Geen tijd verliezen

by Jolande Withuis

Achtendertig was Jeanne Bieruma Oosting toen ze zichzelf in 1936 op een Parijse expositie zelfbewust presenteerde als schilderes. Haar Zelfportret in werkkiel drukt triomf uit. Ze had dan ook een lange strijd moeten leveren voor ze zich op deze manier durfde uit te beelden. Volgens de conservatieve opvattingen van haar puissant rijke Friese familie hadden meisjes maar één doel in het leven: trouwen en kinderen krijgen. Werken was taboe. Die strijd was niet voorbij toen Oosting zich eenmaal aan haar milieu had ontworsteld. Ook als kunstenares kreeg ze te maken met de nodige seksevooroordelen. Het schokkende grafische werk dat ze in de jaren dertig produceerde werd tegelijk geprezen als pionierswerk én bekritiseerd als ‘onvrouwelijk’. In Geen tijd verliezen schetst Jolande Withuis met een schat aan materiaal het leven, de liefdes (m/v), de vriendschappen en de lange, veelzijdige loopbaan van een van Nederlands meest gerenommeerde beeldend kunstenaressen. Haar correspondenties met kunstenaarsvrienden als Ida Gerhardt, Charlotte van Pallandt en Adriaan Roland Holst, en de intieme brieven van haar ouders waren een goudmijn voor de auteur.

Genres: Biography, Nonfiction

619 pages, Kindle Edition

First published November 4, 2021

About the author

Jolande Withuis (1949) was tot 2014 als onderzoekster verbonden aan het NIOD. Ze schrijft voor NRC Handelsblad, Trouw en de Volkskrant. Bij De Bezige Bij verschenen Erkenning (2002), Na het kamp (2005), De vrouw als mens (2007) en in 2008 Weest manlijk, zijt sterk, een biografie over verzetsman Pim Boellaard, die werd bekroond met de Grote Geschiedenis Prijs 2009 en de Erik Hazelhoff Biografieprijs 2010. In 2016 verscheen de bestseller Juliana. Vorstin in een mannenwereld, die werd genomineerd voor de Brusseprijs.

Reviews

[Rozemarijn · Rating 4 out of 5]

Alleen al een heerlijke leeservaring door de talloze fragmenten uit Jeanne's briefcorrespondenties en de anekdotes met karakterschetsen.

Bijvoorbeeld, over Jeanne van ver in de 70:
"Fysieke angst was haar vreemd. Toen ze ooit bij thuiskomst een inbreker betrapte, stopte ze hem wat geld toe en blafte hem met haar bevelvoerdersstem de deur uit."

En dan is er nog de kunst. Heel knap wordt een overzicht gegeven van een vrijwel onmenselijk groot en gevarieerd oeuvre. Withuis schreef vaak iets te repetitief naar mijn smaak, maar laat ik daar vooral niet over zeuren gezien de hoeveelheid aan bronnen die ze bij elkaar heeft weten te brengen in een vlot geschreven verhaal.

Bovendien, met dank aan dit boek heb ik nu een hele waslijst aan namen van vrouwelijke kunstenaars waar ik nog nooit van had gehoord (terwijl zij in hun tijd tot de grootheden van de kunstwereld behoorden) en waar ik me nu verder in wil verdiepen.

[Willem Hoekstra · Rating 3 out of 5]

Leest als een trein. Alleen het landschap waar je doorheen gevoerd wordt, vond ik niet altijd even boeiend.

[Marina · Rating 3 out of 5]

Het is een goede biografie van schilderes Jeanne Oosting. Heus, alles en iedereen staat erin. Niets te nadele van de schrijfster, ze doet wat ze moet doen. Maar ik vond het niet altijd interessant. Wat wél interessant was, waren de beschrijvingen van de historische context, de macht en rijkdom van de Friese adel vorige eeuw, (niks beter dan de Engelse trouwens even vooringenomen en conservatief). De worsteling om als meisje en als vrouw je eigen weg te gaan, de 2e Wereldoorlog en zijn kultuurkamer…
Als je maar flink rijk bent, en dat was haar familie, dan red je het wel. Ze werd bijna 100 jaar.

[Hans Moerland · Rating 5 out of 5]

Zo weinig innemend als kunstenares Jeanne Bieruma Oosting zich, blijkens "Geen tijd te verliezen", over het algemeen tegenover anderen placht op te stellen, zo voorkomend toont haar biografe Jolande Withuis zich tegenover het lezerspubliek. Het, strak opgezette, boek bevat onder meer een stamboom, plattegronden, een uitgebreid notenapparaat, een geweldige rijkdom aan illustratiemateriaal en een personenregister, wat kan de lezer van een biografie zich nog meer wensen (nou vooruit, behalve dat ene leeslint had ik nog drie bladwijzers nodig om optimaal te kunnen profiteren van alle informatie die het boek biedt).
Bovendien hanteert Withuis, ondanks alle eruditie die ze aan de dag legt, een erg toegankelijke en vlotte schrijfstijl, toont ze zich wars van hagiografie en psychologisering, en heeft het er alle schijn van dat aan de onderhavige biografie een gedegen en diepgravende (en met plezier verrichte) studie ten grondslag ligt - zowel waar het gaat om persoon en werk van Jeanne Oosting als om haar omgeving en de sociale geschiedenis van de twintigste eeuw, met inbegrip van de verwevenheid van een en ander.
Geen koe zo bont of er zit her en der wel een (piepklein) vlekje aan. Zo stuitte ik op 'het Kabinet der Koning' (p. 313), op 'de beroemde midvoor Abe Lenstra' (p. 317, us Abe was een binnenspeler die juist niet als midvoor wilde spelen) en op Roger Martin du Gards beroemde familieroman 'Les Thibaults' (p. 189; de Franse boektitel heeft geen meervouds-s, de Nederlandse vertaling wel: 'De Thibaults'). Er moet tenslotte nog íets te corrigeren zijn in een volgende druk van dit juweel van een boek.

[Simon · Rating 5 out of 5]

Prachtige, goed geschreven, boeiende biografie over Jeanne Bieruma Oosting, een mij onbekende kunstenares van Friese afkomst, die tot een geweldige productie van aquarellen, etsen, schilderijen, litho’s is gekomen. En prachtige vriendschappen wist te smeden.
Een vrouw die streed met haar familie en met de vrouwonvriendelijke kunstwereld. Ze werkte in Amsterdam, Parijs en Almen.
Jolanda Withuis heeft ook in dit boek weer een fijne manier van vertellen over iemands leven en karakter.

[Mathilde · Rating 5 out of 5]

Jolande Withuis is een topbiografe! Haar boek over Jeanne Bieruma Oosting leest als een trein. Ik wist vooraf niet wie deze Oosting was, zelfs 1 van Nederlands bekendste kunstenaressen ooit, bizar eigenlijk. Eigenlijk kwam ik op dit boek door mijn vorige boek, ook van Withuis. Bij dat boek (“Raadselvader”) had ik geen idee hoe de invloed van CPN in Nederland was. Ik heb dus heel veel nieuwe dingen geleerd door deze 2 boeken, altijd fijn.

Withuis begint haar biografie van Bieruma Oosting met het schetsen van haar adelijke jeugd en hoe zeer dit haar beknelde. Als telg van de Friese adelijke families Harinxma thoe Slooten en Bieruma Oosting en met de heersende opvatting over de taak c.q. rechten van vrouwen, had Jeanne weinig ruimte. Als lezer word je enorm bewust van dat de vrouwenrechten heel beperkt waren nog niet zo lang geleden. Het gaf mij nieuwe inzichten. Het beetje buiten de familie komen te staan lees je vanaf het begin en dat trekt zich het hele boek door met aan het einde toch weer dat ze wel de familietradities volgt. Enerzijds heeft ze gevochten om een onafhankelijke plek te verwerven. Anderzijds voldeed ze aan het eind van haar leven toch ook wel aan het beeld van “familie”.

Parallel aan het lezen kwam ik ook langs Beetserzwaag. Ik besloot om te stoppen en te kjjken op landgoed Lauswolt, dat van Jeanne’s opa Harinxma thoe Slooten was. Het was extra leuk om in de omgeving te wandelen van het boek dat ik aan het lezen was!

[Annette Koster · Rating 4 out of 5]

Boeiend en veelzijdig portret van de, mij tot nu toe onbekende, schilderes Jeanne Bieruma Oosting. Een lang en interessant leven. Je krijgt een beeld van het Friese aristocratische milieu waar zij uit afkomstig was, maar vooral van de kunstenaarswereld voor, tijdens en na de oorlog. Jolande Withuis beschrijft mooi het complexe karakter van de schilderes, haar relaties en vriendschappen en ook de moeilijkheden die zij als vrouw tegenkwam in haar leven. Ze was, denk ik, een lastige en niet altijd aardige vrouw, maar onvoorstelbaar ondernemend, origineel en krachtig.

[Floor Kleuskens · Rating 4 out of 5]

Tegen wil en dank is Jeanne Oosting een gevierd kunstenaar geworden, al is ze tegenwoordig minder bekend. Goed boek, haar levensloop en de veranderde tijd. De brieven waren een prachtige bron.

Ik las het op de achtergrond ook voor werk in de hoop meer te lezen over haar relatie tot Françoise van der Borch van Verwolde, maar dat pad heeft de auteur helaas maar zijdelings bewandeld. Wanneer het Oosting echt lukte door haar kunst op eigen benen te staan, kwam voor mij niet helemaal duidelijk naar voren. Familiekapitaal bleef belangrijk.

Wat een bijzonder mens, Jeanne we willen meer van je zien!

[Anne]

Wat een fijne en interessante biografie van een kunstenares die haar leven toelegde op de kunst en onverzettelijk haar eigen koers voer.

Het leven van Jeanne Bieruma Oosting besloeg bijna een eeuw, een veelbewogen eeuw, en ik vond het verfrissend dat de gebeurtenissen van de twintigste eeuw er niet met de haren bij werden gesleept, zoals dat soms gaat, maar dat er wel de juiste achtergrond werd geboden waar nodig.

Ook bewonder ik de koorddans van Withuis als biograaf, ze spreekt soms haar eigen vermoedens uit over haar onderwerp maar komt niet met wilde theorieën - ze toont een realistische bescheidenheid door niet te willen gissen naar wat niet kenbaar is door gebrek aan bronnen.

Nu heb ik twee negatieve argumenten gebruikt, maar de positieve argumenten voor waarom ik van dit boek heb genoten zijn lastiger vast te stellen. Het is een boek dat kalm voortgaat, zonder sensationele bochten en uitschieters en je en gevoel van onvermijdelijkheid en een rode draad geeft - natuurlijk is Jeanne naar Parijs gegaan! Natuurlijk probeerde ze toch in haar middelbare jaren het contact met haar moeder te onderhouden! Natuurlijk had ze een afkeer van stromingen en trends! Dat vind ik erg knap gedaan - een leven is gedistilleerd tot een overzichtelijk geheel. Wat niet wil zeggen dat Withuis tegenstellingen wegpoetst - integendeel, deze stipt ze juist regelmatig aan, om de complexiteit van het karakter van Oosting te duiden.

Kortom, een boeiend en gelaagd portret van een fascinerende kunstenaar die het verdient om gekend te worden.

[Els · Rating 5 out of 5]

Het is een prachtige biografie over een heel bijzondere schilderes. Jolande Withuis is als biografe zeer nauwkeurig te werk gegaan. De nadruk in deze biografie ligt voor mij in de tijdgeest en de invloed die deze had op Jeanne Buruma Oosting. Dit wordt verhelderd en verlevendigd door de vele citaten uit brieven. Lastiger is het als het gaat om de vele werken, mappen, etsen, litho’s die deze zeer productieve schilderes heeft nagelaten. Gelukkig heeft de schrijfster hier ook een ordening in gemaakt en wordt dit geïllustreerd door vele afbeeldingen. Erg leuk vond ik de beschrijvingen van de relaties die zij in haar latere leven had met Ida Gerhardt en Marianne Tellegen. Beiden ook zeer bijzondere eigenzinnige vrouwen. Jammer is wel dat Oosting zo weinig heeft losgelaten over haar liefdesleven. Dat had ook nog heel interessant kunnen zijn, maar er moet toch ook nog iets te gissen overblijven.

[Marja Guitink · Rating 5 out of 5]

Een prachtige en zeer uitvoerige biografie over het leven en werk van kunstenares Jeanne Bieruma Oosting (1898-1994). Een vrouw uit een adellijk milieu die zonder steun van haar familie zich heeft vrijgevochten om een zelfstandig werkend leven te leiden. Ze was zeer eigenzinnig, geëmancipeerd en zelfbewust maar kwetsbaar in de liefde.
Het boek geeft een prachtig inzicht in de kunstenaarswereld en het veranderende tijdsbeeld van de 20e eeuw. Een tijd waarin opleiding van meisjes, met name van adellijke afkomst, als geldverspilling werd bestempeld, zij moesten zich richten op het huwelijk en moederschap.
Het is geen boek dat je in één adem uitleest, je moet er de tijd voor nemen. Maar eenmaal uit gaf het me wel veel voldoening en kennis over de vele bekende kunstenaars die in het boek voorkomen. Jammer dat deze vrouw in de vergetelheid is geraakt.

[Emma · Rating 4 out of 5]

Dit was heel leuk! Ik lees echt nooit dit soort boeken maar een biografie over iemand lezen die een beetje verstopt is geraakt in de geschiedenis is echt heel leuk en dan zeker als het over zo’n coole kunstenaar gaat als Jeanne Oosting.

Ik vond vooral de brieven en oorspronkelijke stukjes tekst heel leuk om te lezen, alle uitleg er omheen was helder geschreven maar soms zelfs een beetje overbodig omdat de bronnen al voor zichzelf spraken, of over werden geïnterpreteerd. Wel heel knap onderzoek zo samengesteld!

[Michele Parduyns · Rating 4 out of 5]

Jeanne Oosting, kunstenares....dat wou ze kost wat kost zijn....en ja, je kan geen twee heren dienen ....en dus bleef ze ongehuwd en wijdde zich aan haar kunst.
Een vrouw die bijna een hele eeuw doorworstelde.
Geboren in een rijke, adelijke familie met een oer traditioneel gender beeld, moest Jeanne opboksen tegen de onwil van haar familie en was ze vaak op zichzelf aangewezen. Jeanne investeerde in vrienden en verwierf geleidelijk aan haar plaats in de Hollandse kunstwereld.
Een boeiend boek als je van kunst en van krachtige vrouwen houdt.

[Joke Kolthoff · Rating 4 out of 5]

Heel goed geschreven biografie over een unieke kunstenares. Geboren 1898, 94 jaar geworden. Ondanks haar gefortuneerde afkomst is ze helemaal op eigen kracht een begaafd kunstenares geworden. Niet alleen schilder maar ook graficus. En dat in tijd waarin dat absoluut niet vanzelfsprekend was. Jolanda Withuis heeft het boek zo geschreven dat het van begin tot eind blijft boeien. Terwijl ze in de tekst best veel feiten verwerkt, die totaal niet storen.

[Lysbeth Van Valkenburg-Lely · Rating 4 out of 5]

Dit is een interessant biografie. Wat een enorme klus om dit allemaal uit te zoeken maar zeker is dit verhaal de moeite waard.
Zo hier en daar wel iets te veel herhaling van enkele zaken maar dat maakt het verhaal niet minder boeiend.
Bij een volgend bezoek aan een van de musea in ons land zal ik zeker uitkijken naar schilderijen van haar.

[Hugo Van Zoest]

Fantastisch boek ... een vergeten kunstenaar, de geschiedenis van Jeanne Oosting ( en daarmee kunstgeschiedenis in Nederland) voortreffelijk beschreven- de persoonlijke drijfveren en vooroordelen waarmee vrouwelijke kunstenaars te maken kregen- en krijgen vrees ik...

[Muizz · Rating 5 out of 5]

Goed geschreven. Een zeer genuanceerde biografie van deze voor mij onbekende kunstenares. Helaas heb ik haar grote overzichtstentoonstelling in 2022 gemist, maar ik wil zeker een keer wat van haar werk zien.

[Lia · Rating 4 out of 5]

Jolande Withuis heeft een geweldige prestatie geleverd door dit levensverhaal zo prachtig weer te geven. Ze heeft zich dankzij de nagelaten correspondentie heeft goed kunnen inleven in het leven van deze voor mij totaal onbekende schilderes.

[Adriana · Rating 5 out of 5]

Wow! Prachtig boek over een krachtige vrouw.

[Funs · Rating 5 out of 5]

Heerlijk geschreven biografie over fascinerende kunstenares.

[Mir Westen · Rating 5 out of 5]

Incredible well written biography of Dutch artist Jeanne Bieruma Oosting, a page turner

[Agnes · Rating 4 out of 5]

Fascinerend vooral als tijdsbeeld en waar het de rol van de vrouw, klasse en maatschappijstructuur betreft

[Lenneke · Rating 5 out of 5]

Heerlijk om over de geschiedenis van schilderkunst van de laatste eeuw te lezen. En een zeer bijzondere vrouw om zo met over te weten te komen.

[Eline · Rating 5 out of 5]

heel boeiend. over de tijd dat vrouwen nog niet mochten werken, over de hoge nederlandse adel en over een sterke vrouw die ondanks alles toch schilder werd.

[Joyce Wintershoven · Rating 5 out of 5]

Heerlijke biografie. Wat een karakter. Prachtig beschreven door Withuis. En wat een leven heeft zij gehad Jeanne.

[Wilma Van · Rating 5 out of 5]

Fantastische biografie over Jeanne Bieruma Oosting, een voor mij tot dan toe onbekende beeldend kunstenares. Daarna vergeet je deze ongelooflijk begaafde en moedige vrouw nooit meer.

[Antoinette Wieman · Rating 4 out of 5]

Mooi tijdsbeeld.

[Pieter · Rating 4 out of 5]

Onbekende Nederlandse schilder, ik vermijd het woord vrouwelijk!, voor een terecht voetlicht. Mooi geschreven.