İdeoloji

by Şerif Mardin

Serif Mardin'in Ideolojisi ulkemizde alaninda yayimlanmis ilk kitaptir. Mardin bu calismasinda, ideoloji uzerine yapilagelen "iyi ve kotu" degerlendirmelerin disina cikiyor. Ideolojik dusuncenin ozelliklerini, ideolojik dusunceyi olusturan etkenleri, bu dusunce tarzinin yapisal ozelliklerini, kavramin tarihi gelisim sureci icinde tartisiyor. Serif Mardin'in incelemesi, "ideoloji ve bilim felsefesi", "ideoloji ve sosyal degisme" ve "simgelerin dagitimi ve bilginin uretilmesi" basliklarinda meydana geliyor.Sayfa 199Baski 2003 Iletisim Yayincilik

Genres: Politics, Philosophy

198 pages, Paperback

First published January 1, 1976

About the author

1927 yılında İstanbul’da doğdu. Galatasaray Lisesi’nde başladığı orta öğrenimini ABD’de tamamladı. Stanford Üniversitesi Siyasal Bilimler Bölümü mezuniyetinin ardından lisansüstü eğitimini John Hopkins Üniversitesi’nde yaptı. 1954’te Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne asistan olarak giren Şerif Mardin, doktorasını “Yeni Osmanlıların Düşünsel Yapıtları” konulu teziyle Stanford Üniversitesi’nde tamamladı. 1964’te doçentliğe, 1969’da profesörlüğe yükseldi. 1973’te geçtiği Boğaziçi Üniversitesi’nde siyaset bilimi ve sosyoloji dersleri verdi. ABD’de Columbia ve California, İngiltere’de Oxford Üniversitesi’nde konuk öğretim üyesi olarak dersler verdi. Halen Washington D.C.’deki American University Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde öğretim üyeliği yapan ve aynı üniversite bünyesinde faaliyet gösteren İslâmî Araştırmalar Merkezi’nin başkanlığı görevini sürdüren, aynı zamanda Sabancı Üniversitesi´inde öğretim görevliliğine devam eden Mardin’in yayımlanan kitapları şunlardır: Jön Türklerin Siyasi Fikirleri 1895-1908 (1964), Din ve İdeoloji (1969), İdeoloji (1976), Türkiye’den Toplum ve Siyaset (Makaleler derlemesi, 1990), Siyasal ve Sosyal Bilimler (Makaleler derlemesi, 1990), Türkiye’de Din ve Siyaset (Makaleler derlemesi, 1991), Türk Modernleşmesi (Makaleler derlemesi, 1991), Religion and Social Change in Modern Turkey. The Case of Bediüzzaman Said Nursi (1989) [Bediüzzaman Said Nursi Olayı / Modern Türkiye’de Din ve Toplumsal Değişim (1992)], The Genesis of Young Ottoman Thought (1962) [Yeni Osmanlı Düşüncesinin Doğuşu (1996)] Türkiye, İslam ve Sekülarizm (Makaleler derlemesi, 2011).

Reviews

[Sameth K. · Rating 5 out of 5]

Kitap, "ideoloji" kelimesinin içerdiği toplumsal anlamları, filizlendiği kökenden yirminci yüzyıla kadar basit ve anlaşılır bir dille irdeliyor. Mardin'in kaleme aldığı bu kitap, genel sosyolojiye ve bilgi felsefesine başlamak isteyenlere başlangıç kitabı olarak tavsiye edilebilir.

[Gizemlefou · Rating 5 out of 5]

Şerif Mardin çok değerli bir isim, Boğaziçi'nde onun dönemine rast gelmeyi çok isterdim. Kendisi, kitapta ideoloji çeşitlerinden ya da nasıl ortaya çıktıklarından değil; genel bir çerçevede ideoloji ne demektir, insanlar ideolojileri neden oluşturur ve kendilerini onlara nasıl ait hissederler gibi konulara değiniyor. Bunu yaparken tarihsel bağlamda semboller, toplum haritaları, kültürel kodlar ve bilim felsefesinden bahsediyor. Kitap çok güzel organize edilmiş ve çok değerli bir bibliyografiye sahip. Ayrıca Mardin engin birikiminin yanı sıra çok iyi bir gözlemci, bunu da, 1992'de yazılmasına rağmen, 2020 yılında Y ve Z kuşaklarının mustarip olduğu durumu çok güzel bir şekilde anlatan şu pasajından görmek mümkün:

Çağdaş toplumda okuma o kadar gelişmiş ki, belirli bir toplum katına gelmek için lise, hatta üniversite tahsiline özel bir beceri eklemek gerekiyor. Kısaca, diyebiliriz ki modern toplumda üçüncül sektör olarak bildiğimiz hizmetler sektörü, beraberinde getirdiği nitelikleri dolayısiyle seçinler katına girmesi çok zor volan bir "ara insan gücü" yaratmaktadır. Demokratik ülkelerdeki toplum Mitos'u ise "herkesin Cumhurbaşkanı olabileceği"dir. Üçüncül sektörün bu konuya katkısının bir başka kaynağı daha var: hizmet sektöründe çalışan ve memur olmayan -müstahdem gibi- kimseler de seçkinler tabakasının hayatını sürdürmesine yarayan işler yapıyorlar; bu da onları, elitlerin hayatını sürdüren, fakat o hayatı fiilen yaşayamayan insanlar haline getiriyor. Bunun, gene denge bozucu bir etkisi olduğunu görmek zor değil. Zira, çağdaş toplum hayatımız bir taraftan kendini bir yere oturtamayan insanları yaratırken, bir taraftan da onlara gittikçe artan bir "kendini başkalarıyla mukayese etme" özgürlüğünü veriyor. Nihayet, çağdaş toplumların en yaygın Mitos'u eşit yaratılmış olduklarıdır. Bu Mitos çok etkin, çok güçlü bir fikir olması bakımından da insanları gittikçe toplumsal ayrıcalıklarını sorgulamaya yöneltmektedir. Çağdaş ideolojik itiş, radikal davranış gücünü en çok buradan almaktadır.

[Hernan]

Şerif Mardin kitaptan önce adını çok kereler duyduğum, Türk düşün dünyasında sık referans verilen bir isimdi benim zihnimde.
İdeoloji'yi kendi perspektifinden anlatmaya çalıştığı bu kitabı içeriğe oranla en fazla altını çizdiğim, not aldığım kitap oldu diyebilirim. Kitap Kant ve Hegel gibi aydınlanma dönemi filozoflarına verilen referanslarla başlıyor ve ideolojinin tanımını, çıpalarını evrensel düzeyde anlatarak, dünya genelinde etkili olmuş Marksizm, kalvinizm, milliyetçilik gibi ideolojilerden örnekler veriyor. Kitapta öğretilerinden sıkça yararlandığı Marx, Weber, Comte gibi sosyologları da göz önüne alınca Mardin'in de felsefe ve sosyoloji ile ilgilenen kimselerin sıkça bulunduğu o gri alanda gezindiğini görebilirsiniz.
Kitabın başlığı ideoloji olduğundan, Mardin'in kendi tanımı, ideolojinin kurmaca olduğunu ve insanların günlük hayatlarına anlam katmak adına böyle bir kurmacayı hayatlarına dahil etmek istediklerini bize açıklıyor. Bunun kökenlerini araştırırken Kant'ın "a priori" kavramından ve insanın doğasını etkileyen kültürel, çevresel etkenlerin ön kabulünden bahsediyor. Hegel'n diyalektiğini de ön kabullere eklemliyor.
Kitabın son kısmında Türkiye özelinde konuya eğiliyor ve Türkiye'de geçerli olan milliyetçi ideolojinin de planlı bir inşa sürecine dayandığından bahsediyor. Kitabın yaklaşık 45 sene önce yazıldığını düşünürsek, Türkiye'de geçerli olan ideolojilerden neden sadece milliyetçiliğe eğildiğini anlayabiliriz.
Kitabın çok titiz hazırlandığını ve referansların detaylı bir şekilde verildiğini, konuya yazarın subjektif değerlendirmelerinin hakim olmasına rağmen, anlatımın yalın, literatürde genel geçer ifadelerin düzgün bir şablonla aktarıldığını söyleyebiliriz. Anlaşılır, bölüm ve başlık yapılandırmasının düzgün yapıldığı, yazarın konu hakkındaki değerlendirmelerinin sade bir şekilde verildiği, felsefe, sosyoloji ve bunların arasındaki ilişkilere merak besleyen kişilerin okuması gereken bir kitap.

[Volkan Levent Soylu · Rating 4 out of 5]

İdeoloji kavramı birçok farklı açıdan ele alınmış. Felsefi, sosyolojik, antropolojik konular altında tartışılmış. Bireysel algıdan toplumsal yönelimlere, çok farklı yönlerden değerlendiriliyor. Ayrıca basit ve sade bir dili olması herkes için okunabilir hale getirmiş.

[Orkan Murat · Rating 5 out of 5]

Bir kaç kez okunabilecek, kısa ama güzel bir kitap.