de legendarische schrijver en dichter Jan Arends komt tot leven in deze nauwgezette en beeldende biografie van een van de meest tragische figuren uit de Nederlandse literatuur. Met een bijzonder inlevingsvermogen beschrijft Nico Keuning de 'open plekken' in het chaotische leven van de dichter-schrijver Jan Arends. De lezer wordt meedogenloos meegevoerd naar de miezerige winteravond in 1974 waarop Arends met een sprong uit zijn flat een einde maakte aan zijn leven, op de dag dat zijn dichtbundel 'Lunchpauzegedichten' verscheen. Een tragische maar ook hilarische levensgeschiedenis van een onverbeterlijke masochist.

368 pages, Hardcover

First published January 1, 2003

About the author

Nico Keuning is neerlandicus en schreef biografieën over Max de Jong, Jan Arends, Bob den Uyl en Willem Brakman. Hij publiceerde onder meer in NRC Handelsblad, de Volkskrant, Vrij Nederland en HP/De Tijd, en schreef artikelen in literaire tijdschriften als De Parelduiker, Optima, Awater en De Revisor. De biografie Een zeker onbehagen, het leven van Bob den Uyl, werd in 2010 bekroond met de tweejaarlijkse Mr. J. Dutilhprijs.

Reviews

[Tijl Vandersteene]

Het tragische leven van Jan Arends in een biografie gegoten, geperst, geforceerd. Zijn leven en zijn gedachten waren een hel. Zijn teksten zijn pijnlijk, geniaal, waanzinnig. Arends schreef lijden, angst, treurnis, masochisme, verlangen, onbegrip, kilte, onmacht, oneindige eenzaamheid, wanhoop, gemis... vanuit een destructief onvermogen van zichzelf te houden, van anderen te houden, vertrouwen te hebben, normaal te zijn, mens te zijn. Hij is hard, emotioneel, zuinig, anders.
De biografie werpt een licht op zijn leven en tracht zo feitelijke verklaringen, oorzaken voor zijn literaire werk te geven -en slaagt daar deels in- maar doet in mijn ogen vooral afbreuk aan het genie van Arends. Ik heb ook het gevoel dat Keuning Arends niet begrijpt, dat velen Arends trouwens niet begrepen of begrijpen. Hij wordt behandeld als een geval: de gestoorde dichter, de tragische gek, het buitenbeentje, het psychiatrisch geval, de sociaal gebrekkige, de pervert, de abnormale; en daarmee zet Keuning verder wat Arends zijn ganse leven gekweld heeft. Alleen als je de woorden van Arends zelf ook kan voelen, dus ook een zonderling, een min of meer krankzinnige (geweest) bent, zie je dat hij er in het diepst van zijn ellende enkel naar verlangt normaal te zijn, een rustig leven te leiden, sociaal, stabiel, liefhebbend en geliefd.
Misschien was het een bewuste keuze van Keuning om het eerder neutraal te houden, bij de feiten te blijven. In elk geval is Angst voor de winter helder en goed geschreven en geeft het de figuur Arends meer reliëf. Keuning maakt ook mooi gebruik van de teksten van Arends zelf. Het laatste hoofdstuk, Het duister in, eindigt bijvoorbeeld met de magere, veelzeggende woorden:

Je
laat
jezelf
los
in de lucht.

[Gijs Zandbergen]

Niemand heeft zichzelf gemaakt, maar als je over jezelf niet tevreden bent en er niets aan doet, kun je anderen niet verwijten dat ze je ontwijken, en al helemaal niet dat ze je tegenwerken. Jan Arends was tot zijn zelfmoord op 21 januari 1974 een vervelende klier met een beroerde jeugd. Maar hij was ook een onfrisse, psychiatrische patiënt, die zichzelf slecht verzorgde. Hij stonk. Nico Keuning heeft zo veel mogelijk feiten over Arends bijeen gesprokkeld en daarvan een lopend verhaal gemaakt met hier en daar wat 'literaire' passages. Dat is bewonderenswaardig, maar wat mij betreft iets te gedetailleerd opgeschreven, want de gefrustreerde Arends deed gedurende zijn vijftigjarige leven niet veel meer dan met de gordijnen dicht op bed liggen, boos zijn, klagen, pesten, bietsen, klaplopen en drie dunne boekjes schrijven. Dat had ook in minder woorden kunnen worden verteld.

[Fransien Vandeweghe]

4,5 *

[Sarah]

Zowel werk als leven van Jan Arends blijven me ontroeren en fascineren. Deze biografie draagt daar zeker aan bij. Eerlijk portret (denk ik?) van een eenzame, vaak vervelende, man.

Ik wil gewoon
gelukkig
gek zijn

[Jan Dronkers]

Interessant.

[Laurens]

Eén van de mooiste biografieën die ik ooit gelezen heb. Arends' leven transcendeert wellicht zijn werk.