Alexis's Reviews > Het extatische landschap in

Het extatische landschap in by Edwin Fagel
Rate this book
Clear rating

by
M 50x66
's review

really liked it
Read 2 times

Ik heb deze bundel meermaals moeten lezen voor ik hem kon duiden, want hij zet je, geloof ik, op het verkeerde been. Het boek presenteert zich in eerste instantie als een ongeremde mystieke ode, een lyrische zoektocht door een lyrisch ik (de dichter, denk je) naar God als vrouw of de vrouw als God. Fijn, bedwelm me maar, denk je. Het eerste gedicht beantwoordt nog helemaal aan die verwachting. De mystieke verering van de Vrouwgod is een en al licht en muziek:

"& toen ik het de vogels vroeg zeiden ze
Zij drinkt het zonlicht & toen ik

het de vogels vroeg
psalmodieerden ze".

Maar al lezend [NB: spoiler-alert vanaf hier] ga je je afvragen: is het lyrisch ik niet af en toe wat al te hijgerig? Al snel komt er soms iets viezigs bij ("mocht ik de vlieg op Haar huid zijn"). Er blijven fraaie lofzangen en natuurbeschrijvingen komen, maar de Godvrouw wordt vooral als lichaam beschreven, niet als Wil of als Geest ("oneindig leeg/ & oneindig leeg in// Haar lichaam is ze"). De nadruk in de bundel ligt op het vlezige van Haar schepping en Haarzelf. "de schepping moet/ gegrepen/ gegeten/ gescheten/ vergeten". Later in de bundel komt Ze toch zelf aan het woord, maar als fantasie van de ik-persoon. De ik-persoon blijft tegenover Haar staan, zoals een man die de vrouw als andersoortig wezen ziet. God blijft de Ander, ondanks het ademloze streven naar eenwording.

Het Godzoeken verkeert geleidelijk in stalken. Naar het einde toe wordt de dreiging groter. "ik bespied Je/ ik sta op hoeven/ tussen de honden". Het duurde bij mij lang voordat ik begreep dat ik in een andere narratief was beland dan ik dacht. Ik rekende op middeleeuwse mystiek als Hadewych. In de klassieke mystiek gaat het uiteindelijk om éénwording met de goddelijke Geest. Vaak beschreven als 'sterven in Christus'. In het begin van de bundel wordt daar door de stamelende ik-persoon duidelijk naar verwezen:

"ik geloof dat ik om te kunnen
lief-
leven
eerst in Haar moet ster-"

Maar het woord "sterven" wordt abrupt afgebroken in het gedicht, alsof de ik-persoon zich bedenkt. En dat gebeurt ook in de bundel. Uiteindelijk is het niet de ik die sterft in Haar, maar is Zij het die als lichaam vernietigd wordt. Eenwording, vrede en harmonie blijkt uiteindelijk alleen mogelijk door een gruwelijk offer van de Vrouwgod - parallel aan het offer van Christus:

"dan storten alle mannen
zich op Je rillende lijf
scheuren ze je lichaam open

Je lippen liggen
in een gelukzalige lach"

Pas na het offer is er rust en geluk - voor de mannen. De Godvrouw glimlacht gelukzalig - in de perceptie van de mannen? Christus wordt nooit lachend aan het kruis afgebeeld (sommige gemartelde heiligen wel). Dit einde doet me denken aan de misogyne films van Lars von Trier, waarin de vrouw zich uiteindelijk steevast opoffert, of geofferd wordt, voor het geluk of voortleven van een man (Breaking the Waves, Dancer in the Dark, The Antichrist, etc).

Na het offer is de bundel snel voorbij. Het laatste gedicht toont een kwispelende hond (de mannen zijn definitief honden geworden) en een nutteloos geworden Jacobsladder. Een hond kan immers geen ladder beklimmen. De "glimlachende" opengeploegde aarde is het laatste beeld van de gekruisigde Godheid. Ze is tot voedster of voedsel gemaakt.

Ik lees de bundel als een schuldigverklaring van de man die de goddelijkheid van de Vrouw alleen aan haar lichaam kan ervaren, en haar daardoor overdrachtelijk vermoordt. Ik ben geneigd de bundel te zien als een historische diagnose: ja, de vergoddelijking van de vrouw door de man ging vaak gepaard met het doden en onschadelijk maken van haar lichaam: ze moet maagd zijn, ze moet moeder zijn, of ze moet dood. Zie Christendom, zie Islam. Er worden oneindig meer vrouwen vermoord door mannen, dan andersom.

Het is een bittere uitkomst van het leesproces, als je denkt te beginnen een aan fijne extatische lofprijzing van de schepping en de vrouwelijke schepper. Overigens vinden we in de Wicca een mooie tegenligger: daar wordt de tot God verheven man verscheurd, nadat hij de vrouwelijke godheid heeft bevrucht.

Je zou de bundel natuurlijk ook kunnen lezen als een vorm van oprechte, Reviaans geperverteerde mystiek. Als in de Wicca symbolisch een man verscheurd mag worden, waarom dan in de poëzie niet symbolisch een vrouw. Maar die "oprechte" lezing riep bij mij groeiende weerstand op.

De bundel is sterk gecomponeerd, geëxalteerde mystiek is zeldzaam in deze tijd. Het voldoet aan de eisen van ware kunst: het gaat te ver. De taal van de bundel is gemaakt om lyrische ontremming te suggereren. De gedichten staan vol met &-tekens en uitroepen en hoofdletters en herhalingen. Geen matiging, maar exuberantie. De cover, een visioen van Hildegard von Bingen, laat zich interpreteren als Jesus en Maria, samen gezeten in de Kut van God, omringd door engelen.

Er zijn enkele cursief gedrukte gedichten in de bundel waar driehoekjes in plaats van titels boven staan: gestileerde vulva's. Die cursief gedrukte gedichten spreken me het meest aan, ze komen het meest waarachtig geëxalteerd op mij over, daar waar het lyrisch ik begint te stamelen, de taal begint te verliezen:

"het weten is af-
schuwelijk

als het niet in Haar
oneindige Haar oneindige
lichaam wortelt

(...)

dat Ze poëzie is
een bidden is
een spr spreken
tegen
het al
(...)"

Hoewel het lezen een wisselend genoegen was, 4 sterren voor de durf en de compositie en het experiment.
2 likes · flag

Sign into Goodreads to see if any of your friends have read Het extatische landschap in.
Sign In »

Reading Progress

Finished Reading
Finished Reading
July 1, 2020 – Shelved

No comments have been added yet.