De Ware Vrijheid: de levens van Johan en Cornelis de Witt

by Luc Panhuysen

Johan en Cornelis de Witt kwamen gruwelijk aan hun einde - iedereen kent het beeld van hun mishandelde lichamen.
De betekenis van de gebroeders De Witt voor Nederland is groot geweest. Bijna twintig jaar lang stond Johan de Witt aan het roer van de Republiek. Zijn broer Cornelis zette met de spectaculaire overwinning op de Engelsen een van de meest gedurfde maritieme operaties uit de vaderlandse geschiedenis op zijn naam. De broers hadden het gevoel in een bijzondere tijd te leven. Samen groeiden zij uit tot de verpersoonlijking van de 'Ware Vrijheid': een staat die ze wilden vrijwaren tegen de grillen van de prinsen van Oranje.

Genres: History, Nonfiction, Biography

527 pages, Hardcover

First published January 1, 2005

About the author

Panhuysen studeerde geschiedenis. Hij werkte daarna tien jaar als journalist bij het Parool en de Groene Amsterdammer. Zijn eerste historische publicaties betroffen minibiografieën van Rousseau en Lord Byron. Zijn studie over de wederdopers werd herdrukt en gevolgd door een aparte uitgave over Jan van Leiden, één van de radicale leiders van de wederdopers. Vervolgens schreef hij een omvangrijke dubbelbiografie over de gebroeders Johan en Cornelis de Witt. Over het 'Rampjaar' 1672, waarin zij vermoord werden, verscheen in 2009 zijn historische studie Rampjaar 1672. Naar aanleiding van zijn studie over de gebroeders de Witt werd eind 2005/begin 2006 in het Dordrechts Museum een tentoonstelling gehouden met als titel Gebroeders de Witt: macht en onmacht in de gouden eeuw. Panhuysen vervulde de rol van gastconservator bij deze tentoonstelling.

Reviews

[Mark Kortus · Rating 5 out of 5]

Waarlyck een epische kroniek.

"De slag bij Solebay begon om acht uur in de morgen. Cornelis zag de wanordelijke rij vijandelijke schepen naderen en liet op de campagne, het hoogste dek van De Zeven Provinciën, een leunstoel neerzetten.
Gekromd onder de jicht liet hij zich in de groene fluwelen kussens zakken. Hier ontplooide hij, zichtbaar voor vriend en vijand, de volle glorie van zijn representativiteit. Achter hem en opzij stonden zijn twaalf hellebaardiers in hun rode pakken met gele voering.
(...)
Cornelis bevond zich op het verhoogde achterdek onder de blote hemel in een kwetsbare positie. Maar het was in de rook volkomen onmogelijk voor de vijand om op personen te richten. De kanonskogels trokken hun bloedige spoor zonder onderscheid des persoons.
Nadat York nogmaals was gedwongen op een ander schip over te gaan, werd De Zeven Provinciën door een drietal schepen tegelijk aangevallen. Eén salvo zond een brommend projectiel dat Cornelis zo rakelings passeerde dat hij de luchtverplaatsing aan zijn hoed voelde trekken. Een ander doodde in één klap drie hellebaardiers. Hij bleef zitten in zijn stoel, in zijn bespatte kledij van staat, omgeven door de onderwereldnevel waarin de dood zijn slachtoffers koos met een volkomen willekeur. Nadat de drie hellebaardiers waren uiteengereten raakten er nog twee zwaargewond. Hijzelf had alleen last van zijn jicht."

[Sibrich van Baalen · Rating 3 out of 5]

Luc kan schrijven en hij kent z'n geschiedenis. De gebroeders uit Dordrecht, die ondersteboven op de Plaats in Den Haag, voor de Gevangenpoort, aan hun einde kwamen, hadden een druk leven. De een was ruwaard, de ander raadspensionaris ten tijde van het stadhoudersloze tijdperk. De Ware Vrijheid noemde De Witt deze tijd. Johan, Jan voor intimi, was de belangrijkste man in deze periode, toch kwam hij wat armlastig over: rijtuigen moesten worden geleend en hij liep een blauwtje bij de familie Bicker (zo kom je tal van bekende namen tegen in dit boek). Verder begrijp ik dat het hebben van een hoed, het mogen dragen van een hoed en het hoe en wanneer afzetten van die hoed een wezenlijk 'ding' is. Zalige passage. Interessant om na alle verhalen over linke hobby's uit de Gouden Eeuw, het ook eens over een andere boeg te gooien: regeren, oorlog en geldzaken. Waarom drie sterren? Het was een te keurig verhaal. Die broers zijn boring.

[Edwin Pietersma · Rating 3 out of 5]

Ik vond het een interessant werk dat goed laat zien hoe precair de gehele na-Westfaalse periode was en hoe de leider van de Republiek moest schakelen tussen de verschillende aspecten op binnenlands en internationaal gebied. Het laat zien dat we er in deze tijd ook nog veel van kunnen leren. De reden dat mijn beoordeling relatief lager lag, heeft te maken met de structuur, die puur chronologisch is en wat het af en toe makkelijk maakt om je te verliezen in de hoeveelheden details, alswel de relatief eenzijdige blik. Wat ik met name miste is een duidelijke beschouwing over Johan en Cornelis de Witt, alsof de heren bijna engels waren, waarbij de auteur duidelijk hun naam of eer wil herstellen. Wel de moeite waard om te lezen.

[Herman De Wulf · Rating 4 out of 5]

Met veel woorden en zin voor detail verhaalt het boek de historie van de gebroeders De Witt. Het boek leest dan ook als een roman maar als ik probeer de gelezen bladzijden te resumeren kost het me telkens moeite om de belangrijkste gebeurtenissen te herhalen. Door de veelheid aan informatie verzuipt het verhaal soms. Daarom lees ik graag boeken waar de auteur of de uitgever me dit werk bespaart bij de inleiding van elk hoofdstuk. Maar ondanks dit minpunt blijft het boek meer dan de moeite waard om te lezen en te (trachten te) begrijpen wat er in die 17de eeuw is gebeurd in een nieuw (beloofde) land dat de toekomst 200 jaar voor was en waarom uiteindelijk “1672 een rampjaar” is geworden. Het gelijknamige boek van dezelfde auteur ligt al klaar.

[Kirsten · Rating 4 out of 5]

Oké dit was eigenlijk geen geweldige leeservaring want het is nogal zwaar veel politiek en dat is nu niet bepaald voor mij het interessantste om over te lezen. MAAR, dit is echt een goudmijn voor informatie over Johan en Cornelis de Witt. Ook is Panhuysen een stuk liever naar Wendela dan voorgaande auteurs (al kon het wat minder negatief). Ik pakte dit boek er regelmatig bij om even wat dingen op te zoeken, te controleren of beter te kunnen begrijpen. Soms ging ik het één opzoeken en dan raakte ik verdwaald in een andere passage.
Ik voel mij nu een Johan-kenner en -stan (i'm fighting for justice, 200 jaar te laat maar het gaat om het sentiment).

[Pieter Serrien · Rating 3 out of 5]

Dat Panhuysen meesterlijk kan schrijven over deze periode, met getuigenissen en andere bronnen in een hoofdrol is opnieuw duidelijk. Interessant en goed uitgewerkt boek, maar soms wat te politiek saai, maar dat kan ook aan deze Zuid-Nederlander liggen...

[Richard · Rating 4 out of 5]

Begint wat stroef, maar uiteindelijk heerlijk en meeslepend leesvoer. Vleugje chauvinisme, maar mooie inkijk in de geschiedenis van Dordrecht, Den Haag en Nederland.

[Robert Meijer · Rating 4 out of 5]

Dit is een interessante biografie van de gebroeders de Witt in de context van de Republiek. De aanloop naar het rampjaar 1672 en hoe zij de republiek probeerde te beschermen.

[Jonne]

"Zal ik er maar een zakje om heen doen? Hier wil je natuurlijk niet op straat mee gezien worden."


- Verkoper waarvan ik dit boek kocht

[Sebastian · Rating 5 out of 5]

Panhuysen, Luc, De Ware Vrijheid. De levens van Johan en Cornelis de Witt (Amsterdam: Uitgeverij Atlas, 2005). Meeslepend geschreven biografie over de twee Dordrechtse broers die in het eerste stadhouderloze tijdperk de politiek van de jonge en kwetsbare Nederlandse Republiek domineerden. Dat gold vooral voor Johan, als raadpensionaris de ‘man die het al doet’. Hij komt naar voren als een kundige en plichtsgetrouwe bestuurder en een gematigd staatsman die in Den Haag als een spin in het politieke web de boel bij elkaar probeerde te houden. Zijn oudere broer Cornelis verwierf faam als zeeheld, vooral met de stoutmoedige tocht naar Chatham (samen met Michiel de Ruyter, die daarbij echter een minder centrale rol vervulde). Johan en Cornelis waren verantwoordelijk voor de opbouw van een sterke oorlogsvloot om de ‘negotie’ te beschermen tegen de grillige en arrogante Engelsen. Het landleger werd echter verwaarloosd, waardoor het Franse leger onder leiding van Lodewijk XIV bij zijn opmars door de Lage Landen in 1672 weinig weerstand ondervond. Hun halsstarrige verdediging van de ‘Ware Vrijheid’ tegen het eenhoofdige leiderschap van een Oranje – in casu Willem III – komt hen in het rampjaar duur te staan. De moord op de gebroeders De Witt door Oranjegezinde schutters en een doldwaze volksmenigte blijft onthutsend in zijn wreedheid en wordt door Panhuysen in detail beschreven. De ‘Gouden Eeuw’ verliest zijn glans. Gelezen: april 2010. Cijfer: 9.

[A.c. Wallast]

Dit boek dat de levens van Johan en Cornelis de Witt beschrijft is veel meer dan dat. Het geeft ook een helder beeld van het (politieke) leven gedurende de 17e eeuw. De Republiek der zeven verenigde Nederlanden was een autocratie van Regenten die onder elkaar de macht en de banen verdeelden. Johan en Cornelis namen hier volop deel aan en wisten heel goed hoe het binnenlandse en buitenlandse machtsspel gespeeld moest worden.
Luc Panhuysen vertelt het verhaal op een aanstekelijke en erg deskundige manier Voor mij een top geschiedenisboek.

[Kate · Rating 4 out of 5]

Geweldig boek, had 5 sterren gekregen ware het niet dat het exemplaar dat ik las een aantal bladzijden had die verkeerd ingebonden waren. Daarnaast stoort het vreemde taalgebruik af en toe; alsof de auteur te vaak met zijn neus in oude kronieken heeft gezeten. Jammer, want het geeft een goed inzicht in wie de beide broers waren, wat hun belangrijkste drijfveren waren en hoe het kwam tot hun moord en het rampjaar.

[Rob Bijeman · Rating 4 out of 5]

Het is 400 jaar geleden dat Johan de Witt werd geboren en de Dordts museum heeft een tentoonstelling ingericht over het leven van deze staatsman.

Daarom heb ik dit boek gelezen, Panhuysen heeft in deze herziene versie weer vakwerk afgeleverd. Wat een werk en diepgang. De broers en hun strijd voor de ware vrijheid komt tot leven. En hun gruwelijke dood is een onvoorstelbare politieke afrekening.

Kortom, fijn dat ik het gelezen heb en nu snel naar het museum van Dordrecht!

[Peter Van der Boom · Rating 5 out of 5]

Geweldig boek over de gebroeders De Witt en de politiek van de Republiek in de 17e eeuw. Pageturner! Alle grote namen komen in dit boek in een groot verband. Zag voortdurend parallellen met hedendaagse machtspolitiek.

[Margreeth · Rating 4 out of 5]

Vlot geschreven geschiedschrijving dat zich af en toe wat verliest in detail. Geeft een goed beeld van de maatschappij in de periode na de 80-jarige oorlog. Regenten regeerden en onderlinge contracten zorgde voor de 'juiste' opvolging in de begeerlijke banen.
Zeer lezenswaardig.

[MartvdL · Rating 5 out of 5]

This book presents a proper and historically correct reflection of an age of trouble, valor and leadership. Very well done.

[Bert · Rating 4 out of 5]

Indrukwekkend verhaal. In die tijd had je het equivalent van twitter met allerlei publicaties die anderen zwart maakte met de grootste leugens die de meeste geloofde en serieus namen

[Levi · Rating 5 out of 5]

A great story about two men who captained the ship in a period full of turmoil. Their end is one of the most infamous parts of Dutch history.

[Robbert Vink · Rating 5 out of 5]

Geweldig!

[Pieter · Rating 4 out of 5]

Panhuysen kan goed schrijven. Dit boek, over de levens van de gebroeders De Witt omvat grofweg de periode 1648 tot 1672, het rampjaar.
Met oog voor detail en geschiedschrijving schetst Panhuisen de gebeurtenissen uit het hart van de 17e eeuw.
Het boek leest als een roman maar is nauwgezet en gedetailleerd.
Zeker een aanrader voor een ieder die meer wil weten over onze "gouden eeuw".

[Jos Berkemeijer · Rating 4 out of 5]

This book - in Dutch - gives a fabulous impression of the life and developments around 1650 in The Netherlands and Europe (England; France).

Besides the fact that Johan de Witt could be considered as the first Dutch actuary, this book shows how people of different social classes were (are) dependent on one another. Also the thin line between success and failure in life becomes clearly visible.

[Michiel Van R. · Rating 4 out of 5]

4/5