Jerobeam's Reviews > Douwes Dekker en Multatuli

Douwes Dekker en Multatuli by Menno ter Braak
Rate this book
Clear rating

by
47289318
's review

liked it

Vlak voor de Tweede Wereldoorlog was het debat rond Multatuli nog levendig. Net als zijn vriend Eddy du Perron wierp Menno ter Braak zich op als verdediger van de grote schrijver. Met meer oog voor de larmoyante trekjes van Dekker en toonde Ter Braak zich weliswaar een iets minder vinnige en vurige pleitbezorger van de Man van Lebak, maar hij maakt in dit essay wel korte metten met benepen tegenstanders van Multatuli en met de socialisten die hem postuum voor hun ideologische karretje wilden spannen.

Als zelfverklaard ‘politicus zonder partij’ waren het vooral het individualisme van Dekker, en de manier waarop hij zijn ideeën boven sociale acceptatie stelde, die Ter Braak aanspraken. Multatuli wil het spel niet meespelen, hij accepteert de regels niet:

(…) hij mist het orgaan voor de deftigheid, de hypocrisie der ingetogenheid, de specialistische ernst, die volstrekt noodzakelijk is voor het toegewijd spelen van het spel, hij mist evenzeer het orgaan voor de natuurlijke onderworpenheid, hetzij door de houvast van de godsdienst, hetzij door de simpele voorbeschiktheid tot lakei.

Multatuli is er niet op uit, zo betoogt Ter Braak, om zijn publiek te gerieven of – in het modieuze halfbakken mengsel van slecht begrepen Engels dat in onze tijd voor Nederlands doorgaat – te pleasen. Ter Braak komt erop uit dat Eduard Douwes Dekker een paradoxale figuur is geweest.

‘Multatuli schrijft met zijn bloed. De enige bij wie ik in diens boeken zulke gedrevenheid, zulke drift heb gevoeld is Friedrich Nietzsche.’ Dit schreef ik zelf bij mijn stukje over Minnebrieven. Plezierig en vleiend om nu te ontdekken dat Menno ter Braak zo lang geleden al tot dezelfde conclusie kwam.
(…) vergelijk Multatuli met Nietzsche, en de partijen zijn gelijk; niet in die zin dat men hen onder ieder perspectief over één kam zou moeten scheren, maar gelijk wat de inzet van hun drama betreft. Die inzet is in beide gevallen de menselijke waardigheid, gesteld als probleem (en niets anders dan probleem) zonder het patronaat van de christelijke God. In de stijl van Nietzsche zowel als Multatuli voelt men de bereidwilligheid om iedere christelijke illusie, iedere rest van het ‘geloofsbezit’ los te laten (…).

Hierna rafelt Ter Braak vooral de verschillen tussen beiden uiteen, waarin doorschemert dat hij Nietzsche toch net iets hoger aanslaat. Vijf jaar eerder schreef hij overigens al aan Du Perron: ‘(...) hij is toch in veel opzichten de mindere van Nietzsche, alleen niet wat geniale aanleg betreft.’

In dit stuk van Ter Braak is ook de invloed van Oswald Spengler merkbaar, bijvoorbeeld als hij schrijft over het gewordene. Voor Multatuli bleef, zo stelt Ter Braak, zijn non-conformisme een waarde waaraan hij vasthield boven andere waarden. Een gedachte die even inspirerend als intrigerend is.
flag

Sign into Goodreads to see if any of your friends have read Douwes Dekker en Multatuli.
Sign In »

Reading Progress

Finished Reading
December 14, 2017 – Shelved

No comments have been added yet.