Αριάγνη

Ακυβέρνητες πολιτείες #2

by Στρατής Τσίρκας, Stratis Tsirkas

Οι "Ακυβέρνητες Πολιτείες" απαρτίζονται από τρεις τόμους: "Η λέσχη" (1961), "Αριάγνη" (1962), "Η νυχτερίδα" (1965). Η δράση τοποθετείται αντίστοιχα στην Ιερουσαλήμ, στο Κάιρο, στην Αλεξάνδρεια. Ένα μυθιστόρημα που τιθασεύει αριστοτεχνικά μια χειμαρρώδη ιστορική ύλη, δίνοντας ανθρώπινη φωνή στο έπος και στο δράμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, την ώρα που κρινόταν το μέλλον των λαών και παίχτηκε στα ζάρια η τύχη της Ελλάδας. Χάρη σε ποικίλες αναδρομές, η τριλογία ζωντανεύει και προγενέστερες περιόδους, από τον Μεσοπόλεμο, τον χλωρό παράδεισο της εφηβείας με τα πρώτα ερωτικά σκιρτήματα κάποιων ηρώων, ως την παλιά Αίγυπτο, ανακαλώντας μνήμες προγόνων. Το έργο κορυφώνεται με την εξέγερση του Στρατού και του Στόλου, το κίνημα του Απρίλη 1944 και τη δραματική καταστολή του, ενώ, με τον επίλογο του γ΄ τόμου, μεταφερόμαστε στη Θεσσαλονίκη μετά τον Εμφύλιο, το 1954, όπου ακούγεται ένα συγκλονιστικό ρέκβιεμ για τους χαμένους αγωνιστές.
Ωστόσο, ο Τσίρκας δεν έγραψε χρονικό, αλλά έργο τέχνης. Ιστορική ακρίβεια και φαντασία σπάνια δένονται σ' ένα τόσο αρμονικό σύνολο. Κινώντας στιβαρά μεγάλους όγκους, καταγράφει ευαίσθητα τις απηχήσεις των γεγονότων στη συνείδηση και στις σχέσεις των ανθρώπων, πλάθοντας ολοζώντανες μορφές που θα μείνουν στο πάνθεον των μυθιστορηματικών ηρώων. Πολιτικές μηχανορραφίες, αχαλίνωτες φιλοδοξίες μέσα στη δίνη του πολέμου, αλλά και ωραία όνειρα και περίσσευμα ανθρωπιάς και γενναιότητας δίνουν το στίγμα των "Ακυβέρνητων Πολιτειών", όπου ο έρωτας, κυρίαρχος, τυλίγει και ξετυλίγει το νήμα μιας συναρπαστικής πλοκής. Παράλληλα, με την πολυφωνία της αφήγησης και άλλες νεωτερικές τεχνοτροπίες, ο συγγραφέας κατορθώνει να συγχωνεύσει τον μοντερνισμό με την παράδοση. Ένα μεταιχμιακό έργο, που σφράγισε τα ελληνικά γράμματα σ' αυτό τον "σύντομο 20ό αιώνα".

Genres: Fiction, Literature, Historical Fiction, Classics, Historical, Greece

405 pages, Paperback

First published January 1, 1962

About the author

See also Stratis Tsirkas.

Γιάννης Χατζηαντρέας ήταν το πραγματικό όνομα του Στρατή Τσίρκα. Tο 1928 αποφοίτησε από το εμπορικό τμήμα της Αμπετείου Σχολής. Για τα επόμενα δέκα χρόνια εργάστηκε ως λογιστής στην Άνω Αίγυπτο, όπου έγραψε τα πρώτα του ποιήματα και διηγήματα για τη ζωή των φελλάχων. Το 1930, γνωρίζει στην Αλεξάνδρεια τον Καβάφη, για τον οποίο έγραψε πολλά χρόνια αργότερα δύο βιβλία, Ο Καβάφης και η Εποχή του (1958) και Ο Πολιτικός Καβάφης (1971). Ασχολήθηκε με την ποίηση, το δοκίμιο, το διήγημα και το μυθιστόρημα, καθώς και με μεταφράσεις ξένων λογοτεχνών.

Το 1937 παντρεύεται την Αντιγόνη Κερασώτη. To 1938 εγκαθίσταται μόνιμα στην Αλεξάνδρεια μέχρι την αναχώρησή του για την Αθήνα το 1963. Από νεαρή ηλικία εντάχθηκε στο αριστερό κίνημα της Αιγύπτου και συνδέθηκε αρχικά, πιθανόν το 1928, με την κομμουνιστική ομάδα του Σακελλάρη Γιαννακάκη στο Κάιρο.

Έχοντας εκδώσει τρεις συλλογές διηγημάτων από το 1944 μέχρι το 1954, το 1957 γράφει σε δέκα μέρες τη νουβέλα Νουρεντίν Μπόμπα, που εμπνέεται από την εθνικοποίηση της Διώρυγας του Σουέζ από τον Αιγύπτιο πρόεδρο Νάσερ. Eκδίδεται στην Αθήνα από τον Κέδρο, κάνοντας έτσι τον Τσίρκα γνωστό στο αναγνωστικό κοινό της Ελλάδας.

Το σημαντικότερο έργο του όμως αποτελούν οι «Ακυβέρνητες πολιτείες» (1960-1965), που απαρτίζεται από τρία μυθιστορήματα: τη Λέσχη, την Αριάγνη και τη Νυχτερίδα, τα οποία εισάγουν έναν τολμηρό και πειραματικό μοντερνισμό στο ελληνικό μυθιστόρημα. Η έκδοση της Λέσχης το 1960 προκάλεσε την αντίδραση της ηγεσίας του Κ.Κ.Ε., η οποία του ζήτησε να αποκηρύξει το έργο του. Ο Τσίρκας αρνήθηκε λέγοντας «Κατέγραψα τα γεγονότα, όπως ακριβώς τα έζησα. Η συνείδησή μου δεν είναι καπέλο να την πάρω απ' το ένα καρφί να την κρεμάσω στο άλλο». Λόγω της άρνησής του διεγράφη από το κόμμα, αλλά μετά τη διάσπαση του ΚΚΕ το 1968, προσχώρησε στο ΚΚΕ-Εσωτερικού. Η Αριάγνη (1962), το δεύτερο μέρος, που περιείχε ισχυρότερα δείγματα νοσηρών καταστάσεων της Αριστεράς, ανέλαβε ο Μάρκος Αυγέρης με «ασύγγνωστη εμπάθεια, να καταδικάσει για τη θέση της, ως ολίσθημα από τα ιδεολογικά θέσφατα».

Κέντρο της τριλογίας είναι τα ιστορικά και πολιτικά γεγονότα της περιόδου στη Μέση Ανατολή και στις συγκρούσεις, που εξελίχθηκαν σε τρεις ακυβέρνητες πολιτείες, την Ιερουσαλήμ, το Κάιρο και την Αλεξάνδρεια. Ο Τσίρκας θεωρούσε ολόκληρη την τριλογία ως μια προσπάθεια δικαίωσης του κινήματος του Απρίλη του 1944, κατά το οποίο ο ελληνικός στρατός στη Μέση Ανατολή ξεσηκώθηκε ενάντια στην προσπάθεια διάλυσης και ολικής υποταγής του από τα μεταξικά στοιχεία και την αγγλική διοίκηση.

Το μυθιστόρημα Χαμένη Άνοιξη (1976) προοριζόταν να είναι το πρώτο μέρος μιας νέας τριλογίας με τίτλο «Δίσεχτα χρόνια». Έμελλε όμως να είναι το τελευταίο του έργο.

Reviews

[Miltos S. · Rating 4 out of 5]

Πιο δεμένο και πιο στρωτό από το Η λέσχη, και γι αυτό μάλλον καλύτερο.
Για να πω την αλήθεια πάντως, μου έλειψε και λίγο το χάος της Λέσχης.

Το εκπληκτικό με τα βιβλία της τριλογίας αυτής πάντως - και τελικά αυτό που τα κάνει ξεχωριστά και ιδιαίτερα, τουλάχιστον από ότι έχω δει μέχρι τώρα - είναι ότι, ενώ στην ουσία πρόκειται για έργα τέχνης (λογοτεχνικές δημιουργίες υψηλότατου επιπέδου, με διάχυτο λυρισμό και εξαιρετική γραφή), μας ανοίγουν τα μάτια και μας βάζουν μέσα στο ιστορικό γίγνεσθαι μιας εποχής και ενός τόπου που αγνοούμε τελείως, με τρόπο που και εφτά βιβλία ιστορίας να διαβάζαμε για το συγκεκριμένο θέμα, δεν ξέρω αν θα ήταν τελικά το ίδιο αποτελεσματικό.

[foteini_dl · Rating 5 out of 5]

Από την Ιερουσαλήμ της «Λέσχης» στο Κάιρο της «Αριάγνης». Ο Τσίρκας μας ταξιδεύει στην πολυπολιτισμική πρωτεύουσα της Αιγύπτουαριστοκρατική μ’ έναν ευρωπαϊκό αέρα από τη μία (εκεί κατέφυγε και η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση του Τσουδερού), λαϊκή με μαχαλάδες (τόπος κατοικίας Αραπάδων και άλλων εθνικοτήτων) από την άλλη.

Βλέπουμε και εδώ γνώριμα πρόσωπα από το πρώτο μέρος της Τριλογίας, όπως ο Μάνος Σιμωνίδης. Τώρα, όμως, ο συγγραφέας εισάγει δύο νέους, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, την Αριάγνη και τον Φάνη.

Η Αριάγνη, μια «λαϊκή» γυναίκα χωρίς ίχνος ρατσισμού απέναντι σε ανθρώπους διαφορετικών εθνικοτήτων και θρησκευτικών πεποιθήσεων γίνεται σύμβολο του ανθρωπισμού και γίνεται ο κεντρικός χαρακτήρας αυτού του βιβλίου.

Εκεί που είναι ο πόνος, ο ιδρώτας και τα δάκρυα εκεί δεν είναι ο άνθρωπος; Γιατί λοιπόν σκάβετε ένα χαντάκι και χωρίζεστε;

Ο δε Φάνης, ο γραμματέας της οργάνωσης του Κομμουνιστικού Κόμματος στην Αίγυπτο, βρίσκεται ανάμεσα στον ρομαντικό αριστερό διανοούμενο Σιμωνίδη και το Ανθρωπάκι. Μια σεμνή και ευγενική μορφή. Ταυτόχρονα, είναι ανιδιοτελής και προσπαθεί να ηρεμήσει τα πνεύματα όταν εμφανίζονται συγκρούσεις μεταξύ των μελών του κινήματος. Η προσωποποίηση της φωνής της λογικής και της-καλώς εννοούμενης- μετριοπάθειας . Ο αφανής ηγέτης του κομμουνιστικού κινήματος.

Η «Λέσχη» έστρωσε με όμορφο τρόπο τη συνέχεια της τριλογίας. Η «Αριάγνη» , ένα βιβλίο με μεγαλύτερη συνοχή από τον προκάτοχό του, προσφέρει μια κριτική ματιά στα γεγονότα που εξιστορεί. Η ιστορία και η μυθοπλασία γίνονται ένα, με τον μύθο και τον λυρισμό να παίζουν σημαντικό ρόλο πλέον.

[Makis Dionis · Rating 4 out of 5]

Τυχερός να διαβάζει κανείς παράλληλα Μπολανιο και Τσίρκα, δύο συγγενείς πένες, με έμφαση στο καθημερινό, στο γήινο, στο απλό

Όταν με ρώτησε τι ήθελα να σπουδάσω όταν θα πήγαινα στο Μεξικό, απάντησα ιατρική αλλά στην πραγματικότητα ήθελα να γίνω ποιητής
Και τι έχεις διαβάσει;
Ξαφνικά έμεινα βουβός, ακριβώς την εποχή της ζωής μου που είχα απαντήσεις για τα πάντα. Νικανόρ Πάρρα απάντησα.

Και με αυτόν τον απλό τρόπο να περνάνε τις αλήθειες τους αβίαστα και καθαρά

Ζητιάνοι, αλήτες, νεραϊδοπαρμενοι, συλλέκτες αποτσιγαρων κ πλανόδιοι πουλητές , μόλις μπουν κάτω από τις τέντες που σκεπάζουν τη σκηνή , χαμηλώνουν τη φωνή και περπατούν αθόρυβα, πνιγμένοι από το μολυσμένο χνωτο τόσων τάφων.

Μια μίξη, μια όσμωση γλυκόπικρων δίπολων κόσμων: Ελλάδα - Αίγυπτος/ Χιλή - Μεξικό
Η εξορία και η εποχή της αθωότητας

Όταν ρώτησα μια Περουβιανή που επέστρεφε από την Ιταλία γιατί δεν κατεβαίνουν να αποχαιρετήσουν το συνεπιβάτη τους στη στεριά, μου απάντησε ότι έτσι ήταν πιο ρομαντικό


Το τέλος είναι το προβλεπόμενο αλλά ωστόσο δεν του λείπει κ λίγη ποίηση

[philosophie · Rating 5 out of 5]

Πρόδηλα άπτεται το συγκεκριμένο έργο αφενός μεγαλύτερης συνοχής και αφετέρου ενός πιο δεμένου πυρήνα μύθου σε σύγκριση με το πρώτο μέρος της τριλογίας. Οι χαρακτήρες που εμφανίζονται στη Λέσχη εδραιώνονται εδώ, λαμβάνουν υπόσταση, αναπτύσσονται και δρουν σε άμεση συνάρτηση με τα ιστορικά γεγονότα, ενώ εισάγονται καινούρια πρόσωπα, όπως η Αριάγνη, που κυριαρχούν με το δυναμισμό και την ειλικρίνεια της αποτύπωσής τους. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσες οι λαογραφικού προσανατολισμού σκηνές στο λαβύρινθο του Καΐρου, όπου το ελληνικό στοιχείο έρχεται σε επαφή με την αιγυπτιακή κουλτούρα, τα ήθη και τα έθιμα.

Η μυθοπλασία συναντά την Ιστορία και σε αυτόν τον τόμο, και ο Τσίρκας μοιάζει πιο ώριμος όταν, με μεστή γλώσσα, ξεκάθαρη και - σε στιγμές - απότομη γραφή, θέτει ως κεντρομόλο δύναμη τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις-τριβές κατά τη δεκαετία του '40. Εξαιρετικά πυκνό ως προς τα ιστορικά δρώμενα, το δεύτερο βιβλίο των Ακυβέρνητων Πολιτειών καθιστά απαραίτητη τη γνώση του ιστορικού πλαισίου της εποχής, κι εδώ βοηθά αρκετά το ιστορικό σημείωμα της Χρύσας Προκοπάκη, στην αποσαφήνιση των όσων διαδραματίζονται.

[Thodoris Fotoglou · Rating 5 out of 5]

Το εμβληματικό έργο του Στρατή Τσίρκα αποτελεί μυθιστόρημα -σταθμό στη μεταπολεμική λογοτεχνική παραγωγή. Διδάσκεται στα πανεπιστήμια και σε σεμινάρια αφηγηματολογίας .Κεντρικό πρόσωπο της τριλογίας ο Μάνος Σιμωνίδης,κουμουνιστής-διανοούμενος που μέσα από μια πορεία αυτογνωσίας με πάθη και διλήμματα η συνείδηση του κλυδωνίζεται αδιάκοπα.
Η Αριάγνη ξεκινησε να γράφεται από τον Τσίρκα μολις 2 μήνες μετά την κυκλοφορία της Λέσχης και με μεγάλη αγωνία από τον συγγραφέα για την αποδοχή της.Ο θάνατος της μητέρας του θα του δώσει ώθηση για πολλα στοιχεία του χαρακτήρα της στην Αριάγνη.Λαικό χαρακτήρα , ζουμερή γλώσσα, σοφή καρδιά που κρατά στο 2ο τόμο τα βασικά νήματα της πλοκής.Υπάρχει ένας μονόλογος της στο 6ο κεφάλαιο που δεν πρόκειται να ξεχάσω ποτέ.Η Αριάγνη μάνα σύμβολο που αγωνίζεται,προσφέρει,βοηθάει αυτούς που κινδυνεύουν. Ένα πρόσωπο πλήρες και ανθρώπινο που μόνο ένας μεγάλος συγγραφέας μπόρεσε να σκιαγραφήσει.

[Kostas 78 · Rating 5 out of 5]

Πραγματικά πολύ πιο καλογραμμένο και ώριμο από τη Λέσχη, διαβάζεται με αμείωτο ενδιαφέρον απο την αρχή μέχρι το τέλος. Γραμμένο με σχετικά ελλειπτικό τρόπο, δεν είναι και το πιο ευκολοδιάβαστο βιβλίο δηλαδή, αλλά αξίζει και με το παραπάνω. Δυστυχώς παίρνει σαν δεδομένο ότι ο αναγνώστης γνωρίζει με λεπτομέρεια τα ιστορικά γεγονότα της εποχής, κάτι που θα έκανε το κείμενο αρκετά δύσβατο αν δεν υπήρχε η καταπληκτική δουλειά του επίμετρου / ιστορικού σημειώματος της Χρύσας Προκοπάκη, που είναι πολύ κατατοπιστική για τα γεγονότα (αν και γραμμένη με υποκειμενικό τρόπο από συγκεκριμένη σκοπιά, και όχι και τόσο ουδέτερη πολιτικά).

Το κίνημα του Ελληνικού στρατού και του στόλου τον Απρίλη του '44 στη Μέση Ανατολή αποτελούν ουσιαστικά την πρώτη πράξη του Εμφύλιου, μερικούς μήνες πρίν τα Δεκεμβριανά. Αυτό πολύ λίγοι το γνωρίζουν, τα γεγονότα μέχρι και σήμερα είναι σχετικά άγνωστα στο ευρύ κοινό μιας και έλαβαν χώρα στο εξωτερικό. Η τριλογία του Τσίρκα είναι ένας θαυμάσιος τρόπος να έρθουμε σε επαφή με αυτή την πτυχή της πρόσφατης Ιστορίας μας, μέσα από ένα φοβερά ποιοτικό κείμενο που θα ικανοποιήσει και τους πιο απαιτητικούς αναγνώστες.

Σειρά τώρα έχει το τρίτο μέρος, η ''Νυχτερίδα''...

[Nikos · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετικό βιβλίο!Ο Τσίρκας με την γραφή του καταφέρνει ν' αποδώσει ένα εξαιρετικό σύνολο εικόνων αλλά και του διδάγματος πως η αγάπη,στο ευρύτερο συνολό της,είναι ένα συναίσθημα που μόνο μπροστά μπορεί να μας πάει ως άτομα.Ολοκληρώνεται όλο αυτό το σκηνικό μέσα σ' ένα αληθινό ιστορικό πλαίσιο για την Ελλάδα,πράγμα που κάνει ακόμα πιο σπουδαίο αυτό το βιβλίο καθώς ο Τσίρκας κατάφερε μέσα σ' ένα σκηνικό πολέμου και ίντριγκας ν' αποδώσει τόσο όμορφες εικόνες της φύσης και των ανθρωπίνων σχέσεων που ταξιδεύουν τον αναγνώστη.Βιβλίο που θ�� προτείνω ανεπιφύλακτα απο δω και πέρα.

[Dimitris · Rating 5 out of 5]

[Tsirkas - Drifting Cities Trilogy - Book 2] Οι τελευταίες 25 σελίδες.... δάκρυα.... ξεπλήρωσαν κάποια σημεία στην μέση του βιβλίου που δεν καταλάβαινα καν ποιος μιλάει, σε ποιους....
Ο τρόπος που γράφει είναι απλά υπέροχος, και τελικά αυτό έχει σημασία στην Τέχνη: όχι τι λες αλλά πώς το λες. Γιατί.... όσο κι αν ο ίδιος προφανώς θέλησε να γράψει αυτή την "στρατευμένη" Αριστερή Τριλογία, εμένα που προσωπικά δεν προσυπογράφω καθόλου τα πιστεύω του αυτό που μέχρι στιγμής μένει είναι το πόσο, Θεέ μου πόσο, εκτός πραγματικότητος ήσαν όλοι αυτοί οι ήρωές του, πόσο ψεύτες, πόσο άχρηστοι, πόσο ερωτύλοι, πόσο κολλημένοι σε ανύπαρκτους κώδικες, πόσο ξενόδουλοι.... πόσο δίκαια κι αναμενόμενα τελικά δεν κατάφερε τίποτα η Αριστερά στην Ελλάδα.

[Βιβλιομανής · Rating 5 out of 5]

Το βιβλίο ήταν εξαιρετικό, αλλά είχε πολλή ιστορία και μεγάλο μπλέξιμο στους χαρακτήρες (και τα δύο σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τη Λέσχη) οπότε δεν κατάλαβα πολλά... Αξίζει όμως για το καφενείο με τους καθρέφτες, τον προσφυγικό θρήνο, την κηδεία του Ναμπουλιόν...

[Αthanasia · Rating 4 out of 5]

http://neaanagnosi.blogspot.gr/2013/0...

ενα πολυ καλο βοηθητικο κειμενο που σε βαζει στο ιστορικο πλαισιο και ξεκαθαριζει τα νηματα και τους χαρακτηρες, και μαλιστα χωρις σημαντικα spoilers.

[Antonis · Rating 3 out of 5]

Όχι τόσο καλό όσο η Λέσχη. Οι χαρακτήρες "στριμώχνονται" στον ιστορικό περίγυρο, ο οποίος κυριαρχεί, ίσως παρά τη θέληση του συγγραφέα.

[Aggeliki Spiliopoulou · Rating 5 out of 5]

13 Δεκεμβρίου 1942, λίγο μετά τη μάχη στο Ελ-Αλαμέιν. Ο κεντρικός ήρωας της τριλογίας, ανθυπολοχαγός Μάνος Σιμωνίδης και ο λοχίας Μιχάλης Σαρίδης κινούνται οδικώς προς την Πρώτη Ελληνική Ταξιαρχία, στη δυτική ακτή της Μεγάλης Σύρτης.
Τα γεγονότα όμως και οι εξελίξεις μας φέρνουν στο Κάιρο.  Μπροστά μας απλώνεται μια τοιχογραφία της πόλης όπου συνυπάρχουν ντόπιοι και ξένοι κάτοικοι, κυρίως Ευρωπαίοι.
Η οικογένεια Σαρίδη ανοίγει το φτωχικό σπίτι της και μας δέχεται. Μια οικογένεια Ελλήνων,  από αυτούς που δεν πλούτισαν στην Αίγυπτο, μα παλεύουν μαζί με τους αυτόχθονες να επιβιώσουν.
Μέσα από τις αφηγήσεις του Διονύση Σαρίδη μαθαίνουμε τους αγώνες των εργατών,  τις απεργιακές κινητοποιήσεις, την εθνικοαπελευθερωτική εξέγερση των Αιγυπτίων εναντίον της Βρετανικής κυριαρχίας το 1919.
Σε αυτό το μωσαϊκό προσώπων ξεχωρίζει η Αριάγνη Σαρίδη,  η μητέρα της οικογένειας. Μια γυναίκα ευφυής, δυναμική, με αυτοσεβασμό, αυτογνωσία που με γνώμονα το δίκαιο πορεύεται στη ζωή.  Μια μάνα που δε δίστασε να κλέψει για να μεγαλώσει τα παιδιά της σε εποχές ένδειας. Μια γυναίκα που διακινδύνευσε για τον πλησίον. Την Αριάγνη την χαρακτηρίζει αλτρουισμός και ένα βαθύ αίσθημα ουμανισμού. Δέχεται τον άνθρωπο πέραν από χρώμα,  καταγωγή, θρησκεία.

"Αριάδνη και Αράχνη : Αριάγνη. Έτσι μου έρχεται να σας φωνάξω. Από τη μια δίνεται τον μίτο κι από την άλλη μπλέκετε το δίχτυ..."

Σε ένα λαβύρινθο κομματικών/πολιτικών/ιμπεριαλιστικών μηχανορραφιών η Αριάγνη γίνεται ο μίτος που διευκολύνει και εξομαλύνει, ενώ παράλληλα εξυφαίνει ιστούς προστασίας, δρώντας προληπτικά, διαβλέποντας τις εξελίξεις στη ζωή στην Αίγυπτο και τις επερχόμενες μεταβολές ισορροπιών.

Ο κεντρικός άξονας της τριλογίας παραμένει ο ίδιος και στο δεύτερο μέρος της. Η γερμανική κατοχή στον Ελλαδικό χώρο,  οι δράσεις των Ε.Α.Μ, Ε.Λ.Α.Σ., η κυβέρνηση του Καΐρου επί Τσουδερού, οι προσπάθειες του Κανελλόπουλου, οι πιέσεις του Τσόρτσιλ, ενώ ο Β'ΠΠ μαίνεται στην Ευρώπη σε πολλά μέτωπα.
Το Κομμουνιστικό Κίνημα των Ελλήνων της Αιγύπτου εντείνει τη δράση του στον αντιφασιστικό  αγώνα, ενώ οι βρετανικές στρατιωτικές δυνάμεις προσπαθούν να συντρίψουν το κίνημα στη Μέση Ανατολή.
Προσωπική ζωή και πολιτική δράση σε ένα χορό ερωτικών καλεσμάτων, δολοπλοκιών, αγνών αισθημάτων, ηρωικών πράξεων.

[Sophia Valentinos-Carol · Rating 3 out of 5]

Ωραία λες, άντε τώρα να διαβάσω και το επόμενο... Και προετοιμάζεσαι να ζήσεις την ψυχρολουσία που έζησες διαβάζοντας την Λέσχη... Αλλά (ευτυχώς) ατύχησες. Θεωρώ ότι ήταν το καλύτερο και από τα 3 (προσωπικό αγαπημένο από τα 3 της σειράς). Θες γιατί ο συγγραφέας δεν το παραέκανε με την επανοηματοδότηση των σημείων στίξης; Θες γιατί η ιστορία είναι πιο δεμένη και συμπαθητική βλέποντας περισσότερο τον χαρακτήρα των ηρώων μέσα από καταστάσεις και καθημερινές στιγμές; Θες γιατί είχε κάποια λαογραφικά-τοπικιστικά στοιχεία που συνόδευαν την ιστορία και τα ιστορικά γενονότα; Πολλά θες και ίσως δεν τα βρεις, όπως τα βρήκα εγώ. Αξίζει πάντως να το διαβάσεις για 3 σημαντικότατους λόγους:
Α) Διάβασες την Λέσχη -και αν την διάβασες αυτό θα σου φανεί παιχνιδάκι.
Β) Δεν είναι χειρότερο της Λέσχης - (το έχω κάψει εντελώς το πρώτο μέρος με το ζόρι το διάβασα)
Γ) Μετά θα μπορέσεις να διαβάσεις και το τρίτο της σειράς την Νυχτερίδα και να έχεις διαβάσει όλες τι; Ακυβέρνητες Πολιτείες... ε δεν είναι και λίγο...

[Jason · Rating 5 out of 5]

Significantly more structured and easier-to-follow than the first novel, this one starts to scale up the story of the trilogy. Same main character, with a few new side-ones, each one better and deeper than the last. I’ve come to indulge on the introduction of a new character, starting from understanding almost nothing to feeling you know them for many years. Story-wise, very satisfying, covering a lot of the pre-civil-war era in Egypt and Greece. As in the first novel, the most amazing thing is the fact that the story is presented through the eyes of the characters. In an even more evident manner in this novel, you get to get a glimpse of the life during war, i.e. high-stake political decisions are hazy and not clear, while living/dancing/loving is still going on among ordinary people.
Bottom-line: Another fantastic novel that makes you very eager to read the third part of the trilogy.

[Lefteris Filippou · Rating 5 out of 5]

Διάβασα την τριλογία για δεύτερη φορα , έπειτα απο 30 χρονια . Ελληνική λογοτεχνία σε απίστευτα υψηλό επίπεδο ! Ιστορικό , πολιτικό , με ιδιαίτερη γλώσσα και φιλοσοφικές αναζητήσεις .

[Nancy · Rating 4 out of 5]

Είχα αγοράσει ολόκληρη την τριλογία επειδή ήταν ενταγμένη στην ύλη του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του 2ου εξαμήνου των σπουδών μου. Δοκίμασα να τα διαβάσω, αλλά ήμουν εντελώς ανέτοιμη γι αυτό. Οι ιστορικές μου γνώσεις για την δράση των αριστερών και των δεξιών και των συμμάχων στο τέλος του Β παγκόσμιου πολέμου και δη στη Μέση Ανατολή ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτες. Η δομή του έργου, από την άλλη, αλλά και η αφηγηματική τεχνική του συγγραφέα - η οποία ξεχώρισε το έργο αυτό ως τομή στα νεοελληνικά γράμματα - με δυσκόλεψαν πολύ. Τα πρόσωπα της αφήγησης άλλαζαν από κεφάλαιο σε κεφάλαιο (μαντεύεις ποιος μιλάει από το ύφος και το περιεχόμενο των λεγομένων), όπως και η οπτική γωνία και το ύφος.
Έβαλα στόχο και κατάφερα να το διαβάσω τώρα, 24 χρόνια μετά, που έχει αλλάξει το αναγνωστικό μου ένστικτο, έχει πλουτίσει η πείρα μου και... υπάρχει και η google! Και τα κατάφερα, και μπορώ να πω ότι το απόλαυσα κιόλας και βγήκα πιο πλούσια από αυτή την αναγνωστική εμπειρία. Αντιλαμβάνομαι τους λόγους που το έργο αυτό έμεινε κλασικό.

[Foteini · Rating 5 out of 5]

Πόσο λείπει από το σήμερα η ματιά και η πέννα αυτών των συγγραφέων.. Διαβάζει��, νομίζεις, ένα μυθιστόρημα. Αλλά ταυτόχρονα διαβάζεις Ιστορία, ακούς μουσική, διαβάζεις ποίηση, ταξιδεύεις, τρως, γεύεσαι, αισθάνεσαι. Άνθρωπος. Ξανά.

[Panos · Rating 3 out of 5]

Δεν εντυπωσίασε όπως το πρώτο, αλλά αξίζει να διαβασθεί.

[Βαγγέλης · Rating 4 out of 5]

Μετά την οδύσσεια της "Λέσχης" τα πράγματα ομαλοποιούνται.

Στην "Αριάγνή" η γραφή του Τσίρκα είναι σαφώς βελτιωμένη.

Πολύ καλό!

[Thanasis · Rating 3 out of 5]

Καλύτερο από το 1ο της τριλογίας.

[Omar Elbanouby · Rating 5 out of 5]

الترجمة لعبت دورًا عظيمًا في وصول الصورة كاملة من خلال الجزء الثاني الذي تدور أحداثه في القاهرة بعد عودة سيمونيذيس من أورشليم.

[George Touros · Rating 4 out of 5]

Σημαντικά καλύτερο από το πρώτο μέρος. Η πλοκή πιο δεμένη, οι χαρακτήρες πιο δουλεμενοι, κάπως πιο ολοκληρωμένο, παρά το ανοικτό φινάλε. Το συστήνω.

[Mengrelaos · Rating 4 out of 5]

Όπως πολυ ωραία εκφράζει η κριτική του Κωστή, η Αριαγνη ειναι γραμμένη πολυ συνεκτικά. Πολλα κομμάτια πρέπει να διαβαστούν όταν ο αναγνώστης ειναι πλήρης ξύπνιος και με πνευματική διαύγεια. Συχνή πρέπει να ειναι και η προσφυγή στα σχόλια της Χρύσας Προκοπακη, τα οποία ειναι ανεκτίμητα στη συμβολή τους. Το βιβλίο ειναι πολυ γενναιόδωρο όμως αν κάποιος ασχοληθεί μαζί του. Που και που, η λιτή γραφή δίνει τόπο σε λεπτομερεις περιγραφές, όπου οι εικόνες γίνονται μαγικες. Μια συγκεκριμένη με το ηλιοβασίλεμα ήταν απίστευτη, την διάβασα 2-3 φορές απανωτά για να την ευχαριστηθω πλήρως. Επίσης ελκύει η ιστορία της Αριάδνης και του τρόπου που εκφράζει την ανθρωπιά της και η ανθρωπιά της Αριάδνης.

Σίγουρα θα το ξαναδιαβασω. Ειναι τόσο πυκνό που πιστεύω θα καταλάβω πολλα παραπάνω και ειναι σίγουρος πως θα με κρατήσει το ενδιαφέρον αμείωτο και στη δεύτερη ( η και τριτη;) ανάγνωση.

[light blue pen · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετικό. Το καλύτερο της τριλογίας. Η Αριάγνη με μάγεψε, με συγκίνησε και με εντυπωσίασε. Εκεί διαβάζεις τον αγώνα του ανθρώπου που προσφεύγει σε ξένη γη, τις θέσεις και τους ρόλους που μοιράζονται σε καιρό πολέμου με ηθικές και ιδεολογικές σφραγίδες, και τα πάθη, τα έργα, τις επιταγές της ανθρώπινης σάρκας που καμία, μα καμία, ιστορική περίοδος δεν κατάφερε να αγνοήσει. Κατά τη γνώμη μου είναι και εξαιρετικά επίκαιρα τα ζητήματα που θίγονται.

[Konstantinos Avg · Rating 4 out of 5]

Ένα ιστορικό μυθιστόρημα, πολιτικοπολεμικό συνονθύλευμα της ενπόλεμης Ελλάδας στην μεση ανατολή, μια ιστορία που ποτέ δεν μάθαμε στα σχολεία, ένας ξεχασμένος και άγνωστος Ελληνισμός που κάποτε δεν είχε σύνορα κάποιου εθνικού κράτους. Σαν μυθιστόρημα, η Αριάγνη συνεχίζει τον μύθο της Λέσχης, αλλά δυστυχώς μὀνο κάτα το πεδίο της πλοκής, κατἀ τ'άλλα έχουμε μια ρεαλιστική γραφή με ζωντανούς χαρακτήρες και απολαυστική αναπαράσταση της ζώης στο Κάιρο.

[Hendrik · Rating 4 out of 5]

Ausführliche Bewertung ist hier zu finden.

[Panagiotis Mavraganis · Rating 5 out of 5]

Πιο ορθόδοξο (από κάθε άποψη) σε σχέση με τη Λέσχη αλλά δεν πάει να είναι ένα μεγάλο μυθιστόρημα.