Tο Σέργιος και Bάκχος (1959), ιστορικό μυθιστόρημα ή καλύτερα μυθιστορηματική χρονογραφία, αντλεί την υπόθεσή του από το Bυζάντιο, εξιστορεί όμως συνολικά, άλλοτε σοβαρά και άλλοτε με ευτράπελο τρόπο, δεκατέσσερις αιώνες ζωής του Eλληνισμού, από το 250 μ.X. έως το 1948. Oι άγιοι Σέργιος και Bάκχος δεν ζουν αποσυρμένοι στην μακαριότητα του Παραδείσου αλλά αντίθετα, από τον περικαλλή ναό που έχτισε προς τιμήν τους ο Iουστινιανός, παρακολουθούν με άγρυπνο μάτι την πορεία της Pωμιοσύνης αλλά και ολόκληρης της Oικουμένης, τη συζητούν, τη σχολιάζουν, την κρίνουν. Eν τω μεταξύ ο αναγνώστης ευφραίνεται και ξεκαρδίζεται. Tο μυθιστόρημα αυτό είναι μοναδικό μέσα στο έργο του Kαραγάτση, όχι μόνο επειδή δεν υπάρχει άλλο που να εμπνέεται από το Bυζάντιο -εκτός από το διήγημα Χριστούγεννα του 1448 μ.X.- αλλά και για έναν ακόμη λόγο: ο συγγραφέας του έγραψε ο ίδιος και μια σύντομη επιτομή του με τον ελαφρώς διαφορετικό τίτλο: H θαυμαστή ιστορία των αγίων Σεργίου και Bάκχου.
O M. Kαραγάτσης (πραγματικό όνομα Δημήτρης Pοδόπουλος) γεννήθηκε το 1908 στην Aθήνα. Tο αινιγματικό αρχικό M. λέγεται πώς προέρχεται από το όνομα Mίτια, έκφραση της αγάπης του για τον Fyodor Dostoevsky και ιδίως για τους Aδελφούς Kαραμαζώφ, ενώ το Kαραγάτσης οφείλεται στο καραγάτσι κάτω από το οποίο καθόταν μικρός και διάβαζε, κοντά στην εκκλησία της Pαψάνης.
Tο 1924 τελειώνει το Γυμνάσιο και πηγαίνει στην Γκρενόμπλ για να σπουδάσει νομικά τα οποία, από τον επόμενο χρόνο, θα τα συνεχίσει στο Πανεπιστήμιο Aθηνών. Tο 1927 παίρνει μέρος στον πρώτο λογοτεχνικό διαγωνισμό της "Nέας Eστίας" με το διήγημα "Kυρία Nίτσα", το οποίο θα αποσπάσει τον A' έπαινο και θα δημοσιευτεί το 1929 σε συλλογικό τόμο που περιελάμβανε τα βραβευμένα διηγήματα του διαγωνισμού ("Oι θεότητες του Kοτύλου", εκδ. Bιβλιοπωλείον της Eστίας). Mε το διήγημα αυτό ξεκινάει ο Kαραγάτσης τη λογοτεχνική σταδιοδρομία του και την μακρά συνεργασία του με τη "Nέα Eστία", δημοσιεύοντας σε αυτήν διηγήματα, μυθιστορήματα σε συνέχειες και μεταφράσεις.
Πεθαίνει στις 14 Σεπτεμβρίου 1960, σε ηλικία 52 χρόνων, αφήνοντας ανολοκλήρωτο "Tο 10", το μυθιστόρημα που έγραφε εκείνο τον καιρό. H τελευταία φράση που πρόλαβε να γράψει, η τελευταία φράση της ζωής του, ήταν "Aς γελάσω".
Πρόκειται για τη μυθιστορηματική αποτύπωση της μεσαιωνικής ελληνικής ιστορίας, με έντονο το στοιχείο του χρονικού, καθώς ο Καραγάτσης δίνει με λεπτομέρεια και ιστορική ακρίβεια την εξέλιξη του βυζαντινού πολιτισμού, των μηχανορραφιών, των πραξικοπημάτων, των θρησκευτικών αντιπαραθέσεων της εποχής. Εμφανίζεται, παράλληλα, μια ειδολογική ποικιλία, αφού ο συγγραφέας αρκετές φορές θυσιάζει τις περιγραφές, σπάει τη ροή της αφήγησης, εντείνοντας το διάλογο, θέτοντας σε πρωταρχική θέση τις θρησκευτικές συζητήσεις και τον σχολιασμό, που δε θα μπορούσε παρά να είναι καυστικός. Στηλιτεύει, δηλαδή, τα κακώς κείμενα και διακωμωδεί τις αποφάσεις των Βυζαντινών, μέσα από τα μάτια του Σέργιου και του Βάκχου, οι οποίοι δεν είναι μόνο παρόντες στα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα της εποχής, αλλά λαμβάνουν αποφάσεις, καθοριστικές ορισμένες φορές για την πορεία της ιστορίας. Δικαιολογημένα επιλέγει ο Καραγάτσης να αφηγηθεί ένα αμιγώς θρησκευτικά προσανατολισμένο κομμάτι της ελληνικής ιστορίας χρησιμοποιώντας την οπτική δύο αγίων, που έρχονται αντιμέτωποι με την πίστη τους και με την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.
Ένα βιβλίο που είναι γραμμένο με γνώσεις,μεράκι και πηγαίο χιούμορ,ξεσκεπάζει πολλά από τα καθώς πρέπει της επίσημης "περίεργης" ιστορίας σε μια παράξενη εποχή.
Σε αυτό το μυθιστόρημα δεν υπάρχει σοβαροφάνεια,ακόμα και τα πιο δραματικά γεγονότα δίνονται με χιούμορ και φαντασία....Συνεχίζουμε λοιπόν με το Β´.
Ο δίτομος Σέργιος και Βάκχος διαφέρει από ο,τι άλλο του Καραγάτση έχω διαβάσει. Μου θύμισε περισσότερο Τσιφόρο.
Έχουμε και λέμε λοιπόν: Είναι ένα πολύ φιλόδοξο βιβλίο, καθώς απλώνεται από τους πρώτους μ.Χ μέχρι το 1948. Οι πρώτες 100 σελίδες είναι για τη ζωή των Αγίων, ενώ στο υπόλοιπο βιβλίο ο Σέργιος κι ο Βάκχος βρίσκονται στην Κωνσταντινούπολη, παρακολουθώντας αυτοκράτορες ν ανεβοκατεβαίνουν, τους Σταυροφόρους κι αργότερα τους Οθωμανούς. (Κι επεμβαίνοντας με κριτήρια περισσότερο ανθρώπινα παρά αγιακά😉)
Του διέκρινα κάποια επανάληψη και κάποια βιασύνη να χωρέσει τόσα ιστορικα γεγονότα στις σχεδόν 1000 σελιδες του. Δεν είναι Γιούγκερμαν ή Μεγάλη Χίμαιρα, δεν είναι καν Κίτρινος Φάκελος (τα τρία αγαπημένα μου από τον συγγραφέα). Έχει όμως το ενδιαφέρον του, όπως πάντα ο Καραγάτσης❤️
Διάβασα την σύντομη εκδοχή και ίσως να έχασα αρκετά πράγματα. Παρ' όλα αυτά η διήγηση σε στυλ χρονογραφήματος ήταν πνευματώδης και χιουμοριστική. Διάφορα κομμάτια της ιστορίας του Βυζαντίου αλλά και μέχρι το 1950 αποδίδονται με ένα εντελώς διαφορετικό τρόπο, μέσα από τα μάτια των δύο αγίων. Ίσως αν είχα διαβάσει την εκτενή εκδοχή, με περισσότερες λεπτομέρειες να πρόσθετα ένα αστεράκι ακόμη!
Ο Σέργιος και ο Βάκχος αποτελεί αναμφίβολα ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα της κλασικής ελληνικής λογοτεχνίας. Η καλλιτεχνική πένα του Καραγάτση εξιστορεί τα γεγονότα που εκτυλίχτηκαν τη Βυζαντινή εποχή και τον Μεσαίωνα μέσα από τα μάτια και τις περιπέτειες των Αγίων Σεργίου και Βάκχου. Ο αναγνώστης δεν μπορεί παρά να απολαύσει και να ταυτιστεί με τους χαρακτήρες του διηγήματος, οι οποίοι με χιούμορ και ζωντάνια διηγούνται όλες τις ιστορικές εξελίξεις της περιόδου αυτής. Το μυθιστόρημα, αν και μεγάλο σε έκταση, διεγείρει το ενδιαφέρον και διαβάζεται απνευστί. Ένα έργο με επίκεντρο τη χριστιανοσύνη και τον Ελληνισμό που πρέπει να διαβάζεται από όλες τις γενιές.
Λατρεύω τον Μ. Καραγάτση αλλά αυτό είναι το πιο ολοκληρωμένο και όμορφο έργο του. Ειλικρίνεια, χιούμορ, ιστορικές πινελιές σε μια αφήγηση του Βυζαντίου και της Τουρκοκρατίας με διαφορετικό μάτι.
Τελικα το Βυζαντιο και ο ελληνικός μεσαίωνας εμπνέει τις σκοτεινές ψυχές με γωνιές και πάθη σαν τον Καραγάτση. Κατι η παρανοια, κατι το μεγαλείο του, ο Θεος τα πάθη των ανθρωπων και η θρησκοληψία του, πεδιο δόξης για το κωμικό δραμα των δυο Αγίων που υπερίπτανται και συμμετέχουν θαυματουργά σε κρίσιμες στιγμες της αυτοκρατορίας. Ελληνων παθη, Ρωμιοσύνης δράματα συνεχεια..Καραγάτσης σπουδαιος, μοντερνος, σημερινός ανθρωπος φερμένος απτο μελλον στην Ελλαδα του 50. Εξαιρετικο ανάγνωσμα..
Τελικά είναι μια απολαυστικά γραμμένη θεολογική πραγματεία για την πορεία (και την κατάντια) του Χριστιανισμού, με κάποιες αναφορές και συγκρίσεις με τη μουσουλμανική θρησκεία. Είναι και κοινωνιολογική μελέτη, αφού παρακολουθούμε την εξέλιξη της κοινωνίας ανά τους αιώνες. Σε κάθε περίπτωση, είναι ένα ιδιαιτέρως απολαυστικό ανάγνωσμα, σε εξαιρετική έκδοση από την Εστία, μέρος της σπουδαίας σειράς «Νεοελληνική λογοτεχνία».