What do you think?
Rate this book
In the Struggle for Freedom
Autobiography of Vladko Maček.
280 pages, Hardcover
First published January 1, 1957
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 3 of 3 reviews
October 23, 2025
ZAPISI O PROBLEMIMA I LJUDIMA U BORBI ZA SLOBODU
Zapisi Slobodana Jovanovića i memoari Vladka Mačeka
Akademska knjiga ove godine objavila je dva interesantna dela: „Zapisi o problemima i ljudima 1941-1944“ Slobodana Jovanovića i memoare Vladka Mačeka „U borbi za slobodu”. Obe knjige donose važna svedočanstva o događajima između dva svetska rata rata i daju doprinos razumevanju složenih srpsko-hrvatskih odnosa, kako u prošlom, tako i u ovom veku.
Knjige su napisane u emigraciji - Jovanović je zapise završio 1947. godine u Londonu, a Maček u Sjedinjenim Američkim Državama - i dok su Mačekovi memoari prvo objavljeni na engleskom jeziku 1957. godine u Njujorku, u Hrvatskoj tek 1992, Jovanovićevo delo prvi put je objavljeno, prema autorovoj želji, tri decenije nakon nastanka, 1976. u Londonu, a kao zasebna knjiga prvi put kod novosadskog izdavača.
Slobodan Jovanović, jedna od najumnijih srpskih glava, i Vladko Maček, jedan od najvećih hrvatskih državnika i političara, istovremeno, u zajedničkoj državi, kao njeni najznačajniji protagonisti, učestvuju u burnim decenijama i turbulentnim događanjima. Čitanje navedenih delâ i razmatranje iznetih kontroverznih stavova i pogleda neće u potpunosti rasvetlili mnogobrojne istorijske događaje u kojima su pomenuti akteri neposredno učestvovali i neretko ih sami usmeravali, ali mogu da daju bitan doprinos prilikom određivanja današnjih problematičnih odnosa dva naroda i pokušaja da se isti unaprede na obostranu korist.
Dr Vladko Maček, čiji je otac bio Slovenac doseljen u Hrvatsku, na početku memoara daje kratak pregled istorijskih i političkih zbivanja u Habzburškoj monarhiji, govori o svom ranom detinjstvu i školovanju koje se završilo doktoratom iz oblasti prava (tada, da biste mogli da postanete advokat, obavezni ste bili da doktorirate). Nadalje priča o poznanstvu sa braćom Radić, uključivanju u politiku i o učešću u Prvom svetskom ratu. Maček ne krije da je kao oficir, protiv svoje volje, bio aktivan u borbama protiv srpske vojske na Drini, gde je ranjen i docnije lečen u Novom Sadu, ali nije bio uključen u zverstva koja su počinili austrougarski vojnici nad mačvanskim življem. Iskreno govori o nezadovoljstvu ustrojstvom nove države, o tome kako je njegova Hrvatska seljačka stranka bila protiv takve tvorevine insistirajući na federalizmu i samosvojnosti hrvatskog naroda. Na više stotina stranica govori se o „borbi” protiv Beograda, o ubistvu Stjepana Radića, ogromnom nezadovoljstvu svih naroda u kraljevini, o Šestojanuarskoj diktaturi, o nepojmljivim političkim spletkama, kolaboracijama i preletanjima (naše doba nije donelo ništa epohalno u odnosu na ono od pre sto i više godina) i o svom višegodišnjem zatočeništvu (doduše, imao je poseban tretman koji mu je omogućavao niz privilegija).
Od jednog od najvećih neprijatelja države, čudnim sporazumima sa dojučerašnjim politički nepomirljivim suparnicima, Vladko Maček postaje vođa celokupne opozicije koja u referendumskim uslovima osvaja 45% glasova u avgustu 1938. godine (navodi da ga hiljade ljudi oduševljeno dočekuju u Beogradu). Iako tada ne ulazi u vladu, ubrzo postaje najvažniji faktor, koristi bliske odnose sa knezom Pavlom koji „daje” odobrenje da se reši „hrvatsko pitanje” stvaranjem Banovine Hrvatske, najvećeg dostignuća hrvatske državnosti i najvećeg kamena spoticanja dva naroda. Koliko je Hrvatima značila Banovina govori i podatak da su njihovi predstavnici u emigrantskoj jugoslovenskoj vladi žustro branili njeno postojanje u okupiranoj državi priželjkujući da će njene granice biti osnova buduće hrvatske države, što se, na kraju, i obistinilo.
Maček je bio pristalica potpisivanja Trojnog pakta - ne zato što je podržavao sile Osovine, naprotiv, bio je ubeđen u konačnu pobedu saveznika - samo da bi se očuvao mir, da se ne bi razorila jugoslovenska država koja je u sebi nosila oformljenu klicu buduće hrvatske državnosti. Govori o puču 27. marta kojim je smenjen sa mesta potpredsednika Vlade Kraljevine Jugoslavije (vlada Cvetković-Maček), iz hotela Bristol svedoči iz prve ruke o šestoaprilskom bombardovanju Beograda, o kapitulaciji Jugoslavije, o napuštanju vlade, odbijanju da pođe u emigraciju i povratku u Zagreb.
Iako je bio viđen kao vođa nove hrvatske države, principijelno odbija sijaset ponuda okupatora koji nisu imali preveliko poverenje u Pavelića i njegove ustaše. Na njegovu nesreću, pozivanjem hrvatskog naroda da pruži podršku noovouspostavljenoj NDH, tvrdeći kasnije da je bio primoran, gubi svaki kredibilitet u budućim kombinacijama. Ustaše počinju sa hapšenjem pristaša njegove stranke, a Maček bez zazora govori o strahotama i zločinima nad Srbima, Jevrejima i nepodobnim Hrvatima koji se šalju u koncentracione logore. Najiskrenije je osuđivao ludu ustašku strategiju da se istrebi sav srpski živalj, kao i četnike „koji su uzeli za zadaću da istrijebe sav nesrpski element.” Ustaška vlast ga percipira kao nepodobnog i šalje ga na pet meseci u jasenovački logor gde je stavljen pod neposredan nadzor krvoloka i koljača Ljube Miloša.
Za vreme rata kontaktirali su ga i četnici i partizani, a neposredno pre oslobođenja, iako je imao garancije nove vlasti da će ostati na slobodi, Maček se nakon razgovora sa Stepincem ipak odlučuje za život u emigraciji. Koristeći predratne veze sa zapadnim diplomatama, Maček se bez većih problema otisnuo u Sjedinjene Američke Države. Užasnut je „pokoljem” koji su jugoslovenski komunisti počinili nad hrvatskim domobranima, ustašama i četnicima u Blajburgu poredeći ga sa sovjetskom odmazdom nad poljskim oficirima u Katinskoj šumi.
U knjizi su kao dodatak objavljena pisma knezu Pavlu gde se jasno očitava njihova međusobna prisnost koja nadilazi granice protokolarnog ponašanja i diplomatske etikecije. Uredno se pominju rođendani knezu, kneginji Olgi i članovima porodice, ćiriličnim pismom se čestitaju Božić i Vaskrs („Prigodom domaka Nove godine i Božićnih blagdana, želim Vama i Vašoj dragoj obitelji sve najbolje (…) Nadajući se, da će Vas ovo moje pismo naći u zdravlju, završujem sa: Христос се роди!”), a ne izostaju ni uzvratna zahvaljivanja i pominjanja („Knjeginja se nije gotovo ništa promjenila, dočim su prinčevi već pravi ljudi, a knjeginjica je već ciela gospojica. A kao da je bilo juče, kada sam je zadnji put vidio, kako se sigra pod stolom u Vašem kabinetu.”). Jasno je da je knez Pavle upućen u Mačekov privatni život („Najljepše se zahvaljujem, na poslanoj mi čestitki, za moj rodjendan i imendan (...) Moleći Vas, da primite moje i moje ciele obitelji srdačne pozdrave ostajem Vaš odani Vam V. Maček”), to je, svakako, jedna od najvažnijih tema prepiske, a razmenjuju se i utisci o aktuelnostima, političkim događajima u komunističkoj Jugoslaviji, prilikama u svetu i emigrantskom životu. Pored očigledne prisnosti s knezom Pavlom, još se ime jedne osobe pojavljuje gotovo u svakom pismu, a reč je o Dragiši Cvetkoviću. Pokazuje se da u politici nema trajnih neprijateljstava, da dojučerašnje suprotstavljene strane postaju prijatelji iz interesa, a što se tiče Cvetkovićevog i Mačekovog odnosa, primetna je izvesna Mačekova „zabrinutost” za emigrantske teške dane nekadašnjeg predsednika Vlade („Sa Dragišom se viđam gotovo danomice. Njegov položaj je još teži nego moj, jer ga mori briga za obitelj koju je morao ostaviti u Beogradu. Ja sam pak zahvalan Bogu, da sam bio u stanju povesti sobom i ženu i djecu”). I za sam kraj jedan citat koji ukazuje na razmere bliskosti aktera ovih pisama: „Vrlo mi je žao, da Vas uza s[v]e muči još i išijas. Ne bih se htio mješati u odredbe Vašeg liečnika, ali pokušajte svaki dan staviti pod križa, (kraj hoptenjače) vrući termofor. Meni je to baš pred 10 godina pomoglo. Knjeginju, knjeginjicu i Vas srdačno pozdravlja Vaš Vl. Maček.”
Na samom kraju treba istaći da je Akademska knjiga istovremeno objavila obe knjige. Ne bez razloga, zato što se opisani događaji prepliću i lako ih možemo porediti, ali, ono što je mnogo teže, donošenje koliko-toliko objektivnog suda na osnovu pročitanog, nije nimalo lako, pošto akteri nastupaju sa suprotnih strana.
Zapisi Slobodana Jovanovića i memoari Vladka Mačeka
Akademska knjiga ove godine objavila je dva interesantna dela: „Zapisi o problemima i ljudima 1941-1944“ Slobodana Jovanovića i memoare Vladka Mačeka „U borbi za slobodu”. Obe knjige donose važna svedočanstva o događajima između dva svetska rata rata i daju doprinos razumevanju složenih srpsko-hrvatskih odnosa, kako u prošlom, tako i u ovom veku.
Knjige su napisane u emigraciji - Jovanović je zapise završio 1947. godine u Londonu, a Maček u Sjedinjenim Američkim Državama - i dok su Mačekovi memoari prvo objavljeni na engleskom jeziku 1957. godine u Njujorku, u Hrvatskoj tek 1992, Jovanovićevo delo prvi put je objavljeno, prema autorovoj želji, tri decenije nakon nastanka, 1976. u Londonu, a kao zasebna knjiga prvi put kod novosadskog izdavača.
Slobodan Jovanović, jedna od najumnijih srpskih glava, i Vladko Maček, jedan od najvećih hrvatskih državnika i političara, istovremeno, u zajedničkoj državi, kao njeni najznačajniji protagonisti, učestvuju u burnim decenijama i turbulentnim događanjima. Čitanje navedenih delâ i razmatranje iznetih kontroverznih stavova i pogleda neće u potpunosti rasvetlili mnogobrojne istorijske događaje u kojima su pomenuti akteri neposredno učestvovali i neretko ih sami usmeravali, ali mogu da daju bitan doprinos prilikom određivanja današnjih problematičnih odnosa dva naroda i pokušaja da se isti unaprede na obostranu korist.
Dr Vladko Maček, čiji je otac bio Slovenac doseljen u Hrvatsku, na početku memoara daje kratak pregled istorijskih i političkih zbivanja u Habzburškoj monarhiji, govori o svom ranom detinjstvu i školovanju koje se završilo doktoratom iz oblasti prava (tada, da biste mogli da postanete advokat, obavezni ste bili da doktorirate). Nadalje priča o poznanstvu sa braćom Radić, uključivanju u politiku i o učešću u Prvom svetskom ratu. Maček ne krije da je kao oficir, protiv svoje volje, bio aktivan u borbama protiv srpske vojske na Drini, gde je ranjen i docnije lečen u Novom Sadu, ali nije bio uključen u zverstva koja su počinili austrougarski vojnici nad mačvanskim življem. Iskreno govori o nezadovoljstvu ustrojstvom nove države, o tome kako je njegova Hrvatska seljačka stranka bila protiv takve tvorevine insistirajući na federalizmu i samosvojnosti hrvatskog naroda. Na više stotina stranica govori se o „borbi” protiv Beograda, o ubistvu Stjepana Radića, ogromnom nezadovoljstvu svih naroda u kraljevini, o Šestojanuarskoj diktaturi, o nepojmljivim političkim spletkama, kolaboracijama i preletanjima (naše doba nije donelo ništa epohalno u odnosu na ono od pre sto i više godina) i o svom višegodišnjem zatočeništvu (doduše, imao je poseban tretman koji mu je omogućavao niz privilegija).
Od jednog od najvećih neprijatelja države, čudnim sporazumima sa dojučerašnjim politički nepomirljivim suparnicima, Vladko Maček postaje vođa celokupne opozicije koja u referendumskim uslovima osvaja 45% glasova u avgustu 1938. godine (navodi da ga hiljade ljudi oduševljeno dočekuju u Beogradu). Iako tada ne ulazi u vladu, ubrzo postaje najvažniji faktor, koristi bliske odnose sa knezom Pavlom koji „daje” odobrenje da se reši „hrvatsko pitanje” stvaranjem Banovine Hrvatske, najvećeg dostignuća hrvatske državnosti i najvećeg kamena spoticanja dva naroda. Koliko je Hrvatima značila Banovina govori i podatak da su njihovi predstavnici u emigrantskoj jugoslovenskoj vladi žustro branili njeno postojanje u okupiranoj državi priželjkujući da će njene granice biti osnova buduće hrvatske države, što se, na kraju, i obistinilo.
Maček je bio pristalica potpisivanja Trojnog pakta - ne zato što je podržavao sile Osovine, naprotiv, bio je ubeđen u konačnu pobedu saveznika - samo da bi se očuvao mir, da se ne bi razorila jugoslovenska država koja je u sebi nosila oformljenu klicu buduće hrvatske državnosti. Govori o puču 27. marta kojim je smenjen sa mesta potpredsednika Vlade Kraljevine Jugoslavije (vlada Cvetković-Maček), iz hotela Bristol svedoči iz prve ruke o šestoaprilskom bombardovanju Beograda, o kapitulaciji Jugoslavije, o napuštanju vlade, odbijanju da pođe u emigraciju i povratku u Zagreb.
Iako je bio viđen kao vođa nove hrvatske države, principijelno odbija sijaset ponuda okupatora koji nisu imali preveliko poverenje u Pavelića i njegove ustaše. Na njegovu nesreću, pozivanjem hrvatskog naroda da pruži podršku noovouspostavljenoj NDH, tvrdeći kasnije da je bio primoran, gubi svaki kredibilitet u budućim kombinacijama. Ustaše počinju sa hapšenjem pristaša njegove stranke, a Maček bez zazora govori o strahotama i zločinima nad Srbima, Jevrejima i nepodobnim Hrvatima koji se šalju u koncentracione logore. Najiskrenije je osuđivao ludu ustašku strategiju da se istrebi sav srpski živalj, kao i četnike „koji su uzeli za zadaću da istrijebe sav nesrpski element.” Ustaška vlast ga percipira kao nepodobnog i šalje ga na pet meseci u jasenovački logor gde je stavljen pod neposredan nadzor krvoloka i koljača Ljube Miloša.
Za vreme rata kontaktirali su ga i četnici i partizani, a neposredno pre oslobođenja, iako je imao garancije nove vlasti da će ostati na slobodi, Maček se nakon razgovora sa Stepincem ipak odlučuje za život u emigraciji. Koristeći predratne veze sa zapadnim diplomatama, Maček se bez većih problema otisnuo u Sjedinjene Američke Države. Užasnut je „pokoljem” koji su jugoslovenski komunisti počinili nad hrvatskim domobranima, ustašama i četnicima u Blajburgu poredeći ga sa sovjetskom odmazdom nad poljskim oficirima u Katinskoj šumi.
U knjizi su kao dodatak objavljena pisma knezu Pavlu gde se jasno očitava njihova međusobna prisnost koja nadilazi granice protokolarnog ponašanja i diplomatske etikecije. Uredno se pominju rođendani knezu, kneginji Olgi i članovima porodice, ćiriličnim pismom se čestitaju Božić i Vaskrs („Prigodom domaka Nove godine i Božićnih blagdana, želim Vama i Vašoj dragoj obitelji sve najbolje (…) Nadajući se, da će Vas ovo moje pismo naći u zdravlju, završujem sa: Христос се роди!”), a ne izostaju ni uzvratna zahvaljivanja i pominjanja („Knjeginja se nije gotovo ništa promjenila, dočim su prinčevi već pravi ljudi, a knjeginjica je već ciela gospojica. A kao da je bilo juče, kada sam je zadnji put vidio, kako se sigra pod stolom u Vašem kabinetu.”). Jasno je da je knez Pavle upućen u Mačekov privatni život („Najljepše se zahvaljujem, na poslanoj mi čestitki, za moj rodjendan i imendan (...) Moleći Vas, da primite moje i moje ciele obitelji srdačne pozdrave ostajem Vaš odani Vam V. Maček”), to je, svakako, jedna od najvažnijih tema prepiske, a razmenjuju se i utisci o aktuelnostima, političkim događajima u komunističkoj Jugoslaviji, prilikama u svetu i emigrantskom životu. Pored očigledne prisnosti s knezom Pavlom, još se ime jedne osobe pojavljuje gotovo u svakom pismu, a reč je o Dragiši Cvetkoviću. Pokazuje se da u politici nema trajnih neprijateljstava, da dojučerašnje suprotstavljene strane postaju prijatelji iz interesa, a što se tiče Cvetkovićevog i Mačekovog odnosa, primetna je izvesna Mačekova „zabrinutost” za emigrantske teške dane nekadašnjeg predsednika Vlade („Sa Dragišom se viđam gotovo danomice. Njegov položaj je još teži nego moj, jer ga mori briga za obitelj koju je morao ostaviti u Beogradu. Ja sam pak zahvalan Bogu, da sam bio u stanju povesti sobom i ženu i djecu”). I za sam kraj jedan citat koji ukazuje na razmere bliskosti aktera ovih pisama: „Vrlo mi je žao, da Vas uza s[v]e muči još i išijas. Ne bih se htio mješati u odredbe Vašeg liečnika, ali pokušajte svaki dan staviti pod križa, (kraj hoptenjače) vrući termofor. Meni je to baš pred 10 godina pomoglo. Knjeginju, knjeginjicu i Vas srdačno pozdravlja Vaš Vl. Maček.”
Na samom kraju treba istaći da je Akademska knjiga istovremeno objavila obe knjige. Ne bez razloga, zato što se opisani događaji prepliću i lako ih možemo porediti, ali, ono što je mnogo teže, donošenje koliko-toliko objektivnog suda na osnovu pročitanog, nije nimalo lako, pošto akteri nastupaju sa suprotnih strana.
December 19, 2018
This book is a great piece of Croatian history and on top of it it is very compelling and interesting. The most I could complain about is Maček's opinions. He was far from an ideal leader, in a time of radical movements with ambitious dreams of a brighter tomorrow and a will to take action needed to accomplish those goals, Maček was almost unbearably passive and an unbeatable pacifist, sticking to liberal democracy and peaceful approach to solving all problems no matter what and being proud of it. But then again he was definitely a capable man and accomplished a lot. It was like the movement had a life of its own and he just happened to be leading it. I am also interested in how much of the narrative was influenced by the book being written in the United States with hindsight. Still, even if you don't like the author, it is amazing to read about his role in history straight from his own perception.
July 1, 2011
Excellent autobiography of a legitimate Croatian hero. A good background study for anyone interested in Croatian history of the first half of the 20th century.
Displaying 1 - 3 of 3 reviews