Abu Ja'far Muhammad ibn Jarir al-Tabari (224 – 310 AH; 839 A.D–923 A.D) was a prominent and influential Persian scholar, historian and exegete of the Qur'an from Tabaristan, modern Mazandaran in Iran. Even if today he's better known for his expertise in Islamic sciences (Qur'anic commentary and law) or history, he has been described as "an impressively prolific polymath. He wrote on such subjects as poetry, lexicography, grammar, ethics, mathematics, and medicine."
His most influential and best known works are his Qur'anic commentary known as Tafsir al-Tabari and his historical chronicle Tarikh al-Rusul wa al-Muluk (History of the Prophets and Kings), often referred to Tarikh al-Tabari. Al-Tabari founded his own madhhab which is usually designated by the name Jariri.
تاریخ طبری یکی از مهمترین منابعی است که می تواند بخش بزرگی از تاریخ را نمایان سازد(چه پیش و چه پس از اسلام) و یا دست کم سرنخ هایی را به پژوهشگران بدهد. نباید اندیشید که این سر نخ ها روشن و شفاف هستند، بلکه این سرنخ ها گاهی در حد جمله ای وجود دارند. هرچند خواندن این کتاب با توجه به نثر آن دشوار زیادی ندارد (در مقایسه با کتاب هایی چون تاریخ جهان گشا) و خواندنش خالی از لطف نیست اما باید توجه داشت که بیشترین اهمیت این کتاب در پژوهش است و نه مطالعه.
تاریخ الرسل و الملوک یا تاریخ الامم والملوک، معروف به تاریخ طبری در اصل توسط محمدبن جریر طبری، تاریخ نگار و محقق ایرانی در اواخر سده سوم هجری به زبان عربی نوشته شده. این کتاب که مهم ترین مجموعه ی تاریخ عمومی جهان اسلام است، از داستان خلقت آغاز کرده و به نقل زندگی پیامبران (به روایت اسلامی) و پادشاهان قدیم ایران پرداخته، و پس از وقایع دوران ساسانی، به نقل زندگی پیامبر اسلام، اهل بیت، نقل تاریخ اسلامی تا سال تنظیم کتاب (۲۹۳ هجری ) گریز زده است. کتاب که در اصل ۱۶ جلد بوده، از آن پس منبع بسیاری از وقایع نگاران پس از طبری بوده. تاریخ طبری را ابوعلی بلعمی به فارسی ترجمه و خلاصه کرده و از خود مطالبی به آن افزوده و تغییراتی در آن داده، به گونه ای که ترجمه ی فارسی طبری، تألیفی تازه محسوب می شود و گاه با نام "تاریخ بلعمی" از آن نام می برند. تاریخ طبری را "ابوالقاسم پاینده" در 1352 ترجمه و بی هیچ تغییر، در همان 16 جلد، منتشر کرده است. ترجمه ی دیگری هم توسط صادق نشات صورت گرفته که بنگاه ترجمه و نشر کتاب در 1351منتشر کرده است.
تاریخ الرسل و الملوک یا تاریخ الامم و الملوک معروف به تاریخ طبری کتابی است به زبان عربی که توسط محمد بن جریر طبری تاریخنگار و پژوهشگرِ ایرانی مسلمان در اواخر سده سوم پس از هجرت به رشته تحریر درآمدهاست و یکی از بزرگترین و معتبرترین منابع دوره اسلامی است. طبری نویسندهٔ مشهورترین، مهمترین و ارزشمندترین مجموعههای مفصل تاریخ عمومی اسلام و جهان بهشمار میآید. این کتاب، تاریخ را از زمان خلقت شروع کرده و سپس به نقل داستان پیامبران و پادشاهان قدیمی میپردازد. در بخش بعدی کتاب طبری به نقل تاریخ پادشاهان ساسانی میپردازد، و از آنجا به نقل زندگی پیامبر اسلام، محمد میپردازد. در این کتاب وقایع پس از شروع تاریخ اسلامی (مقارن با هجرت به مدینه) به ترتیب سال تنظیم شده و تا سال ۲۹۳ هجری شمسی را در بر میگیرد.
تاریخ طبری شامل دو بخش کلی است:
تاریخ پیش از اسلام: بخش پیش از اسلام مشهورترین، مهمترین قسمت آن است و نویسنده این بخش از کتاب را پس از پایان تفسیر طبری تألیف نمود. پس از اسلام: در تاریخ پس از اسلام این کتاب، نویسنده وقایع را به صورت وقایع نگاری نقل میکند. این بخش (پس از اسلام) خود مشتمل بر سه بخش جداگانه دیگر است. نکته در خور توجه این است که طبری از چه سالی شروع به نوشتن کتابهای خود کردهاست ؟ برخی میگویند که او در سال ۲۱۰ ه.ق شروع به تحریر کتاب خود کردهاست و برخی روایتها حاکی از آن است که طبری بخش تاریخ عباسیان را در کتاب جداگانهای به نام القطعین تألیف کردهاست و این خود نشان دهنده این است که طبری تاریخ خود را فقط تا پایان دوره عباسیان نوشتهاست.