استاد مطهری و روشنفکران

by مرتضی مطهری, اکبر رحمتی (contributor)

About the author

مرتضی مطهری (۱۲۹۸- ۱۳۵۸ش) مشهور به شهید مطهری یا استاد مطهری، فیلسوف، مجتهد، خطیب و نویسنده شیعه در قرن جهاردهم هجری و از مهمترین شاگردان علامه طباطبائی و امام خمینی بود. مطهری از افراد تأثیرگذار و از رهبران فکری انقلاب اسلامی ایران به شمار می‌رود.

مرتضی مطهری، از سال ۱۳۲۵ش آغاز به تألیف آثاری در زمینه‌های مختلف فلسفی، اجتماعی، اخلاقی، فقهی و تاریخی کرد و بیش از ۷۰ اثر از او انتشار یافته است. برخی از آثار او در زمان حیات و برخی دیگر پس از درگذشت وی توسط انتشارات صدرا چاپ شده است. سخنرانی‌ها و درس‌های مطهری هم در مجلد‌های مختلف چاپ و منتشر شده است. علاوه بر موارد ذکر شده، نزدیک به سی هزار برگ یادداشت و فیش تحقیقی نیز از مطهری باقی مانده است. «مجموعه آثار شهید مطهری»، مجموعه‌ای ۲۸ جلدی حاوی تمامی آثار منتشر شده از وی است که کتاب‌های با موضوعات مشابه، در مجلدات پیاپی جمع‌آوری شده است. این آثار به تفکیک موضوع عبارتند از:

اصول عقاید، از جلد یک تا چهار: حاوی آثاری مانند عدل الهی، علل گرایش به مادیگری، جهان‌بینی توحیدی، جامعه و تاریخ، ولاها و ولایت‌ها، مدیریت و رهبری در اسلام، و توحید.
فلسفه، از جلد پنج تا ۱۳: حاوی آثاری مانند سیر فلسفه در اسلام، شرح منظومه، اصول فلسفه و روش رئالیسم، مسئله شناخت، و نقدی بر مارکسیسم.
تاریخ، جلد ۱۴ و ۱۵: حاوی کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران، و همچنین فلسفه تاریخ.
سیره معصومین، از جلد ۱۶ تا ۱۸: حاوی آثاری از جمله سیری در سیره نبوی، جاذبه و دافعه علی(ع)، سیری در نهج‌البلاغه، صلح امام حسن(ع)، حماسه حسینی، و داستان راستان.
فقه و حقوق، از جلد ۱۹ تا ۲۱: حاوی آثاری از جمله نظام حقوق زن در اسلام، مسئله حجاب، اخلاق جنسی، امر به معروف و نهی از منکر، نظری به نظام اقتصادی اسلام، و اسلام و نیازهای زمان.
اخلاق و عرفان، جلد ۲۲ و ۲۳: حاوی آثاری از جمله حکمت عملی،‌ فلسفه اخلاق، تعلیم و تربیت در اسلام، آزادی معنوی، احترام حقوق و تحقیر دنیا، و دعا.
اجتماعی-سیاسی، جلد ۲۴ و ۲۵: حاوی آثاری از جمله نهضت‌های اسلامی در صد ساله اخیر، آینده انقلاب اسلامی ایران، آزادی عقیده، مشکل اساسی در سازمان روحانیت، رهبری نسل جوان، و روابط بین‌الملل اسلامی.
تفسیر، جلد ۲۶ تا ۲۸: حاوی کتاب آشنایی با قرآن.

Reviews

[Elham 8 Azimi · Rating 2 out of 5]

کتاب «استاد مطهری و روشنفکران» ظاهراً‌ از آن دست کتاب‌هایی است که به عنوان کتاب مستقلی که اثر شخص استاد باشد شناخته نمی‌شود و به‌نوعی تدوین موضوعی بعضی از سخنرانی‌های ایشان است که البته از انصاف نگذریم، عنوان جذابی دارد. در این کتاب نقدهای استاد به آثار بعضی روشنفکران زمان است،‌ از جمله و علی‌الخصوص دکتر شریعتی!
بخش عمده‌ای از کتاب نقدهای استاد است بر جزوۀ «اسلام‌شناسی» دکتر شریعتی که اگرچه غالباً منصفانه،‌ اما گاه با تندی همراه است. ظاهراً دکتر شریعتی پا در کفش استاد مطهری کرده است و بر منبر اسلام‌شناسی رفته و ایشان هم به‌هیچ‌وجه این را برتافته‌اند! در بخشی از کتاب مطهری، شریعتی را ترکیبی می‌داند از : «جهان‌بینی توحیدی با فلسفۀ تاریخ ماتریالیستی و انسان اگزیستانسیالیستی و جامعه سوسیالیستی»!
سخت است که هم سر کلاس‌های درس استاد مطهری نشسته باشی و شاگردی‌ «سیر مطهر» را کرده باشی، و هم پای سخنرانی‌ها و کتاب‌های دکتر شریعتی دل از کف داده باشی و به دعوایشان که می‌خوری ندانی طرف کدام را بگیری! مجموعاً‌ فکر می‌کنم که هردوی این بزرگواران کار خودشان را انجام داده‌اند و خیلی خوب هم انجام داده‌اند و همین فضای نقد و بررسی که در آن روزگار وجود داشته است، خود به پویایی و زنده بودن فضا کمک زیادی کرده است. به‌هرحال دکتر شریعتی جامعه‌شناس و ادیب موفقی بوده است و استاد مطهری معلم و اسلام‌شناس بزرگی.
بخش دیگری از کتاب نیز به بررسی و نقد تفاسیر ماتریالیستی قرآن کریم پرداخته شده که البته گاهی اوقات حوصلۀ مخاطب عمومی را سر‌می‌برد و بحث آن‌قدر تخصصی می‌شود که می‌خواهی سطرها را جلوجلو جابیندازی تا تمام کنی!
مجموعاً این کتاب می‌تواند مناسب باشد برای: بررسی آثار و افکار استاد مطهری، بررسی رابطۀ دکتر شریعتی و استاد مطهری، بررسی گفتمان روشنفکری در دوره استاد مطهری و مواجهه مطهری با آن‌ها

[Amir Yahya Ayatollahi · Rating 1 out of 5]

شاید چهارده سال پیش بود که این کتاب را خواندم. خیلی ساده است؛ با خواندنش می‌فهمید که مطهری روشنفکر نبوده است (البته اگر تا کنون نمی‌دانسته‌اید) و به‌موقع چماقِ تخطئه و تهمت ضدِ مخالفانِ فکری و دگراندیشان بلند می‌کرده است.