Κανάρης

by Δημήτρης Φωτιάδης

(. . .) Μέσα από το βιβλίο του αναπηδά το νόημα της πραγματικής επανάστασης, όχι μονάχα σαν γεγονότος ιστορικού, αλλά σαν ψυχολογίας, όπου ο άνθρωπος εξισώνει μες στη συνείδησή του τη ζωή και το θάνατο για να πιάσει στα χέρια του τη ζωή - ταυτόσημη πάντα με την ελευθερία σε κάθε επανάσταση. Αυτή σε οπλίζει με την ακαταγώνιστη δύναμη της απελπισίας - ο θάνατος κι ο οχτρός είναι ένα πράγμα, χτυπάς τον ένα και νικάς τον άλλο. (. . .) (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

524 pages, Hardcover

First published January 1, 1959

About the author

Ο Δημήτρης Φωτιάδης (Σμύρνη, 25 Μαρτίου 1898 - Αθήνα, 23 Οκτωβρίου 1988) ήταν Έλληνας λογοτέχνης που ασχολήθηκε εκτεταμένα με την Ελληνική Επανάσταση του 1821.

Γόνος εύπορης οικογένειας (πατέρας του ήταν ο μεγαλοκτηματίας Αλέκος Φωτιάδης) κατετάγη ως εθελοντής στον ελληνικό στρατό κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Με τη Μικρασιατική Καταστροφή κατέφυγε στην Αθήνα και έκανε την πρώτη εμφάνισή του στα γράμματα με τα θεατρικά "Μάνια Βιτρόβα" και "Το μαγεμένο βιολί" το 1931, ενώ εργάστηκε και ως διευθυντής του περιοδικού Νεοελληνικά Γράμματα (1936-1941).

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έφυγε στο εξωτερικό και εργάστηκε ως ανταποκριτής στο Λονδίνο και τη Μέση Ανατολή. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα εξορίστηκε κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου στη Μακρόνησο, την Ικαρία και τον Άγιο Ευστράτιο, ενώ υπήρξε διευθυντής του περιοδικού Ελεύθερα Γράμματα (1945-48). Τα Ελεύθερα Γράμματα αποτέλεσαν πεδίο έκφρασης για πολλούς διανοουμένους της εποχής όπως η Φούλα Χατζιδάκη κ.ά.

Επιστρέφοντας από την εξορία έγινε στέλεχος της ΕΔΑ. Μετά τον πόλεμο στράφηκε στην ιστοριογραφία, επικεντρώνοντας το έργο του κυρίως στην Ελληνική Επανάσταση του 1821. Τιμήθηκε με το Μετάλλιο της Εταιρείας Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Σορβόνης (1939) και το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορηματικής Βιογραφίας (1982, για το έργο του "Ενθυμήματα"). Από το 1974 ως το 1977 διατέλεσε πρώτος μεταδικτατορικός πρόεδρος της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών.

Reviews

[Katerina · Rating 4 out of 5]

Το βιβλίο αυτό βρισκόταν για πολύ καιρό στην βιβλιοθήκη του πατέρα μου και με προέτρεπε καιρό να το διαβάσω, αλλά το απέφευγα. Σε δέκα μέρες η Ελλάδα γιορτάζει τα 200 χρόνια από την επανάσταση του 1821. 190 χρόνια ανεξάρτητο Ελληνικό κράτος. Υποτίθεται ότι μαθαίνουμε ιστορία στο σχολείο, αλλά πραγματικά αναρωτιέμαι αν γνωρίζουμε έστω αυτό το κομμάτι της ιστορίας μας και αμφιβάλλω.

Το βιβλίο αφορά τον Κωνσταντίνο Κανάρη και είναι γραμμένο σε μια ελαφρώς δύσκολη γλώσσα. Γεννήθηκε το 1793 στα Ψαρά. Ακολουθούμε την ζωή του από αυτό το μικρό νησί, όταν γίνεται μούτσος στα πλοία του θείου του, μέχρι τον θάνατό του το 1877 όντας Πρωθυπουργός της Ελλάδος για πέμπτη φορά, αν θυμάμαι καλά. Ακολουθώντας μια τόσο ποικίλη ζωή σε μια τόσο σημαντική περίοδο της Ελλάδας, παρακολουθούμε και μια σειρά από τα πιο σημαντικά γεγονότα που συνέβησαν. Και είναι πολλά.

Ο αγώνας στην ξηρά δεν περιέχεται σε αυτό το βιβλίο. Παρακολουθούμε κυρίως τον αγώνα στην θάλασσα. Οι κύριοι ήρωες είναι ο Κανάρης, ο Μιαούλης, ο Σταχτούρης, ο Πιπίνος και όλοι οι ναυτικοί μας, από τα Ψαρά, τις Σπέτσες και την Ύδρα. Παρακολουθούμε την επανάσταση στα ελληνικά νησιά και πώς το καθένα αντέδρασε. Μετά τις πρώτες επιτυχίες ακολουθεί η καταστροφή της Χίου το 1822 και η πρώτη μεγάλη επιτυχία του Κανάρη. Το 1823 ξεκινούν οι Τουρκοαιγυπτιακές ναυτικές επιχειρήσεις. Και ξεκινά και η διχόνοια στους επαναστάστες με τις δύο κυβερνήσεις, μια του Κουντουριώτη και μια του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Από το σημείο αυτό, μέχρι το τέλος του Κανάρη περιγράφονται τόσο οι μεγάλες επιτυχίες, όσο και οι αντιζηλίες μεταξύ των πολιτικών και κοτσαμπάσιδων και στρατιωτικών κλπ, η δολοφονία του Καποδίστρια, η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1943, το διώξιμο του Όθωνα και η πολιτική κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του Κανάρη με βασιλιά τον Γεώργιο.

Δυστυχώς η Ελληνική επανάσταση δεν είναι στρωμένη με δάφνες. Και βεβαίως θα αντιδρούσαν οι Τούρκοι σε μια οποιαδήποτε επανάσταση. Και λογικό πως η Ιερά Συμμαχία προσπαθεί να στηρίξει τον Σουλτάνο, που ήταν ο νόμιμος για αυτούς ηγεμόνας. Είχε άλλωστε προηγηθεί η Γαλλική Επανάσταση που ανατάραξε την ολιγαρχεία. Αλλά καθόλου λογικό πως οι Έλληνες μεταξύ τους δεν δούλεψαν όλοι για τον ίδιο σκοπό. Καθόλου λογικό πως μετά από πολλές θυσίες καταφέρνουν ο Κολοκοτρώνης, ο Ανδρούτσος και οι υπόλοιποι σε Πελοπόννησο και Ρούμελη να ελευθερώσουν τις περιοχές τους, αλλά καθόλου λογικό πως οι κοτσαμπάσιδες και οι νοικοκυραίοι της Ύδρας δουλεύουν ενάντια στον αγώνα, για να μην χάσουν τα προνόμιά τους.

Το μεγαλύτερο τμήμα του βιβλίου είναι γραμμένο σε δημοτική με πολλές "θαλασσινούς" όρους, αλλά πολλές παραπομπές είναι στην καθαρεύουσα που μίλαγαν οι λόγιοι της εποχής εκείνης. Ο Δημήτρης Φωτιάδης δεν είναι ιστορικός. Είναι λογοτέχνης και συγγραφέας και έχει ασχοληθεί με την Ελληνική Επανάσταση. Αυτό πρέπει ο αναγνώστης να το κρατήσει στο μυαλό του διαβάζοντας αυτό το βιβλίο. Δεν πρόκειται για πανεπιστημιακή διατριβή ή κάτι. Ίσως γι'αυτό και να διαβάζεται πιο εύκολα αντί για την βαρετή και στεγνή ιστορία. Από την άλλη, όμως, παραθέτει απευθείας παραπομπές από τα ημερολόγια των αγωνιστών και τα αρχεία των Νησιών και της κυβέρνησης. Επίσης ο ίδιος ήταν αριστερός. Ακόμα ένα στοιχείο που πρέπει να μείνει στην άκρη του αναγνώστη, μιας και καταφέρεται ενάντια τόσο στον Μαυροκορδάτο και το Αγγλικό κόμμα, όσο και στο Γαλλικό, αλλά είναι ελαφρώς πιο θετικός στο ρωσικό κόμμα. Παρόλα αυτά δεν φαίνεται να κατασκευάζει κατηγορίες. Ίσως τις ερμηνεύει διαφορετικά, πάντως οι ενέργειες που περιγράφονται έχουν λάβει χώρα. Είναι για εμένα σημαντικό να ξέρω το υπόβαθρο του συγγραφέα, όταν διαβάζω ιστορία, γιατί αντικειμενική ιστορία δεν υπάρχει, χωρίς η υποκειμενικότητα σε μερικά θέματα να κάνει το βιβλίο κακό. Ο Σπυρίδων Τρικούπης παραδείγματος χάριν ήταν γαμπρός του Μαυροκορδάτου, παντρεμένος με την αδερφή αυτού. Πόσο αντικειμενική είναι η δική του ιστορία;

Το βιβλίο είναι στην βάση του αισιόδοξο, αλλά αφήνει μια άσχημη γεύση απογοήτευσης. Θα μπορούσε η ιστορία να ήταν διαφορετική αν δούλευαν όλοι με βάση τον κοινό σκοπό και όχι τα προσωπικά τους; Και πόσο διαφέρει η κυβέρνηση της σημερινής Ελλάδος, από τις πρώτες κυβερνήσεις;