Constantinopel (het tegenwoordige Istanbul), 1902. De sultan woont in grote weelde op zijn paleis, waar het leven nog geheel volgens de oude tradities verloopt. Lilit, een meisje van de Anatolische hoogvlakte en Bilal, een jongen uit de Afrikaanse woestijn komen samen in zijn harem terecht. Ze worden beste vrienden. De harem is een gouden kooi en een web van intriges. Iedereen dingt naar de gunst van de sultan, behalve Lilit. Ze droomt van de wind door haar haren en de zon op haar gezicht … Blijven Lilit en Bilal de rest van hun leven opgesloten tussen de paleismuren?
Boeken van Inez van Loon staan synoniem met een goed historisch onderzoek en een spannend verhaal, en De voorlezer van de sultan is geen uitzondering. Van Loon neemt de lezer mee naar de wereld van Lilit, die terecht is gekomen op een plek waar jaloezie het tij voert. De onderhuidse spanning is duidelijk voelbaar te midden van de rijke wereld die Van Loon optekent voor de lezer: niemand is te vertrouwen omdat iedereen zichzelf omhoog probeert te werken, zelfs ten koste van anderen. En als Lilit de hoge positie van voorlezer van de sultan krijgt, voelt ze zich helemaal niet meer veilig…
Inez van Loon schrijft altijd prachtige, toegankelijke verhalen over bijzondere onderwerpen. Ditmaal over de harem van de sultan. Iets waar ik echt bijna niks over wist. Onvoorstelbaar dat dit nog maar zo'n 100 jaar geleden speelde.... Het einde kwam mij een beetje te abrupt, ik had nog meer willen lezen. Ik ben benieuwd hoe het Lilit vergaan is...
De prachtige voorkant van “De voorlezer van de sultan” (met de daarop ongeveer veertienjarige hoofdpersoon) nodigt meteen uit om het paleis van de sultan te betreden, hoewel de donkere ingang op de achtergrond iets onheilspellends heeft. Verrassend genoeg begint het verhaal niet daar, maar in een kleine gemeenschap op de Anatolische hoogvlakte. Inez van Loon neemt je mee naar het jaar 1902 in de tijd van het Ottomaanse rijk. Vanaf de eerste bladzijde sijpelt Van Loons gedegen voorbereiding door. Het is daardoor een zeer leerzaam boek geworden zonder daarbij belerend te zijn. De lezer komt veel over die tijd te weten. Dat gebeurt via het verhaal, maar ook via de verklarende woordenlijst achter in het boek. Die lijst vormt een mooie toevoeging, is zeer informatief en maakt het boek daardoor geschikt vanaf een jaar of elf, zoals de uitgever al aangeeft.
Het verhaal van “De voorlezer van de sultan” begint bij het zevenjarige schapenmeisje Lilit, dat met haar ouders en kleine broertjes een armoedig, maar gelukkig leven leidt. Een paar dagen nadat haar moeder is bevallen, is ze aan het ijlen van de koorts en wordt Lilit door haar vader eropuit gestuurd om de kruidenvrouw te halen. Onderweg wordt ze door de slavenhandelaar Ahmed gekidnapt. Hij neemt haar mee naar zijn huis in Constantinopel, het vroegere Istanbul, waar blijkt dat hij ook de even oude Bilal heeft ontvoerd. Hij heeft snode plannen met de twee jonge kinderen. Vanaf dat moment zijn beiden onlosmakelijk met elkaar verbonden en dat levert een spannende, liefdevolle en kleurrijke vertelling op.
Beide kinderen komen in het paleis van de sultan terecht: Bilal als keukenhulpje en Lilit neemt haar plaatsje in onderaan de hiërarchische ladder van de harem. Weemoedig denkt Lilit af en toe terug aan de tijd voordat ze gedwongen afscheid moest nemen van haar vroegere leventje: “Wanneer ze haar ogen weer sluit, voelt ze de wind door haar haren op de Anatolische hoogvlakte, hoort ze de belletjes van de schapen en het vrolijke geblaf van de kangal.” Van Loon slaagt erin belangrijke vragen bij de lezer op te roepen: Zal Lilit er ooit in slagen terug te keren naar haar ouders? Of zal ze voor altijd haar leven moeten doorbrengen in de totaal andere wereld van de harem? Wanneer wordt duidelijk wat de titel te maken heeft met het verhaal? En hoe gaat het verder met Bilal? En blijven ze elkaars besties of ontstaat er tussen hen toch iets meer dan dat?
Via een heldere, beeldende en realistische vertelwijze is er aandacht voor de verschillen die er in de harem zijn op het gebied van geloof (islam/christendom) en afkomst (Armeniërs/Tsjerkessiërs/Jezidi’s). Daarnaast worden de intriges en jaloezieën onder de haremmeisjes uitvoerig belicht. Ook dat levert een flinke dosis spanning op, waardoor je als lezer geboeid blijft. Bovendien is het een mooie vondst om een bloedstollend spannende klassieker, die ook nog eens goed in het tijdsbeeld past, op te nemen als voorleesverhaal.
Waar veel schrijvers hun verhaal vanuit meerdere hoofdpersonen laten vertellen, doet Inez van Loon dat niet en beschrijft ze het verhaal vanuit het alles overziende perspectief van de auteur. Desalniettemin voel je alles en leef je mee met wat er in het koppie speelt van de jonge Lilit. Ook dat maakt “De voorlezer van de sultan” een indrukwekkend en ontroerend boek.
Met “De voorlezer van de sultan” levert Inez van Loon wederom een meesterwerkje af. Het verhaal houdt het midden tussen een feeërieke vertelling en een verhaal dat getuigt van historisch realisme. De fictieve kant van het verhaal is knap verweven met de gebeurtenissen die in het verleden werkelijk hebben plaatsgevonden. Ze schreef dit boek vooral doordat het haar leuk leek eens een boek te schrijven voor Nederlandse kinderen van Turkse afkomst, maar ongetwijfeld zal ze er een veel groter publiek mee bereiken.
Met haar historische jeugdroman 'De voorlezer van de sultan' gaf Inez van Loon me een inkijkje in het fabelachtige verblijf van de sultan van het Ottomaanse Rijk. Ik moet bekennen dat ik er al eens eerder achter de muren had gegluurd, in een andere roman: 'De stad aan de rand van de hemel' van Elif Shafak. Maar met 'De voorlezer van de sultan' raakte ik tot in de meest geheime vertrekken van het vorstelijke paleis: die van de harem!
Het verhaal begint in 1902, in het oosten van Anatolië. De zevenjarige Lilit hoedt overdag de schapen en helpt ’s avonds in het huishouden. Ze is de oudste van een Armeens gezin in een streek waar Armeniërs en Turken nog vreedzaam naast elkaar wonen. Op een vroege ochtend moet Lilit voor haar pas bevallen moeder de kruidenvrouw gaan halen, maar ze loopt recht in de armen van een slavenhandelaar, die haar ontvoert. Te voet moet ze achter de ezel van de handelaar aansjokken, van de Armeense hoogvlakte tot in Istanbul (toen Constantinopel). In het huis van de koopman leert ze Bilal, een jong Soedanees slaafje, kennen. Ze zitten in hetzelfde schuitje en worden snel vrienden. De slavenhandelaar verkoopt Lilit en Bilal aan de harem van het paleis. Bilal wordt dierenverzorger in de privédierentuin van de sultan, Lilit heeft minder geluk: ze komt in de schoonmaakploeg terecht. Maar er is een lichtpuntje: ze leert in de haremschool lezen en schrijven, iets wat in haar Armeense bergdorp niet mogelijk was. Enkele jaren gaan voorbij. Wanneer het dochtertje van de sultan zich tijdens een picknick in een stuk lokum verslikt, redt Lilit het prinsesje van de verstikkingsdood. Op die manier trekt ze de aandacht van de moeder van de sultan. Deze duidt Lilit aan als voorlezer van haar zoon. Het zijn geen Koranteksten of gedichten die het meisje moet voorlezen! De sultan is best tevreden over zijn voorlezer, tot het fout loopt, goed fout …
Inez van Loon slaagt erin je het hele verhaal lang emotioneel betrokken te houden, zodat je almaar wilt voortlezen. Je voelt Lilits heimwee naar haar ouders, broertjes en zusje, haar verwondering over de pracht in het paleis, haar gehechtheid aan Bilal — haar enige vriend in dat spinnenweb van spionnen — haar ergernis om de valse streken van sommige haremmeisjes. Het vrouwenverblijf met meer dan vierhonderd slavinnen en een kleine tweehonderd zwarte eunuchen is een echte krabbenmand! En je houdt je adem in bij Lilits opstandige houding: haar Armeense ziel zal ze voor niets ter wereld verkopen.
Mondjesmaat horen we over de politieke situatie. Een groep Armeense revolutionairen, die er genoeg van heeft als tweederangsburgers behandeld te worden, pleegt een mislukte bomaanslag op de sultan. In het paleis groeit de haat tegen de Armeense haremmeisjes. Maar behalve de Armeense revolutionairen proberen ook andere bevolkingsgroepen zich van het Ottomaanse juk te bevrijden. En een groep jonge Turkse legerofficieren wil hervormingen. De spanningen tussen deze Jong-Turken en de sultan lopen met de dag op. Het paleis wordt aangevallen … Hier vloeien het hoofdverhaal en de politieke nevenlijn perfect in elkaar over.
Komt het uiteindelijk goed met Lilit? Dat mag je als lezer zelf invullen. Ik lees er een subtiele hint naar het Armeense drama van 1915 in. De vraag blijft hangen en zorgt zo voor een des te pakkender slot.
De voorlezer van de sultan is een knap geconstrueerde jeugdroman, in een historisch boeiende setting, en zoals alle boeken van Uitgeverij Clavis verzorgd uitgegeven: harde kaft, bijzonder sfeervolle cover en mooie typografie.
Het is altijd tof om eens een boek te lezen over een totaal andere cultuur en in een totaal andere tijd. Daarmee bedoel ik dus: van zo gauw het zich niet in de VS afspeelt, heb je al een streepje voor...
Ik ga zeker niet beweren dat dit een saai verhaal is, maar iedereen die op zoek is naar een hoop spanning in de vorm van revoluties, moorden, geheimen en dergelijke, leest dit boek beter niet. Ja, er komt een revolutie in, er komen wat geheimen in, maar die nemen niet de centrale plaats in van het verhaal. Uiteindelijk gaat dit over een meisje (of twee meisjes, en een jongen) dat probeert te overleven in een harem, en bij uitbreiding in de hele entourage van een Ottomaanse sultan. De hele Oosterse cultuur fascineert mij al jaren, en wat ik weet van harems (da's niet heel veel, maar goed) lijkt Van Loon duidelijk goede bronnen geraadpleegd te hebben. Er wordt in het verhaal zelf behoorlijk wat informatie gegeven - heel wat, eigenlijk - en kijk eens aan! Dit is tenminste een auteur die begrijpt dat wat extra informatie altijd welkom is. Daarom bevat De Voorlezer van de Sultan tien bladzijdes achtergrondinfo. Dank daarvoor! Da's een punt erbij! Alleen wel dit: in 1928 zal er nog niemand over 'de Eerdte Wereldoorlog' gesproken hebben, dat had iemand mogen aanpassen.
Ik was uitermate verrast dat er nog redelijk in het begin van het boek een tijdssprong in zat. Volgens mij heeft dat het boek ten goede gedaan, want Lilit was anders wel heel erg jong geweest. En ook nu klinkt ze soms nog iets te jong voor haar leeftijd. Maar soms klinken de personages dan weer te oud, en spuien ze ietwat te geleerde woorden - en omgekeerd klinkt het verhaal soms iets te kinderlijk naar mijn zin. Dus daar had een beetje op gelet mogen worden. De redactie had ook wat meer aandacht mogen besteden aan de aanhalingstekens, want daar loopt het toch wel een aantal keer mis. Een paar typfouten heb ik ook gespot, maar dat kon er nog mee door (alleen de 11 die eigenlijk een II moest zijn in het nawoord, stoorde me echt).
Er zijn feitelijk een heleboel personages, en ik vind dat je de meeste wel echt uit elkaar kunt halen. Er zit een heel scala aan karaktertrekken in dit boek. Jammer dat de sultan zelf niet echt heel veel aan bod komt, maar ja, een meisje als Lilit verkeert ook niet meteen 24/7 in zijn omgeving, natuurlijk. Lilits achtergrond als Armeense is trouwens wel een pluspunt, dat geeft weer extra sfeer en drama aan het hele verhaal. Ik ergerde me wel aan het feit dat er weer eens een soort onmogelijke liefde in zat, en liefde op zich al. Ze kunnen het weer niet laten hé? Mijn ogen rollen nog 's uit hun kassen, denk ik.
Alleen bij het einde bleef ik echt met vragen achter. Hoe het Bilal en Fatma vergaan is, weten we dus, maar Lilit zelf? Het blijft... heel erg vaag. Wat is er met haar gebeurd? Waarschijnlijk is ze gewoon 'daar' gebleven (om het spoilervrij te houden), maar waarom weet Bilal dan van niks? Waarom heeft ze niet gedaan wat ze had gezegd dat ze ging doen? Ik had daarom niet per se een compleet verhelderend antwoord verwacht, maar wel iets van een verklaring. Irritant.
Maar verder is dit boek eigenlijk vrijwel wat ik ervan verwachtte én, misschien nog belangrijker, waar ik op hoopte, namelijk een toch wel redelijk diepgaande inkijk in het leven en de cultuur van daar, van toen.
Ik vond dit boek vooral heel interessant. Het speelt zich af in het gebied wat nu Turkije heet, tijdens de einddagen van het Ottomaanse rijk en de opkomst van Ataturk en.. ik had nog nooit een boek in die setting gelezen. Heel interessant en fascinerend qua geschiedenis. Ik wil nu naar Turkije om er meer over te leren (en plekken uit dit boek op te zoeken).
Qua verhaal: knap om dit toegankelijk te maken en geschikt voor de leeftijd, terwijl het eigenlijk voor een groot gedeelte over een harem gaat. Leest gemakkelijk, spannend, interessant dus, soms wel grote tijdsprongen en open eindjes (maar dat laatste vond ik niet heel storend).
Qua verhaal 3 sterren voor mij, qua info 4 sterren, dus ik ga er lekker tussenin zitten: 3,5 ster en blij het gelezen te hebben.
Wauw, dit is een prachtige historische roman. Heel spannend en meeslepend. Mooi hoe vriendschap een rode draad vormt door het verhaal. Het boek is geschikt voor de bovenbouw van de basisschool, maar zeker ook nog onderbouw VO. Dat het verhaal op waargebeurde feiten is gebaseerd maakt het alleen maar nog intrigerender. Dit soort boeken biedt lezers een kijk op een andere wereld, dan die ze zelf kennen.
Jeugdboek van de leeslijst voor de eerste graad secundair onderwijs, gelezen als leraar Nederlands
Het verhaal neemt je als lezer mee naar de onbekende wereld van de sultan en zijn harem in het Ottomaanse rijk. Vanuit het standpunt van een werkslavin en een eunuch krijg je inzicht in het verborgen leven achter de paleismuren.
Interssant tijdsdocument waarbij oog is voor details. De verhaallijn kon volgens mij beter worden uitgewerkt. Wat zal gebeuren is eerder voorspelbaar. De korte hoofdstukken motiveren om telkens verder te lezen.
'Toevallig' uitgekozen door mijn kleindochter van 1 jaar en 4mnd bij het passeren aan een rek in de bib. Hij zou en moest mee naar huis. Een 'waw' keuze van een jeugdboek waar ik als volwassen heb van genoten, bijgeleerd en in één ruk het einde van het boek wou weten. Zulke boeken mogen zeker nog mee huiswaarts keren. Dankjewel kleine vriend van mij x