Jump to ratings and reviews
Rate this book

Polska-Rosja. Historia obsesji, obsesja historii

Rate this book
Książka autorów bestsellerowych Zwrotnic dziejów

Fascynująca rozmowa z prof. Andrzejem Chwalbą o polsko-rosyjskiej historii i jej wariantach


Skąd się wzięła polsko-rosyjska obsesja?

Dlaczego ciągle nam z Rosją nie po drodze?

Które momenty w historii stosunków Polski z Rosją okazały się decydujące dla Polaków, Europejczyków i świata?


Wybitny i ceniony historyk Andrzej Chwalba oraz dziennikarz Wojciech Harpula, wykorzystując formę wywiadu, sprawdzoną w książce Zwrotnice dziejów, koncentrują się tym razem na relacjach Polski z „niewygodnym” sąsiadem. Zadają pytania o historię i dynamikę relacji polsko-rosyjskich, decydujące procesy i kluczowe momenty, które zaważyły na losach obu państw. Unia w Krewie 1385 roku, bitwa pod Orszą w 1514, wojny z Moskwą za Batorego, zajęcie Moskwy w 1610, początek „oddawania pola” Rosji w rozejmie andruszowskim, rozbiory, XIX-wieczne powstania narodowe, wreszcie Bitwa Warszawska 1920, zbrodnia katyńska i powojenna instalacja komunistów w Polsce.


Autorzy rzetelnie i zarazem barwnie wyjaśniają, dlaczego do dziś cień Rosji kładzie się na stosunkach wewnętrznych i międzynarodowych Polski.


Prowokujące pytania, odważne diagnozy, wnikliwe analizy. Lektura niezbędna dla każdego miłośnika historii.

488 pages, Paperback

First published February 24, 2021

9 people are currently reading
248 people want to read

About the author

Andrzej Chwalba

35 books10 followers
Andrzej Chwalba – profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, historyk, eseista. Opublikował ponad 100 prac; ostatnio m.in.: Socjaliści polscy wobec kultu religijnego (1989), Sacrum i rewolucja (1992), Józef Piłsudski historyk wojskowości (1993), Czasy „Solidarności”. Francuscy związkowcy i NSZZ „Solidarność” 1980–1990 (1997), Polacy w służbie Moskali (1999, nominacja do nagrody Jana Długosza), Historia Polski 1795–1918 (2000, nagroda Klio). Współredaktor i współautor Słownika historii Polski 1939–1948 (1994).

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
53 (55%)
4 stars
34 (35%)
3 stars
7 (7%)
2 stars
1 (1%)
1 star
0 (0%)
Displaying 1 - 12 of 12 reviews
Profile Image for Adam.
397 reviews
March 9, 2021
Bardzo rzadko daję jakiejkolwiek książce maksymalną ocenę - są to dzieła, które kształtują mnie na lata, a ta pozycja bardzo głęboko mnie dotknęła intelektualnie na kilku poziomach. Przede wszystkim - poziom ogólny: TAK SIĘ POWINNO OPOWIADAĆ O HISTORII. Jak wiele problemów zniknęłoby z naszego polskiego świata, gdybyśmy wiedzieli co się działo z Polską / Rzplitą przez wieki, jakie błędy popełniali nasi przodkowie. Co mogło być inaczej, jak wielkich tragedii można byłoby uniknąć, gdyby jeden z drugim umiał się dogadać. Dzieci w szkołach są męczone nic nieznaczącymi datami, które nie mają dla nich żadnej logiki. Mają 1410, potem złoty wiek, spichlerz Europy, potop szwedzki i konstytucję 3 maja a potem powstania i mnóstwo klęsk. Panowie Chwalba i Harpula w formie rozmowy potrafili przedstawić historię tylko jednej relacji - z Rosjanami, jako pasjonujący ciąg wydarzeń. Tu dochodzimy do poziomu mojego, indywidualnego podejścia do historii Polski. Mam pewne pojęcie i ponieważ znam podstawy, to wszelkiego rodzaju historie alternatywne są ucztą dla umysłu. Ale co się okazuje - to superdzieło porządkuje fakty, odkrywa je na nowo, panowie potrafią przedstawić mnóstwo rzeczy z perspektywy rosyjskiej i odkłamują pewne fragmenty historii, które postrzegałem inaczej. Przykładowo okres 1815 - 30 - zbierałem szczękę z podłogi. Sam wybuch powstania to aż mało herbaty nie wypuściłem z ręki. Część rzeczy jest aż niewiarygodna - a to wszystko mimo tego, że pewne przygotowanie miałem i na dodatek byłem po poprzedniej lekturze autorstwa obu Panów. Dzieki tej pozycji mam poczucie, że bardzo dobrze rozumiem obie strony konfliktu, o co chodziło Rosji w relacjach z nami, dlaczego patrzą na nas jak na ratlerka, któremu wydaje się że jest rotweillerem. Nie zdawałem sobie do tej pory sprawy z przepaści między prawosławną mateczką Rossiją a łacińskimi zaprzańcami znad Wisły. Uczta intelektualna, naprawdę.
Na poziomie samej książki - daję 10, bo jestem usatysfakcjonowany zakresem materiału. Panowie doszli do 1945 roku, czyli wystarczająco. Poruszyli wszystkie najważniejsze zagadnienia, każdy etap historii został odpowiednio naświetlony. Warto jednak też mieć na uwadze, że pewnego rodzaju podkład wiedzy należy mieć, bo momentami rozmówcy nie biorą jeńców i dla nich jest oczywiste, że czytelnik wie że była Wojna siedmioletnia, trzydziestoletnia i jakie były skutki tego dla Europy (dla Panów jest to tło do rozmowy, czytelnik musi to ogarnąć sam na zapleczu). Nie zabrakło też odrobiny historii alternatywnej, czyli co by było gdyby, ale jest to ograniczone do niezbędnego minimum.
Przy okazji pochwała dla profesora Chwalby - jego erudycja i umiejętność opowiadania historii jest niebywała, to już moja trzecia książka w jego wydaniu i chyba wpadnę po jeszcze.
A na koniec - ukłony dla pana Harpuli - bycie tak wytrawnym rozmówcą i partnerem w dyskusji dla profesora Chwalby - to trzeba być człowiekiem o wysokiej erudycji. Oficjalnie zazdroszczę.
Ps. jak będzie jakaś okazja i targi książki i mógłbym kupić wersję papierową z autografami obu Panów - to jadę na drugi koniec Polski piastowskiej :)
Profile Image for Leszczu.
67 reviews8 followers
March 4, 2022
Ogrom wiedzy historycznej, ale nie tylko, bo z rozmowy o czasach minionych można wyciągnąć dla siebie dużo, dużo więcej. Po pierwsze: forma - uważam, że już sama koncepcja wymiany myśli i próba oceny faktów dokonanych wspaniale oddaje złożoność świata i daje nam do zrozumienia wprost, że nie ma czegoś takiego jak "historia opowiedziana obiektywnie". Co człowiek, to inna opowieść - gdzie indziej padają akcenty, inne są dominujące mitologie, aż po różniącą się narrację polityczną, która to "okazuje się być" raptem czubkiem tej potężnej góry lodowej, której obecność dostrzegamy dopiero wtedy gdy zaczyna się topić. Po drugie: nakreślenie zwartego ciągu przyczynowo-skutkowego relacji w Europie Środkowo-Wschodniej, od pierwszych Piastów, aż do czasów współczesnych. Tworzy to bazę pod rzeczowy ogląd w skali makro - pozwala spojrzeć szerzej i krytyczniej, również na to co dzieje się dzisiaj.

Duże polecanko dla tych, którzy chcieliby zasypać trochę regionalną, historyczną przepaść poznawczą oraz lepiej zrozumieć specyfikę imperialnej polityki Rosji.
Profile Image for Radosław Magiera.
746 reviews15 followers
June 4, 2025
Powiedziałbym, że historia jest nie tylko edukująca, ale bardziej zaskakująca i fascynująca niż fikcja. Oczywiście, jeśli jest opowiedziana przynajmniej w miarę poprawnie. Kiedy więc znajomy pochwalił dzieło Andrzeja Chwalby (profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego, historyka i eseisty) oraz Wojciecha Harpuli (dziennikarza i publicysty) „Polska-Rosja. Historia obsesji, obsesja historii” wiedziałem, że muszę się nim zainteresować. Wybrałem wersję audio z głosami Grzegorza Borowskiego i Wojciecha Stagenalskiego.

Tytuł mówi wiele i nie będę tutaj streszczać treści, ale podsumowując w krótkich słowach można stwierdzić, że to dociekliwa analiza, na tyle obszerna, na ile to możliwe w jednym kompaktowym opracowaniu, elementów splatających dzieje Polski i Rosji oraz przyczyny powstania wciąż aktualnych i potężnych resentymentów między tymi dwoma krajami i narodami.

Dzieło ma formę rozmowy, wywiadu, i słucha się tego prześwietnie. Co prawda bardziej podobał mi się zrealizowany w podobnej konwencji wspaniały cykl „Tajna Historia Polski” zrealizowany przez Olgę Braniecką pod flagą Programu 1 Polskiego Radia, gdyż mniej było w nim gdybania, lecz i tak rozmowę „Polska-Rosja. Historia obsesji, obsesja historii” zaliczam do dzieł must read dla każdego, kto chce poznać istotę „rosyjskiej duszy”, zarówno w wymiarze indywidualnym, jak państwowym i narodowym.

Nawet dla odbiorcy interesującego się historią, Rosją i polityką, ta pozycja na pewno będzie cenną lekturą, a dla tych, którzy źródła „wiedzy” ograniczyli do podręczników szkolnych, lub do wykładów nauczycieli, którzy tak samo odwalali propagandę PRL, jak teraz odwalają obecną linie programową, będzie wręcz szokująca. Jakkolwiek autorzy używają eufemizmów na pewne fakty i wobec pewnych postaci historycznych, jednak nie zmienia to mojej wysokiej oceny. Na przykład Stanisław August, moim zdaniem, był agentem, zresztą nie tylko Rosji. Udowadnianie, że nim nie był, przypomina mi kuriozalną sytuację polskiej rzeczywiści – państwa, w którym nie ma ani jednego złodzieja. Przykładowo ktoś kto ukradł samochód, póki nie został skazany, nie może być nazywany złodziejem i wygra każdy proces przeciwko osobie, która go tak publicznie nazwała. Przed skazaniem jest bowiem kolejno podejrzewanym, potem podejrzanym lub obwinionym, a na koniec oskarżonym. Po wyroku zaś jest skazanym, a po odbyciu wyroku osobą po odbyciu kary pozbawienia wolności. Nigdy (sic!) nie można go bezkarnie nazwać złodziejem! Explicite – w Polce nie ma ani jednego złodzieja! Zulu Gula. Podobnie jest zresztą w sprawie jednego z naszych byłych prezydentów, który niby nie był nigdy agentem, ale który przegrywa procesy z osobami, które go tak publicznie nazywają. Zresztą nie chodzi nawet o to, czy ktoś był agentem jako takim. Rosja, i nie tylko, od wieków stosuje agentów wpływu sterujących „pożytecznymi idiotami” i jeśli jakaś postać historyczna zachowuje się jak taki idiota lub agent, to nie wiem, która wersja historii jest gorsza – ta, w której jest agentem, czy ta, w której jest idiotą.

Jak wspomniałem, nie zgadzam się z pewnymi tezami Chwalby (Harpula w zasadzie podrzuca tematy), ale to nie znaczy, że nie oceniam wysoko jego wiedzy i opracowania, o którym mowa. Jak mówi jeden z moich ulubionych cytatów – „Jest tyle historii, ilu jest ludzi”. W sumie i o tym też opowiada „Polska-Rosja. Historia obsesji, obsesja historii”. Jeśli się tego nie zrozumie, nigdy nie wyciągnie się wniosków z przeszłości. Chodzi o to, byśmy zrozumieli różne perspektywy, zrozumieli związki między wydarzeniami i mechanizmy historii. A to właśnie jedna z książek, które to umożliwiają.
Profile Image for Oskar Lis.
68 reviews3 followers
June 19, 2022
Los rzucił w tę część świata dwa dumne słowiańskie plemiona i niejako przesądził o ich konfrontacji. Czy byliśmy na nią skazani? A jeśli tak, to kiedy stała się ona nieuchronna?

Jeszcze w X w., kiedy Ruś Kijowska przyjęła chrześcijaństwo w innym obrządku niż państwo Mieszka I? A może dopiero w 1375r. kiedy na mocy Unii w Krewie i zaślubin Władysława Jagiełły z Jadwigą Andegaweńską rozpoczęło się najpierw personalne, a później realne połączenie Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego, przez co oczy Rzeczypospolitej po raz pierwszy w historii skierowały się mocniej na wschód niż na zachód? Jak doszło do tego, że w 1612 roku okupowaliśmy Kreml i byliśmy o krok od zainstalowania tam własnej dynastii władców, a zaledwie niecałe 200 lat później Rzeczpospolita zniknęła z map Europy, głównie za sprawą Rosji?

Absolutnie fenomenalna książka, będąca w rzeczywistości wywiadem rzeką z Andrzejem Chwalbą zanurza się w trudną, ale też niezwykle pasjonującą historię Polski i Rosji. Napisana i wydana jeszcze przed wybuchem wojny na Ukrainie odznacza się elementami, o które zapewne teraz byłoby znacznie trudniej - chęcią zrozumienia drugiej strony i znalezienia "obiektywnej" wersji zdarzeń. Nie brakuje więc gorzkich słów pod adresem naszej szlachty i wielu nieudolnych władców, zwłaszcza w okresie monarchii elekcyjnej. Znajdziemy też jednak pochwałę oręża polskiego, unikalnych wolności szlacheckich i religijnych, oraz rozwiązań ustrojowych, niespotykanych w żadnym innym dużym państwie naszego kontynentu.

Zapadła mi w pamięć jedna ciekawa refleksja Chwalby - ostatni i zarazem jedyny król Polski o przydomku "Wielki", Kazimierz przypadł na odległy XIV wiek. Rosjanie mieli szczęście do trzech takich władców, z czego dwójka z nich - Piotr I i Katarzyna, przypadła na wiek XVIII - okres absolutnej degrengolady chylącej się ku upadkowi Rzeczypospolitej. Na koniec dnia, to wybitne jednostki zmieniają bieg historii i w tym wypadku odbyło się to na naszą niekorzyść. Opracowanie obfituje w takie smaczki i sprawiło mi ogromną przyjemność. Książkę przeczytałem w niecałe 3 dni.

Ostatnie miesiące dopisały złowrogi rozdział do historii naszych państw. To ważne memento, że pokój trwający od 30 lat w naszej części Europy to raczej anomalia, niż stan naturalny. Studiujmy więc dzieje Rzeczypospolitej i kształćmy nasze przyszłe elity, by uniknąć katastrofalnych błędów, które doprowadziły do jej upadku.
Profile Image for Dobiasz.
117 reviews21 followers
March 7, 2021
Lubię takie wywiady-rzeki, gdybologię, snucie alternatywnych scenariuszy. Andrzej Chwalba — mój ulubiony żyjący polski historyk — ma do tego typu gawęd świetne przygotowanie merytoryczne (w przeciwieństwie do prawicowych fantastów, bez nazwisk, wiemy o kim mowa) a warsztat i etyka zawodowa historyka podpowiada mu w którym momencie powiedzieć stop, aby nie puścić się poręczy. Wciągające i pouczające, weszło w kilka wieczorów.
Profile Image for Artur Skowroński.
42 reviews3 followers
June 4, 2023
Byłoby 5, ale czułem się jak na lekcji historii - na okres po 1939 poświecono ostatnią lekcje przed wakacjami, gdzie już tak naprawdę wszyscy mają gdzieś.

Poza tym jedna z moich ulubionych książek historycznych jakie do tej pory czytałem. Forma dialogu sprawia, że wciąga i w zasadzie nawet rzeczy, o których zdawałem sobie sprawę były interesujące.

Mi dużo ułożyła w głowie.
Profile Image for Wojciech Koscielny.
73 reviews2 followers
May 13, 2021
Bardzo, bardzo ciekawa książka. Fantastycznie się czyta. To jak lekcja historii tyle, że bez nudnego wkuwania suchych dat. To powinna być lektura obowiązkowa w ostatniej klasie każdej szkoły ponadpodstawowej. KAŻDEJ. Natomiast każdy powinien ją przeczytać dla własnego pożytku.
Profile Image for Jędrzej Włodarczyk.
5 reviews1 follower
February 26, 2023
Dobre książki historyczne są jak thriller. Ten wywiad-rzeka to właśnie taki przypadek. Kopalnia wiedzy.
Profile Image for Beata Horała.
222 reviews
March 16, 2023
Historyczna książka, która jest ciekawa. Będąc w szkole bym w to nie uwierzyla. Na początku trochę powiało fajnopolactwem (nie czytajcie 1 rozdziału;)Ps: zazdroszczę profesorowi wiedzy.
Profile Image for Oxuria.
407 reviews6 followers
September 11, 2023
Książki o XIX wieku prof. Andrzeja Chwalby zaciekawiły mnie już na studiach, teraz lektura o relacjach polsko-rosyjskich na przestrzeni wieków była dla mnie przyjemnością!
15 reviews
April 28, 2025
Dosłownie szukałam w książce z historii czy dobrze pamiętałam że inaczej były przedstawione pewne wydarzenia. Czasami musiałam odłożyć książke bo nie mogłam uwierzyć co przeczytałam.
Profile Image for Paweł.
90 reviews2 followers
May 15, 2021
Jestem w drugiej połowie. Super napisana w formie wywiadu. Mega przystępna wiedza. Polecam!
Displaying 1 - 12 of 12 reviews

Can't find what you're looking for?

Get help and learn more about the design.