Türkiye'nin Düzeni 2: Dün - Bugün - Yarın

by Doğan Avcıoğlu

Doğan Avcıoğlu, bu yapıtıyla, birkaç yüzyıl önce yeryüzünün en ileri ülkesi olan Türkiye’nin, geri kalmış ülkeler arasına düşüşünün nedenlerini araştırmaktadır: Japonya, Ondokuzuncu Yüzyılın ilk yarısında ortaçağ karanlıkları içinde yaşarken bir silkinişte kalkınabilmiştir de, Türkiye, yüzelli yıllık kalkınma ve Batılılaşma çabalarına karşın, neden hala geri kalmış bir ülkedir?.

Genres: History, Politics, Nonfiction, Turkish

643 pages, Paperback

Published January 1, 2003

About the author

1926 yılında Bursa’da dünyaya geldi. İlk ve Ortaöğrenimini tamamladıktan sonra Fransa’ya gitti. Fransa’da iktisat ve siyasal bilimler eğitimi gördü. 1955’de Türkiye’ye dönerek Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü’nde asistan oldu. 1956’dan sonra haftalık Akis ve Kim dergilerinde yazıları yayımlandı. Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) Araştırma Biriminde çalıştı ve partinin yayın organı Ulus Gazetesinde yazılar yazdı. 27 Mayıs 1960’tan sonra CHP kontenjanından Kurucu Meclise üye seçildi. 1961 Anayasasının hazırlanmasında görev aldı. 1960-61’de Vatan ve Ulus Gazetelerinde yazarlık, Ankara Radyosunda dış haber yorumculuğu yaptı.

1961’de Mümtaz Soysal ve Cemal Reşit Eyüboğlu ile birlikte Yön Dergisini kurdu. 1967’ye değin yayınlanan Yön Dergisi,1960’tan sonra belirli bir gelişme gösteren Türkiye Sol Hareketi içinde bir tür “Kemalist sosyalizm” anlayışının savunuculuğunu yaptı. 1960 sonrası sol düşünce ve eylemin biçimlenmesinde derin etkileri olan bu dergi , 1930’lardaki Kadro hareketinin görüşleriyle önemli benzerlikler taşıyordu. Avcıoğlu’na göre üstyapı alanında başarılı olan Kemalist devrim altyapıda, dışa bağımlı sermaye ile toprak ağalarının etkisini kıramamıştı. Dolayısıyla Kemalist devrimin altyapıda sürdürülmesi, radikal bir toprak reformu ,devletçi sanayileşmenin ve ekonomik alanda tam bağımsızlığın gerçekleştirilmesi halen Türkiye’nin gündemindeydi.

Doğan Avcıoğlu 1968’de yayınladığı Türkiyenin düzeni adlı kitabında Türkiye’nin geri kalmışlığının nedenlerini araştırıyor, yukarıdaki öğeleri içeren “Milli Devrimci Kalkınma Modeli” adını verdiği bir tür devletçi- sosyalist bir ekonomi modeli öneriyordu. Topladığı ilgi kadar eleştiriye de uğrayan Türkiye’nin Düzeni adlı yapıt siyasal etkisinin yanı sıra, Türkiye’nin sosyo-ekonomik yapısı ve tarihi üzerine araştırmaların yaygınlaşmasında çığır açıcı bir rol oynamıştır.

Doğan Avcıoğlu, 1963-65 arasında Türk-iş Araştırma Merkezi Müdürlüğü, 1968-69’da CHP Yüksek Danışma Kurulu Üyeliği yaptı.1969’da Yön’deki siyasal görüşlerini daha net bir şekilde dile getirdiği haftalık Devrim gazetesini çıkardı. Bu Gazete 12 Mart 1971 Muhtırasında kapatıldı.

Avcıoğlu 1971’de yayımladığı Devrim Üzerine adlı kitabında, öngördüğü devrim stratejisi ve programı konusundaki görüşlerini dile getirdi. Ona göre devrim, Kemalist aydınların yol göstericiliğinde, Kemalist askerlerin öncülüğünde bir geniş cephe tarafından gerçekleştirilebilirdi.

12 Mart döneminde emekli general Cemal Madanoğlu ile birlikte tutuklanarak, orduyu isyana teşvik iddiasıyla yargılandı ve beraat etti.

1973 sonrasında siyasal yaşama katılmadı. Milli Kurtuluş Tarihi ve Türklerin Tarihi adlı çalışmalarını hazırladı. 4 Kasım 1983’de öldü.

Reviews

[yalçınavcıoğlu · Rating 5 out of 5]

Öncelikle ülkemizde milli bağımsızlık , modernleşme idealleri doğrultusunda kendisini sol yelpazede tanımlayan Kemalist entelijansiya'nın günümüzde ne kadar içler acısı bir duruma düştüğünü ; Doğan Avcıoğlu , Mümtaz Soysal , İlhan Selçuk , Uğur Mumcu gibi aydınlardan Yılmaz Özdil gibi tatlı su atatürkçülerinin kemalizm deyince ilk akla gelen isimler olması bakımından bir özeleştiri vermemiz gerektiğini bu eser bana hatırlattı.Yeni Doğanlar , Mümtazlar ,Mumcular yetiştirilmesi günümüz Kemalistlerinin temel ödevlerinden biri olmalı ve Kemalist literatürün çeşitliliği canlı tutulmalıdır... Bunun yanında esere gelecek olursak Doğan Avcıoğlu eserinin ikinci cildinde Türkiye'nin 2.Dünya Savaşı sonrası girdiği Amerikancı kapitalist kalkınma yolunun Türkiye'yi nasıl bir rotaya soktuğunu , Türkiye'nin döneminde karşı karşıya kaldığı siyasi, toplumsal , iktisadi sorunlara karşın bu yolun ne çeşit sonuçlar vereceğini irdelemiştir. Avcıoğluna göre İkinci Dünya Savaşı sonrası milli iktisat politikasının terk edilmesi ve 2.D.S sonrası kurulan uluslararası işbölümü çerçevesinde Türkiye'ye biçilen rolle ilgili olarak emperyalizmin içerideki geleneksel egemen sınıflarla uzlaşma yoluna girmesi, tekelci yabancı ve yerli sermaye arasındaki bağımlılık ilişkisinin artması , toprak sorunu özelinde prekapitalist üretim ilişkilerinin hızla çözülerek eşitsizliklerin ve buna bağlı olarak sınıf çelişkilerinin hızla artması gibi başlıklar çerçevesinde düzenin niteliğini irdelenmiştir.Bu bağlamda girilen kalkınma yolu Türkiye'nin sorunlarına cevap vermekten hayli uzak olmakla beraber Türkiye'nin iktisadi ve politik bağımsızlığına ket vurmakta ve toplumsal reform çabalarının önünde engel oluşturmaktadır. Dış krediler ve borçlanmalar bu kalkınma yolunun belkemiğini teşkil etmekle beraber bu kaynaklar kamu eliyle yabancı ve yerli sermayenin palazlandırılmasında , yatırımlarının finanse edilmesinde kullanılmakta ve yıllar içerisinde kar marjlarını yükselten bu sınıflar ülkenin kalkınma ihtiyaçlarına , verimli yatırım sahalarına yatırım yapmaktan çok kendi çıkarlarını maksimize edecekleri alana yatırımlarını kaydırmaktadırlar. Bu bağlamda Türkiye'nin sanayi yapısı ; montajcı , hafif tüketim sanayine dayalı , dağınık , düzensiz ve anarşik biçimde gelişen küçük işletme yapısının temel olduğu ve bunun yanında ihtiyaç duyduğu ; ara mal , hammadde, yedek parça , teknik bilgi , royaltyler , patent sözleşmeleri çerçevesinde ithalata bağımlı bir iktisadi yapı yaratmakta ve döviz kaynaklarının israfına yol açarak enflasyonist bir etki yaratarak egemen tabakaların ihtiyaçlarına cevap veren bir niteliğe haizken ; alt sınıfları yoksullaştırıcı , egemen sınıfları zenginleştirici bir rol oynamakta , bölüşüm ilişkilerinin adaletsiz bir biçimde şekillenmesine yol açmaktadır.Dolayısıyla Türkiyenin kalkınması sorunsalının anti emperyalist ve anti kapitalist bir tavır almaktan geçtiğini düşünen Doğan Avcıoğlu kalkınma meselesinin bir düzen değişikliği meselesi olduğuna kanaat getirmiş ve Cumhuriyetin hedef koyduğu "muasır medeniyet seviyesine ulaşma"idealinin Milli - Devrimci kalkınma yolu adını verdiği formülasyon çerçevesinde gerçekleştirileceğini söylemiştir.Bu kalkınma yolu çerçevesinde ; tutucu güçler koalisyonunun politik ve ekonomik egemenliğine son verilmesi ; geniş örgütlü ve bilinçli bir kitle hareketinin seferber edilmesi ; toprak reformu ; kamu işletmelerinin ekonomi üzerinde egemenlik sağlaması ; döviz kaynaklarının en cüretkar ve meşru olmayan biçimlerde israf edildiği dış ticaret , bankacılık , sigortacılık gibi sektörlerin devletleştirilmesi gibi ana başlıklar bu kalkınma formülasyonunun temellerini oluşturmaktadır.Türkiye'nin karşı karşıya kaldığı gericilik , cahillik , yoksulluk , eşitsizlik , yozlaşmışlık vb. problemler bu başlıklar etrafında geliştirilen bir kalkınma stratejisi ekseninde çözüme kavuşturulacaktır.Bunun için içeride tutucu sınıflarla ittifak haline girmiş olan ve yeryüzünde kurduğu hegemonyasını Türkiye'de yabancı sermaye kanunlarıyla , petrol kanunuyla , askeri üsler ve tesisleriyle , şartlı dış yardım ve kredileriyle en ağır biçimde hissettiren Amerikan Emperyalizmine ve onun dayattığı kapitalizme ve egemen sınıflara karşı bir tavır alınması Türkiye'nin bağımsızlığı ve kalkınma gereklilikleri açısından çeşitli verilerle örneklenen rasyonel sebeplere dayanmaktadır.Doğan Avcıoğlu'nun anısına saygıyla...

[Saitama · Rating 5 out of 5]

Türkiye'nin yetiştirdiği en önemli düşünürlerden Doğan Avcıoğlu'nun Türkiye'nin Düzeni serisinin 2. kitabında Cumhuriyet tarihi dinamikleri ayrıntılı şekilde inceleniyor.

Yakın Türkiye tarihine dair toplumsal ve sosyoekonomik açıdan kaleme alınmış bu en derli toplu eserde toprak reformundan ithalat-ihracat dengesizliğine, gecekondulaşmadan işsizliğe, köylünün eğitilmesinden toplumsal devrimci hareketlere, AET'ye giriş sürecinden bir türlü becerilemeyen sanayi devrimine ve devlet eliyle yaratılan zenginlere kadar çok önemli tespitler, analizler yapılmış ve en önemlisi adım adım çözüm önerileri sıralanmış.

60 Anayasası'nın kaleme alınmasında büyük rol oynamış Avcıoğlu'nun henüz serbest piyasa ekonomisine dahi geçilmemişken verdiği tavsiyelere ve teorisyen yönüne bakıp ne büyük fırsatlar kaçırıldığını ve Türkiye'de geçen senelere rağmen pek az şeyin değiştiğini görüyoruz.

[Bülent Bilgili · Rating 5 out of 5]

Hayat boyu okuduğum en iç karartıcı kitap bu olabilir! ... Gerçekler acıtır -derler.

Birilerini yüceltmek, birilerini lanetlemek, buradan hareketle şu veya bu ideolojiye yaklaşmak için değil, dinamikleri görme fırsatı sunduğu için tavsiye ediyorum.

[İ. Serhat · Rating 5 out of 5]

Kemalizm’in vücut bulmuş hali Doğan Avcıoğlu’nun anısı önünde saygıyla eğiliyorum.

[tersten saplar · Rating 5 out of 5]

Tekrar basilmasiyla gec dahi olsa okuyabildim. Avcioglu turkiyenin yetistirdigi en onemli fikir insanlarindan. Ders kitabi olarak okullarda okutulmali