Savaşın nedenleri üzerine yaklaşık 70 yıllık bir literatürü tarayıp özetleyen bir kitap.
Yazarlar bu özeti yaparken, şimdiye kadarki savaş kuramlarını 4 başlık altında toplamışlar. Bir de henüz hakkında kapsamlı bir literatürün gelişmediği iç savaşlara ilişkin yazılanları özetlemişler.
Bu sınıflandırma Waltz'ın 1959'da yazdığı Man, State, War kitabındaki sınıflandırmanın aynısı:
- Savaşlar, uluslararası ilişkilerin kaotik ve hukuksuz niteliğinden doğar.
- Savaşlar, kimi devletleri daha savaşmaya hazır kılan iç özelliklerinden kaynaklanır.
- Savaşlar devlet yöneticilerinin, devlet kurumlarının içinde bulundukları durumu iyi değerlendirememesi, fırsatları ve tehditleri yanlış yorumlaması nedeniyle çıkar.
- Yazarlar bir de ek olarak, savaşların birbirine tarihsel düşmanlıklar besleyen devlet çiftleri arasındaki ilişkilerin sonucu olarak doğduğu teorilerini eklemişler.
Okudukça bu "savaş çalışmaları" literatürünün, emperyalizmin elinde adeta bir silaha dönüştüğünü, silaha dönüştükçe de nasıl sığlaşarak temelleri sorgulayamaz hale geldiğini görüp dehşete düştüm. Bunun için uzun bir eleştiri yazmak gerekir, vakit yok. Mesela kitabı okurken,
- 2003-2008 yılları arasında Irak'ta (ABD'nin hiç payının olmadığı) bir iç savaşın yaşandığını;
- 1980-88 İran-Irak savaşında emperyalizmin parmağı bulunmayıp, bunun iki devlet arasındaki bir savaş olduğunu;
- Bürokratların, ordunun ve politikacıların savaşın çıkmasında rol oynayabilecekleri ama savaşların başlamasında kapitalistlerin, silah ve petrol tüccarlarının rolünün haşa hiç incelenmediğini görerek şaşırabilirsiniz.
Bunun yerine yazarlar size demokratik devletlerin kendi aralarında savaşmadıklarını, barışçıl bir özellik taşıdıklarını söyleyecekler. Savaş kuramını bir silaha dönüştüren de bu: Emperyalizm bu "bilimsel" bulgulara dayanarak, kendisinin demokratik bulmadığı bir ülkeyi dünya barışını bozduğu gerekçesiyle işgal edebilecek.
Yazarlar "demokratik devlet" dediklerinin İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD'nin Truman Doktrini'yle kurulmuş NATO bloğu olduğunu, bu yüzden birbirleriyle değil ele geçiremedikleri piyasalara karşı savaştıklarını kesinlikle anmıyorlar. Fikri benimsemeyebilirsin ama üzerine yığınla kitap yazılmış bu literatürü görmezden gelmek de neyin nesi?
Literatür incelemesi açısından 3, bilimsel duruş açısından 1'i bile hak etmeyen bir kitap.