ادبیات literature discussion
هایکو
>
هایکو چیست؟
date
newest »
newest »
Mod
猟夫と鴨同じ湖上に夜明け待つ
------------
satsuo to kamo onaji kojou ni yoake matsu
Tsuda Kiyoko
------------
گرد يک درياچه
سپيده دم را انتظار می کشند
هم شکارچی و هم مرغابی
------
تسودا کييوکو
___________________
中田尚子
銀漢や三つの国の銀貨持ち
--------
ginkan ya mitsu no **** no ginka mochi
Nakada Naoko
--------
سکه های سيمين سه ديار
در سينه دارد کهکشان
-------
ناکادا نااوکو
____________________
加藤楸邨
颱風の心支ふべき灯を点ず
-------
taifuu no kokoro sasau beki hi o tenzu
Katou Shuson
--------
هنگامه توفان
به قوی داری دل
چراغی برمی افروزیم
-------
کاتو شوسن
____________________
高橋 悦男
海を恋ふ貝風鈴の鳴りやまず
-----------
umi o kou kai fuurin no nariyamazu
Takahashi Etsuo
-----------
زنگوله های صدفين
از صدا باز نمی ایستند
که بيقرار دريایند
.........
تاکاهاشی اتسواو
____________________
آقای دکتر !
نيم قلب ام اينجاست
نيم ديگرش در اوين است
هر روز تيرباران اش می کنند
---------
احمد شاملو
Mod
صدها سال پيش در نتيجه ی مسابقات شعر ، يك قالب شعری در ژاپن پيدا شد كه به هوكو ( Hokku ) يا های كو (Haiku ) معروف شد . چنين شعرهايی را های كای ( Haikai ) هم می خوانده اند ، اما واژه ی هايكو اكنون كاربردی عمومی تر يافته است . هايكو قالبی بسيار ساده دارد ، فقط سه سطر دارد ؛ پنج هجا در سطر اول ، هفت هجا در سطر دوم و پنج هجا در سطر سوم ؛ رويهم رفته هفده هجا .
انديشه های بسيار گوناگونی را می توان در اين دايره ی محدود بازگفت . اين ها برخی از مضامين دلخواه شاعران هايكو سرای ژاپنی ست : كوتاهی عمر ، زن ، پرندگان و جانوران ديگر ، حشرات ، درختان و گل ها ، كوه ها ، ماه و آفتاب ، برف و باران و مه و جلوه های ديگر طبيعت .
در هايكو نماد گرايی فراوان به كار برده می شود و نيز اشاره هايی پنهان كه غالباً لطيف است ، اگر چه به زبانی ساده بيان شده باشد . مشاهده ی دقيق طبيعت و عشق به آن باز گفته می شود . اين مشخصات بر جسته ی شعر ژاپنی مكرراً با توجه عميق به عواطف همراه است . بسياری از هايكو ها ، نگاره ها يا تصويرهای كلامی زيبايی ست ، اما نه توصيف پر از ريزه كاری و پركار . نگفته ها و نيامده ها در آن بسيار است و خواننده مختار است كه آن ها را در انديشه ی خود پر کرده و به هر شكلی كه می خواهد تعبير كند . كم نيست هايكوهايی كه می توان آن ها را به چندين گونه تعبير كرد؛ زبان ژاپنی از اين نظر بسيار انعطاف پذير است.
نفوذ نيرومند آيين بودايی ذن با تأكيد آن بر عرفان و نظاره ی احوال درونی در بسياری از اين گونه شعرها آشكار است . تعجبی هم ندارد ، چون بسياری از هايكو سرايان يا از رهروان مسافر زائر بودند یا از دير نشينان .
هايكو را بايد بارها و بارها خواند ، زيرا اغلب در هر بار خواندن به كشف تعبير تازه يی می رسيم . . . خواننده در اين شعر ها نبايد پی وزن و قافيه و اين جور چيزها بگردد . هايكو شكل كوتاه شده ی قالب شعری تانكا ( Tanka ) ست . تانكا سی و يك هجا دارد و در پنج خط به ترتيب 7- 7- 7-5 -5 هجا نوشته می شود .
شكل گيری هايكو و تكامل آن روند مدت داری را پيمود ، اما بسياری بر اين باورند كه
سر آغاز جهش هايكو سرايی با هايكویی به نام Furu ike ya شكل گرفت
Mod
رولان بارت در کتاب امپراطوری نشانه ها نوشته ای با عنوان دستبرد به معنا دارد او می گوید : « هایکو دارای خاصیتی شبح وار است و آن اینکه هر کس همواره تصور می کند به سادگی اشعاری همانند آن بسراید ولی ممکن است هرگز نتواند »
چند نمونه هایکو :
باعبور مار
کمر راست کرد
نرم نرمک، علف
ایکدا سومیکو
می اندیشم
این آخرين سال من ست!
ميخورم اين خرمالو را
ماساوكا شيكي
بر خيابان اصلي
چترهاي رنگارنگ-
باران پاييزي
ماریا تیرنسا
Mod
1. همیشه تعداد هجاهای هایکوی خود را بشمارید.
2. هفده هجا را در یک سطر بنویسید.
3. هفده هجا را در سه سطر بنویسید.
4. هفده هجا را در سه بند به ترتیب پنج، هفت و پنج هجایی بنویسید. (قالب استاندارد ژاپنی)
5. هفده یا کمتر از هفده هجا را در سه بند به ترتیب کوتاه، بلند و کوتاه بنویسید. (قالب رایج در زبانهای اروپایی)
6. کل هایکو را با یک نفس باید بتوان خواند.
7. از فصل واژه ها (کلماتی که به فصل خاصی از سال ارجاع می دهند استفاده کنید).
بهارواژه: شکوفهٔ گیلاس
تابستانواژه: کرم شبتاب
پاییزواژه: خرمالو
زمستانواژه: برف
نوروزواژه: پایان سال،
8. در پایان بند اول یا دوم (اما نه هردو) سکوت قرار دهید.
9. هرگز اجازه ندهید که سه بند هایکوی شما پشت سر هم تشکیل یک جمله کامل بدهند.
10. ترتیبی دهید که رابطه یا تقابل بندهای اول و دوم تنها پس از خواندن بند سوم مشخص شود.
11. همیشه از زمان حال استفاده کنید و در مورد اینجا و اکنون بنویسید.
12. استفاده از اسامی خاص و ضمایر شخصی را تا حد ممکن محدود کنید.
13. تا جای ممکن از وجه استمراری استفاده نکنید.
14. بد نیست اگر دو بند از سه بند شما (اول و دوم) ساختار نحوی یکسان داشته باشند.
15. در مورد ترتیب تصاویری که هر یک از بندها به دست می هند فکر کنید. مثلا ابتدا یک منظره از دور، بعد بخشی از آن منظره از نزدیک تر و در نهایت یک کلوزآپ.
16. لب مطلب را برای بند آخر نگه دارید.
17. سعی کنید بند اول تا جای ممکن جذاب و گیرا باشد.
18. همیشه فقط در مورد چیزهای معمولی، با روشی معمولی و با زبانی معمولی بنویسید.
19. به مطالعه ذن بپردازید و بگذارید هایکوی شما مصداق روش بی کلام تصویرسازی باشد.
20. ادیان و فلسفه های مختلف را مطالعه کنید و بگذارید اثر آنها در پس زمینه هایکوی شما انعکاس یابد.
21. تنها از تصاویر عینی استفاده کنید.
22. سعی کنید به سطوح چندگانه از معنا دست یابید. سطوح بیرونی شامل تصاویر عادی و در سطوح عمیق تر فلسفه حیات و جهان بینی شما.
23. از تصاویری استفاده کنید که برانگیزاننده انزوای خودخواسته و فقر داوطلبانه باشند. (سابی)
24. از تصاویری استفاده کنید که برانگیزاننده نوستالژی رمانتیک باشند. (وابی)
25. تضادها را بیابید و در هایکوی خود به تصویر بکشید.
26. از جناس و بازی با کلمات استفاده کنید.
27. در مورد چیزهای ناممکن به شکلی معمولی صحبت کنید.
28. از تصاویر تداعی گر معانی متعالی استفاده کنید (از جنگ و جنایت و مسائل جنسی صحبت نکنید)
29. تنها از تصاویر مربوط به طبیعت استفاده کنید. (از اشاره مستقیم به مسائل انسانی خودداری کنید)
30. عواطف انسانی را با اشاره به جنبه های مختلف طبیعت تداعی کنید.
31. از هرگونه اشاره مستقیم به خود در هایکو اجتناب کنید.
32. استفاده از علائم سجاوندی (نقطه، ویرگول، خط تیره و...) در هایکو مانعی ندارد.
33. گاهی برای ایجاد ایهام از آوردن علائم سجاوندی خودداری کنید.
34. قواعد نگارشی زبان خود را به طور کامل رعایت کنید.
35. از آوردن قافیه پرهیز کنید.
36. از آوردن اوزان غیرهجایی (مانند وزن های عروضی فارسی) خودداری کنید.
37. از واج آرایی (تکرار آواهای مشابه در یک بند) استفاده کنید. (مثل تکرار «چ» در مصرع «سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند...»)
38. از آواهای کلمات برای انعکاس دادن احساسات خود استفاده کنید.
39. همیشه هایکوی خود را به یک اسم ختم کنید.
40. از هر الهام و شهود آنی به عنوان نقطه آغازی برای خلق یک هایکو استفاده کنید.
41. از آوردن فعل های زیاد خودداری کنید.
42. هر جا که توانستید حروف اضافه را حذف کنید. (مانند از، در، به، با، بین، میان، روی و...)
43. قیدها را حذف کنید.
44. برای هر اسم بیش از یک معرف (توصیف کننده هایی مانند صفات و...) نیاورید.
45. با هایکوی خود مثل شعر برخورد کنید. هایکو جمله زیبای روی کارت پستال نیست.
46. هر هایکویی را که به ذهنتان رسید بنویسید. حتی بدترینشان را. زیرا می توانند الهام بخش آثاربهتر بعدی باشند
Mod
ممنون از مطالب کامل وخوبت پرنسس عزیزبا اجازه شما چند نمونه از هایکو های خانم "قدسی قاضی نور"
رو هم اضافه میکنم.امیدوارم دوستان استفاده کنند
پی کلام مگرد!
آنچه می خواستی
نگاهت گفت!
================
برای پخته شدن
رو به عشق آوردیم
سوختیم!
================
چه عمری گذشت
تا باورمان شد
آنچه که باد برد، ما بودیم!
===============
باد میبردمان
پنداشتیم که خود میرویم
برباد شدیم!
================
چه غربت غریبی است
غربت عابری
که در کوچههای شهر خویش
غریبانه میخواند
================
بند به پایم زدند که بمانم
گسستم و رفتم
تو بال دادیام برای رهایی
رها گشتم و ماندم!
بــــركه كهــــن
جهيدن غـــوكــــي
آواي آب
**********
چند هایکو :
بعد از ظهر پاییزی
همسایه ام چگونه می گذراند ؟
نمی دانم
(باشو)
...............................
قزل آلایی بر می جهد
ابرها در بستر رود
حرکت می کنند
(تونی تسورا)
.............................
در نسیم بهاری
پیپ روشن می کند
مرد محترم قایقران
(باشو)
...........................
از رودخانه ی تابستانی می گذرم
با لذت
صندل هایم در دست
(بوسون)
..........................
آه ای پروانه
رؤیایت چیست
وقت بال زدن
( چینو – نی)
.........................
روی ناقوس بزرگ
پروانه ای می نشیند
و می خوابد
(بوسون )
........................
ای شکارچی سنجاقک
امروز او
چقدر پرواز کرده بود ؟
(چینو _نی )
..........................
و چند هایکوواره از سید حسن حسینی :
كاري از دست زنگ هاي انشا بر نمي آيد
بچه ها
لباس نو مي خواهند
و تخم مرغ هاي رنگي !
*
*
*
بايد استفاده بهينه كرد
از دل
عشق كجاست؟؟
*
*
*
ملافه اي سفيد از برف
روي نعش درازكشيده دشت
زمستان به رحمت خدا پيوست !
*
*
*
آجيل ها و تقويم
به بهار گواهي مي دهند
اما در اين ميان
تكليف بخاري
روشن نيست!