khers's Reviews > زبان و ذهن

زبان و ذهن by Noam Chomsky
Rate this book
Clear rating

by
20887
's review

it was ok
bookshelves: زبان-و-زبان-شناسی
Read 2 times

اين كتاب مشتمل بر 6 مقاله است. دستاوردهاي زبانشناختي در مطالعه ذهن: گذشته، دستاوردهاي زبان‌شناختي در مطالعه ذهن: حال،‌ دستاوردهاي زبانشناختي در مطالعه ذهن: آينده، صورت و معني در زبان‌هاي طبيعي، ماهيت صوري زبان و در نهايت زبانشناسي و فلسفه.

دكتر كوروش صفوي در مقدمه خود آورده است: اين اثر همانند تمامي آثار كلاسيك رشته‌هاي مختلف ويژگي‌هاي خود را داراست. با گذشت زمان، ‌مخاطبان اين دسته از متون را متخصصاني تشكيل مي‌دهند كه با اهدافي ويژه به مطالعه آثاري مي‌پردازند كه شايد اعتبار علمي زمان خود را از دست داده باشند و صرفا حلقه‌اي از زنجيره تلاش انسان را درراه انديشه و شناخت نادانسته‌ها تشكيل دهند.

چامسكي نيز در پيش‌گفتار كتاب آورده است: شش فصل حاضر را مي‌توان به دو گروه تقسيم كرد. سه مقاله نخست اين مجموعه در سال 1968 با نام «زبان و ذهن» به چاپ رسيدند. اين سه مقاله مرتبط با دستاوردهاي زباني در مطالعه ذهن (گذشته، حال و آينده ) بر مبناي سخنراني‌هايي تدوين شده‌اند كه با نام بكمان در برابر جمع كثيري از مخاطبان دانشگاهي در دانشگاه كاليفرنيا، در ژانويه 1967 قرائت شد. اين سه مقاله، ‌مجموعه‌اي را تشكيل مي‌دهند كه با سه مقاله بعد تفاوت دارد.

اين اثر، ترجمه كتاب LANGUAGE AND MIND است كه براي نخستين‌بار در سال 1378 از سوي انتشارات هرمس به چاپ رسيده است.

انتشارات هرمس،‌ «زبان و ذهن» را در قطع رقعي،‌ 272 صفحه و شمارگان 1500 نسخه به‌بهاي 35000 ريال شهريور ماه87 در اختيار علاقمندان قرار داده است.


------------
سخنرانی دوم به تحولات سالهای اخیر زبان‏شناسی در زمینه مطالعه ذهن اختصاص یافته و سرانجام سومین مقاله، بحثی است صرفا مبتنی بر حدس درباره روش‏های آتی مطالعه ذهن و زبان.چامسکی در این سه مقاله تلاش دارد تا اثبات کند که زبان‏شناسی شاخه‏ای از روان‏شناسی به ویژه روان‏شناسی شناخت است.نویسنده در پایان یان سه مقاله و در پی کنکاشی ژرف و جدی و در عین حال عجیب زیرا پس از دوران فردینان دو سوسور و یا لئونارد بلومفیلد که بر استقلال زبان‏شناسی تاکید داشتند این دیدگاه چامسکی نمی‏تواند امتیازی برای دانش زبان‏شناسی بحساب آید و حیثیت آنرا حفظ نماید-نتیجه‏گیری می‏کند که:

مسلما برای مسائل دیرینه‏ی زبان و ذهن، به کمک مطالعاتی که امروزه فعالانه صورت می‏گیرد، راه حلی قطعی یا حتی اشاره‏ای به پاسخی نهایی متصور نیست. مع هذا، این مسائل را می‏توان به شیوه‏های جدیدی تدوین کرد و در پرتو تازه‏ای نگریست.به نظر من چنین می‏نماید که برای نخستین بار پس از سال‏ها، موقعیتی جدی برای پیشرفت اساسی در مطالعه‏ی دستاوردهای ذهن در زمینه‏ی ادارک و مبانی ذاتی فراگیری دانش فراهم آمده است.ما هنوز در بسیاری از جنبه‏ها، حتی به نخستین رهیافت نیل به پاسخی واقعی برای مسائل دیرینه‏ی این زمینه دست نیافته‏ایم.در این مورد می‏توان مسائل عمده‏ی مرتبط با جنبه‏ی خلاق کاربرد زبان را نمونه آورد که همچون گذشته لاینحل باقی مانده‏اند.مطالعه در زمینه‏ی معنی‏شناسی جهانی نیز، با تمامی اهمیتی که مسلما در بررسی دقیق ساخت زبان بر عهده دارد، از قرون وسطی تا کنون کمتر پیشرفتی داشته است.حوزه‏های مهم دیگری را نیز می‏توان نمونه آورد که پیشرفت در آن‏ها به آهستگی صورت پذیرفته و یا اصلا تحقق نیافته است.تا کنون پیشرفت واقعی تنها در حوزه‏ی مطالعه‏ی اصول صوری‏ای که تحقّق جنبه‏ی خلاق کاربرد زبان را ممکن می‏سازد و صورت آوایی و محتوای معنایی پاره گفتارها را تعیین می‏کند.درک ما از این ساخت و کارها، اگر چه ناقص و پراکنده است، ولی به اعتقاد من از مضامینی واقعی برای مطالعه‏ی روان‏شناسی انسان برخوردار است.با دنبال کردن انواع مطالعاتی که امروز امکان‏پذیر می‏نماید و با توجه دقیق به مسائلی که در حال حاضر قابل بررسی‏اند، این امکان می‏تواند فراهم آمده باشد که حتی در برخی از جزئیات به توضیح محاسبات انتزاعی و دقیق بپردازیم که تا اندازه‏ای ماهیت ادراکات و ویژگی دانش قابل فراگیری ما را تعیین می‏کند-روش‏های کاملا ویژه‏ای از پدیده‏های تعبیری که، در حدی وسیع، فراتر از خود آگاهی و تسلط ما قرار دارند و شاید منحصر به نوع انسان باشند.

مقاله چهارم این کتاب با عنوان«صورت و معنی در زبان‏های طبیعی»به زعم چامسکی متن سخنرانی غیر تخصصی‏ای است که او در ژانویه 1969 در کالج گوستاولس آدولفوس مینوتا برای شاگردان دبیرستانی، دانشجویان کالج و آموزگاران ایراد کرده است.در واقع در این مقاله برخی از مفاهیم بنیادین مطرح شده در سه مقاله پیشین مرور شده و در ضمن به بعضی از مطالعات جدیدتر در زمینه تعبیر معنایی ساخت‏های نحوی اشاره رفته است:

«رهیافت من به مطالعه زبان در این بحث به شاخه‏ای از روان‏شناسی نظری انسان راه می‏برد.هدف این رهیافت نشان دادن و توضیح استعدادهای ذهنی است که یادگیری و کاربرد زبان برای انسان میسر می‏سازد. تا آن جا که ما می‏دانیم، این استعدادها ویژه‏ی نوع انسان است و نظیر آن در میان سایر موجودات زنده دیده نمی‏شود.اگر نتایج این پژوهش بتواند صحیح باشد، آن گاه باید پذیرفت که انسان باید به طور ذاتی از مجموعه‏ای بسیار غنی و بارز از خصایص ذهنی‏ای برخوردار باشد که شکل معینی از زبان را بر اساس داده‏هایی قلیل و نسبتا نازل تعیین می‏کند.علاوه بر این، انسان زبانی را که دارای نمود ذهنی است به گونه‏ای خلاق به کار می‏برد.این کار او، از یک سو محدود به مجموعه‏ای از قواعد است و از سوی دیگر، برای بیان‏افکار جدید درباره تجربه‏های گذشته یا ابراز احساسات کنونی، به گونه‏ای غیر متعارف و انتزاعی، آزادانه عمل می‏کند.اگر این ادعا درست باشد، آن گاه دیگر نمی‏توان به بررسی«کنترل»رفتار انسان بر حسب شرایط محرک، زمان‏بندی‏های تقویت، پیدا شدن ساخت‏های عادتی، الگوهای رفتاری و جز آن امید بست.البته می‏توان با ابداع محیطی محدود این گونه کنترل‏ها و الگوها را نشان داد، ولی دلیلی نمی‏توان یافت که ثابت کند به کمک چنین روش‏هایی می‏توان درباره‏ی استعدادهای بالقوه‏ی انسان به چیزی دست یافت، مگر همان نتایجی که از مشاهده‏ی رفتار انسان در زندان، ارتش یا در بسیاری از کلاس‏ها حاصل می‏شود.ویژگی‏های بنیادین ذهن انسان را نمی‏توان با پژوهش‏هایی از این دست شناخت و اگر اجازه داشته باشم که در پایان صحبت‏هایم نظری «غیر متخصصانه»بدهم، باید بگویم که من شخصا از این بابت بسیار خوشحالم.»

اما مقاله پنجم، مقاله‏ای تخصصی‏تر و فنی‏تر است.این مقاله در درجه اول برای روان‏شناسان و روان‏شناسان زبان نگاشته شده و به نظر نویسنده، در واقع ضمیمه‏ای است بر اثر«اریک لنبرگ»بنام«مبانی زیستی زبان»، در این مقاله چامسکی تلاش کرده است. تا طرحی فشرده و نظام‏مند از نظریه دستور گشتاری- زایشی ارائه کند و جایگاه آن را در روان‏شناسی انسان تشریح و توجیه نماید.

در مقاله ششم که در کتاب تحت عنوان «زبان‏شناسی و فلسفه»آمده و مترجم کتاب از آن به عنوان شاهکار این مجموعه یاد کرده است.چامسکی علایق مشترک بین رشته‏های زبان‏شناسی و فلسفه به ویژه معرفت‏شناسی را برمی‏شمارد و نقطه تلاقی این دو رشته را نشان می‏دهد.این سخنرانی که در آوریل 1968 در دانشگاه نیویورک و در حضور فیلسوفان حرفه‏ای قرائت شده، آخرین مطالعات در زمینه زبان‏شناسی را مورد بررسی قرار می‏دهد و نگرش‏های ارزنده‏ای را درباره ماهیت دانش بشری، مبانی فراگیری آن و نیز روش‏های فراگیری ارائه می‏نماید.چامسکی پس از بحثی دشوار که از خواننده، دقت نظر فراوان و پایداری در درک مطلب را طلب می‏کند، نتیجه می‏گیرد که:

«به طور خلاصه، من نسبت به این موضوع تردید دارم که زبان‏شناسی، دست کم در شرائط کنونی‏اش، بتواند«فن جدیدی»برای فلسفه تحلیلی به دست دهد که در خور توجه باشد.با این حال، به نظر من چنین می‏رسد که مطالعه زبان می‏تواند نتایجی را درباره‏ی دانش بشر روشن سازد و تا حدی نیز به اثبات برساند که مستقیما به مباحث کلاسیک فلسفه‏ی ذهن مربوطاند. به زعم من، در این حوزه است که می‏توان در سال‏های آتی منتظر همکاری واقعا ثمر بخش زبان‏شناسی و فلسفه بود.

***

کتاب«زبان و ذهن»خواننده‏ای را طلب می‏کند که با اصول علم زبان‏شناسی، تا میزان قابل توجهی آشنا باشد و در ضمن مفهوم«شکیبائی و پایداری و دقت نظر»در درک مسائل دشوار علمی را بواقع درک کرده و پذیرفته باشد.آرای مطرح شده در کتاب«زبان و ذهن»با آرای امروز چامسکی تفاوت بارز دارد-گرچه در بعضی جاها، از توضیحات چامسکی تفاوت بارز دارد-گرچه در کتاب آگاه می‏شویم-اما همین مسئله ضمن آنکه بیانگر پویائی او در بازبینی آرای گذشته‏اش می‏باشد، در عین حال حلقه‏ای است از زنجیره تلاش انسان در راه اندیشه و شناخت نادانسته‏ها.

«زبان و ذهن»اثر نوام چامسکی با برگردان دکتر کورش صفوی و ویراستاری جناب آقای علی صلح‏جو اثری است کلاسیک در زمینه زبان‏شناسی که وجود آن در کتابخانه هر علاقمند و پژوهنده جدید«زبان» ضروری است.

3 likes · flag

Sign into Goodreads to see if any of your friends have read زبان و ذهن.
Sign In »

Reading Progress

Finished Reading
Finished Reading (Paperback Edition)
October 28, 2009 – Shelved
October 28, 2009 – Shelved (Paperback Edition)
October 29, 2009 – Shelved as: زبان-و-زبان-شناسی
October 29, 2009 – Shelved as: زبان-و-زبان-شناسی (Paperback Edition)

No comments have been added yet.