Het zionisme bij nader inzien

by Hannah Arendt, Hella Rottenberg (Translator)

In de jaren voorafgaand aan de oprichting van Israël hield Hannah Arendt zich intensief bezig met de zionistische politiek. De machtsgreep van Hitler had haar in 1933 tot zioniste gemaakt. Nadat ze in 1941 als Duitse vluchtelinge in Amerika was gearriveerd, schreef ze columns, actuele commentaren en langere essays in het Engels.

Midden in de Tweede Wereldoorlog, in 1943, verliet ze de zionistische beweging omdat ze het fundamenteel oneens was met de manier waarop er naar een joodse staat werd gestreefd. In een joodse staat, zo voorzag ze feilloos, zouden Palestijnse Arabieren tweederangs burgers zijn of gedwongen worden te vertrekken. Het naoorlogse vluchtelingenvraagstuk zou op deze manier alleen maar worden doorgeschoven van joden naar Arabieren.

In mei 1948, luttele dagen voordat de staat Israël werd uitgeroepen en de eerste oorlog met de Arabische buurlanden uitbrak, schreef ze:

»Zelfs al zouden de joden de oorlog winnen, dan nog zou het uitlopen op de vernietiging van de unieke mogelijkheden en de unieke prestaties van het zionisme in Palestina. Het land dat zou ontstaan, zou er heel anders uitzien dan de droom van joden overal ter wereld, van zionisten en niet-zionisten. De “zegevierende” joden zouden gaan leven in een land omringd door een geheel vijandige Arabische bevolking, in isolement binnen grenzen die voortdurend bedreigd worden, zozeer in beslag genomen door fysieke zelfverdediging dat alle andere belangen en activiteiten erin zouden verdrinken.«

Zestig jaar na dato zijn haar opstellen uit de jaren 1944-1948 verrassend actueel en prikkelen tot nadenken over de ideeën, illusies en misvattingen waarmee aan het avontuur van de joodse staat werd begonnen en over de redenen waarom het niet tot een oplossing van het Midden-Oostenconflict komt. Scherpzinnig, onafhankelijk en onverschrokken geeft Arendt haar visie en provoceert ons tot discussie.

187 pages, Hardcover

First published January 1, 2005

About the author

Hannah Arendt (1906 – 1975) was one of the most influential political philosophers of the twentieth century. Born into a German-Jewish family, she was forced to leave Germany in 1933 and lived in Paris for the next eight years, working for a number of Jewish refugee organisations. In 1941 she immigrated to the United States and soon became part of a lively intellectual circle in New York. She held a number of academic positions at various American universities until her death in 1975. She is best known for two works that had a major impact both within and outside the academic community. The first, The Origins of Totalitarianism, published in 1951, was a study of the Nazi and Stalinist regimes that generated a wide-ranging debate on the nature and historical antecedents of the totalitarian phenomenon. The second, The Human Condition, published in 1958, was an original philosophical study that investigated the fundamental categories of the vita activa (labor, work, action). In addition to these two important works, Arendt published a number of influential essays on topics such as the nature of revolution, freedom, authority, tradition and the modern age. At the time of her death in 1975, she had completed the first two volumes of her last major philosophical work, The Life of the Mind, which examined the three fundamental faculties of the vita contemplativa (thinking, willing, judging).

Reviews

[Klaas Bisschop · Rating 5 out of 5]

Vier essays van Hannah Arendt met een verhelderende inleiding van Hella Rottenberg. Ze zijn van een verrassende actualiteit, deze teksten.

Opvallend vond ik de strijdbare toon van Arendt die er, ondanks haar joodse achtergrond, niet voor terugschrok het zionisme als domme ideologie neer te zetten en de daarop gebaseerde daden als terreur.

Antisemitisme was in haar ogen geen natuurverschijnsel. Het had politieke oorzaken en moest dan ook met politieke middelen aangepakt worden. Jezelf verstoppen in een joodse staat, zoals de zionisten dat voorstonden, zag zij als een schijnoplossing. Sterker, helemaal niet als oplossing, want het antisemitisme zou niet plotseling verdwijnen als het joodse volk in een eigen staat zou wonen, wat wel het doel en de hoop was van Theodor Herzl (De Jodenstaat). Ze neemt Herzl dan ook zijn berusting t.o.v. het verschijnsel antisemitisme kwalijk. De wijze waarop de zionisten de in Palestina wonende en nog sterk feodaal levende Arabieren over het hoofd zagen zou, voorspelde Arendt, juist tot extra Jodenhaat leiden. Daarmee beschermden zij zich niet tegen actuele vijanden, maar tegen potentiële vrienden en reëel aanwezige buren.

Liefdadigheid is, naast familie en zakelijke relaties, honderden jaren lang de kracht geweest waarmee het joodse volk wereldwijd onderling verbonden bleef. In dit verbond moest je ofwel ontvanger, ofwel gever zijn om als jood mee te tellen, schrijft Arendt. Voor nieuwe intellectuele beroepen als leraar, wetenschapper, kunstenaar, schrijver of journalist gold dat zij te rijk waren om bedelaar en te arm om filantroop te zijn. Juist voor deze klasse in West- en Midden Europa was het zionisme een uitkomst. De westerse zionisten waren geen revolutionairen. Het enige dat zij wilden was dezelfde politieke en economische omstandigheden voor hun eigen volk en voor zichzelf creëren. Het volk was hierbij een onderontwikkelde en onverantwoordelijke massa die van bovenaf geleid moest worden. Herzl was hiervan de toonaangevende exponent.

Eén aspect van de Jodenhaat dient te worden toegeschreven aan de joden zelf, aldus Arendt. Ze constateert een zeker chauvinisme. Hun religie hadden ze afgeworpen maar als jood geboren waanden ze zich niettemin uitverkoren. Omdat de joden de hele mensheid indeelden in zijzelf en de vreemdelingen (joden en gojim), waren zij maar al te bereid een apolitieke en ahistorische verklaring te accepteren. Zoals Herzl zijn absurde stelling: ‘een natie is een groep mensen … die door een gemeenschappelijke vijand bijeengehouden wordt.’

Herzl was dan ook iemand die onderhandelingen aanging met dergelijke vijandige overheden waarbij hij hen wees op hun belang: het oplossen van de joodse kwestie. Door het zionistisch initiatief, emigratie van de joden, te steunen zouden zij zich ontdoen van dit vervelende vraagstuk.
Het alternatief zou zijn geweest het joodse volk te organiseren in een revolutionaire beweging en dan te gaan onderhandelen. Vanaf 1899 (bij het vertrek van Bernard Lazare uit de zionistische beweging) was er geen vertrouwen in de politieke wilskracht van het joodse volk om zelf de vrijheid te bevechten.

Het element van joodse filantropie heeft sterk bijgedragen aan de financieel-economische draagkracht van de joodse natie in wording. Grote bedragen werden geschonken, met name door Amerikaanse joden. Het gevolg was dat de joodse economie nogal los stond van het land dat opgebouwd werd en daarmee ook los van de plaatselijke Arabische bevolking. Als er arbeiders nodig waren konden de joden het doen met de instroom van nieuwe immigranten naast de instroom van solidariteitsgiften. Daarmee werd de plaatselijke Arabische bevolking ook in dit opzicht uitgesloten en nam de afstand tussen deze twee bevolkingsgroepen verder toe.

Arendt raakte wel enthousiast over de kibboetsen. Als filosoof is ze sterk voorstander van een participatie maatschappij en de kibboetsen waren daar een lichtend voorbeeld van.

Zij vond het streven naar een nationale staat verouderd negentiende-eeuws denken. Ook zou een zo kleine staat als het toekomstige Israël nooit werkelijk soeverein zijn, maar afhankelijk van een grootmacht (alweer: Amerika). Bovendien sprak de invloedrijke Balfour-verklaring (1917) niet over een staat maar over een ‘joods nationaal tehuis’, wat niet hetzelfde is. En een goed alternatief als ‘beloofd land’ was Amerika, waar veel joden ook voor kozen (er wonen nu - 2024 - ongeveer evenveel joden in Amerika als in Israël). De politieke structuur van Amerika, geen natiestaat maar een federatie, kenmerkt zich door acceptatie van veel nationale splintergroepen die loyaliteit aan hun land van herkomst tonen. Arendt propageerde het idee van een federatief verband. Vanaf het moment dat een eigen staat als enige optie overbleef (Biltmore-conferentie, 1942) stapte ze uit de zionistische beweging. Zij voorspelde dat het forceren van een joodse staat een ramp teweeg zou brengen.

Van alle misvattingen die de zionistische beweging koesterde, sterk beïnvloed door het antisemitisme, is het onjuiste idee dat de joden geen deel uitmaakten van de Europese geschiedenis en cultuur het schadelijkst. Daarmee ontnamen zij zichzelf een groot deel van hun historische en culturele achtergrond en raakten als het ware ontworteld. Vanuit dit zelf gecreëerde isolationisme hebben zij gekozen voor een vlucht uit Europa. Maar wel onder bescherming van een grote mogendheid, aanvankelijk de Britten, later de Amerikanen. Daarmee maakten zij zich afhankelijk van de materiele belangen van deze mogendheden.

Arendt voorspelt, in 1945, een staat als toevluchtoord voor vervolgde joden uit een beperkt aantal diaspora-landen. Een gemeenschap die gesteund wordt door andere joden uit de diaspora, met name Amerikaanse joden.
Als de joodse staat tegen de wil van de Arabieren wordt uitgeroepen zal politieke steun lang nodig blijven.
En ten slotte: ‘Als de zionisten volharden in het handhaven van hun sektarische ideologie en doorgaan met hun kortzichtig ‘realisme’, zullen ze zelfs de magere kansen verspelen die kleine volken nog hebben in deze niet al te mooie wereld van ons.’ Hiermee slaat ze voor het eerst de plank mis in haar analytisch, visionair en strijdbaar betoog.

In dit boek wijst Arendt op de weeffouten die al heel vroeg gemaakt werden in het zionistisch project Israël. Met de gevolgen daarvan worden we nog vrijwel dagelijks geconfronteerd.

[uus · Rating 4 out of 5]

verschrikkelijk vol van inzicht, wist haarfijn te voorspellen hoe de situatie tussen de joden en arabieren zich zou ontwikkelen. toch ook heel zielig om te lezen omdat arendt duidelijk hoopte dat dmv joods-arabische samenwerking en een mooie binationale staat gevormd zou worden. haar derde essay uit 1948 eindigt met "het is nog niet te laat". nu is het 2024 en ik vraag me af of het intussen wel te laat is, maar ook of het überhaupt te laat kán zijn. er zijn immers joden en arabieren in het gebied palestina, en dat is een werkelijkheid die we niet uit oog mogen verliezen. free palestine, maar waarvan? joden? nee. zionisten? dat durf ik ook niet te stellen. immers zijn zij ook mensen, en we zijn nou eenmaal op elkaar aangewezen.

hoe dan ook een aanrader, wanneer ik hem inlever is ie weer beschikbaar bij rozet!!

[Michaël Van Caeneghem · Rating 4 out of 5]

Een essentiële bundeling van essays om de huidige situatie in Israël, Gaza en de Westelijke Jordaanoever te begrijpen. De ideeën en bespiegelingen van Hannah Arendt zijn eens te meer bijzonder actueel en relevant.