Het is lang geleden dat ik nog eens een boek uitgelezen heb op één dag, zeker eentje van dit formaat.
Dit boek geeft vrij letterlijk wat het belooft: persoonlijke verhalen van mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog op een bepaald moment in Breendonk zaten, als gevangene of als kampbewaker. Het lijkt me overbodig te zeggen dat het boek geen opbeurende verhalenbundel is. Het is zelfs amper te geloven dat dit geen fictiewerk is. De verhalen zijn zo met momenten zo gruwelijk en onmenselijk dat ik geregeld een kleine paniekaanval moest onderdrukken. Zijn mensen hier écht toe in staat?! Onbevattelijk!

Breendonk is jammer genoeg voor velen een vergeten oord en dat heeft volgens mij verschillende oorzaken. Ten eerste was het geen uitroeiingskamp. Ondanks de om en bij 300-tal (gekende) doden die er vielen door marteling, mishandeling, ziekte en honger, was het ultieme doel van dit kamp niet om iedereen die er arriveerde voor eeuwig daar te houden. Breendonk was een Auffanglager, een soort opvangkamp. Van daaruit vertrokken heel wat mensen richting het oosten. Wat daar lag, dat weten we allemaal. Daarnaast is het ook gewoon een kleine plaats, waar in vergelijking met andere kampen niet 'veel' mensen opgesloten zaten (maximum 660 samen). In totaal kwamen 3590 gekende gevangenen opgesloten te zitten in het fort.

Het boek is chronologisch opgebouwd. We volgen Breendonk doorheen de oorlogsjaren. Bij elke periode horen specifieke verhalen. Over de sadistische zugführer (kameroverste) Obler, over de arme joodse Israël Neumann, over de boosaardige SS'er Arthur Prauss. Via de verhalen komen we te weten hoe het er in Breendonk aan toe ging. De lange dagen van bikkelhard werken, het onmenselijke en ronduit barbaarse karakter van de kampbewakers, het triestige rantsoen, het overleveningsinstinct.

Je moet niet naar de beschrijving van de auteur kijken om te weten dat James Deem een echte Amerikaan is. Zijn schrijfstijl verklapt dit namelijk meteen. Hoewel het onderwerp uiteraard enige drama met zich meebrengt, lijkt Deem er nog wat schepjes bovenop te doen. Hij heeft een tic om alles uit te vergroten, schrijft eenvoudig en permitteert zich om te proberen beschrijven wat de personen in kwestie moeten gevoeld, gedacht en meegemaakt hebben. Soms balanceert hij werkelijk op een gevaarlijke rand. Kantje boordje.

Toch weer vijf sterren, Cosey? Absoluut. Het boek is helder geschreven, vertelt verhalen (een zeer moeilijke uitdaging voor historici, dat kan ik je zo meegeven) en toont Breendonk en zijn gruwelen aan de wereld. En een stevige portie drama...goh, wie weet is het hier wel niet volledig misplaatst. Ik val in herhaling wanneer ik zeg dat we plaatsen als het Fort nooit ofte nimmer mogen vergeten, maar bij deze heb ik het toch maar weer eens benoemd. Elke Belgische scholier zou in zijn schoolcarrière minstens één maal het fort moeten bezoeken. Laat dat nu net iets zijn waar de school van mijn vader in tekort schoot.

Er zijn vrolijkere nieuwjaarscadeaus te bedenken dan lekker brunchen (=best vrolijk!) gevolgd door een bezoek aan het Fort van Breendonk. Dit cadeau was dan ook voor mij dé reden om me op voorhand wat in de verhalen van het Fort te verdiepen. Het is echt een enorme aanrader aan eenieder om het boek te lezen én daarna het Fort (nogmaals?) te bezoeken. Alle verhalen komen op een zeer pijnlijke manier tot leven, maar dat is ook nodig om het volledig te laten doordringen. Neen, na het bezoek voel je je logischerwijs niet wauw. Wel wow.

Het Fort van Breendonk is ook een grote aanrader zonder eerst het boek te lezen. De beheerders behandelen de site met het allergrootste respect door het niet vol te plaatsen met grote informatieborden. Via een audiogids krijg je alle informatie op een respectvolle manier te horen. Let wel: het is een bijzonder neerslachtige plek, zelfs zonder het bloed dat er met liters aan de muren kleeft.

Ik bezocht het fort al met klasgenoten in de snikhete zon en de kletsende regen. Ik moet zeggen dat de kille sneeuw en tastbare eenzaamheid het nog een geheel andere dimensie gaven.

"Dit doen beesten niet met elkaar." (quote papa)