Ρίζες και θεμέλια: Οδόσημα της ιστορίας του ελληνισμού

by Μαρία Ευθυμίου, Μάκης Προβατάς

Η ιστορία των Ελλήνων ταξιδεύει στον χρόνο πάνω στο καράβι που ονομάζεται ελληνική γλώσσα. Ναυτοσύνη και γλώσσα έχουν διαχρονικά σμιλέψει τα χαρακτηριστικά αυτού του ανήσυχου λαού του οποίου τα ίχνη εντοπίζονται βαθιά στο παρελθόν, περίπου 4.000 χρόνια πριν.

Οι Έλληνες έπαιξαν κομβικό ρόλο κατά την αρχαιότητα στην ανατολική Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα. Η γλώσσα τους έγινε εργαλείο μάθησης αλλά και επικοινωνίας για πολλούς λαούς της ευρύτερης περιοχής, όπως και, αργότερα, για τον αναδυόμενο Xριστιανισμό. Με τον πολιτισμό «άλωσαν» την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μετατρέποντάς την σε Βυζαντινή και κρατήθηκαν σε πνευματική εγρήγορση κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Με την επανάστασή τους, το 1821, απέκτησαν το πρώτο εθνικό ανεξάρτητο κράτος της ανατολικής Μεσογείου, συνδέθηκαν με τον δυτικό κόσμο, επεξέτειναν τα σύνορά τους και πήραν θέση ανάμεσα στους λαούς της σύγχρονης Ευρώπης – και του κόσμου.

Στο βιβλίο αυτό, μέσα από τις συζητήσεις της καθηγήτριας Ιστορίας Μαρίας Ευθυμίου με τον Μάκη Προβατά, προσεγγίζεται ο Ελληνισμός από τις απαρχές του μέχρι σήμερα, ανιχνεύονται οι ρίζες, τα θεμέλια και τα οδόσημα της Ιστορίας του.

Πίσω από ημερομηνίες και γεγονότα υπάρχουν καιροί και χώροι πολύ μεγαλύτερης σημασίας. Υπάρχουν κομβικά πρόσωπα και συμβάντα που δεν είναι πάντοτε τα προφανή.

«Πρόσεξις», κατά τον Πλάτωνα, είναι η προσπάθεια της ψυχής να μάθει. Το βιβλίο αυτό γράφτηκε με βαθιά πρόσεξη.

Genres: History, Nonfiction, Historical

264 pages, Paperback

First published October 16, 2020

About the author

Η Μαρία Ευθυμίου (γεν. Λάρισα, 1955) είναι Ελληνίδα ιστορικός και καθηγήτρια πανεπιστημίου. Μετά την ολοκλήρωση των εγκύκλιων σπουδών της εισήλθε στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών από το οποίο αποφοίτησε το 1977 και κατόπιν πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης. Το 1984 ολοκλήρωσε τη διδακτορική της διατριβή. Από το 1977 μέχρι το 1979 διετέλεσε ερευνήτρια στο Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα και από το 1981 διδάσκει στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Επίσης έχει διδάξει στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και στο Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ακόμη έχει συγγράψει βιβλία ιστορικού περιεχομένου, έχει συμμετάσχει στη συγγραφή συλλογικών έργων και έχει παρουσιάσει δεκάδες άρθρα και συμβολές σε επιστημονικά συνέδρια και περιοδικά Ιστορίας.

Από το 2006 πραγματοποιεί διαλέξεις ελληνικής και παγκόσμιας Ιστορίας ανά την Ελλάδα.

Reviews

[Stratos · Rating 4 out of 5]

Το ατού της Μαρίας Ευθυμίου είναι ότι διδάσκει ιστορία (προφορικά ή γραπτά), με απλό και γλαφυρό τρόπο. Όπως μαγεία είναι ν΄ ακούς και ν΄ ακούς τις διαλέξεις της, έτσι και τα βιβλία δεν κλείνουν όταν τα διαβάσεις, Ανατρέχεις στις τόσες πληροφορίες, ερμηνείες και αναλύσεις ιστορικών γεγονότων. Οπως και το προηγούμενο της βιβλίο, έτσι και τούτο ... κιτρινίστηκε από τις σημειώσεις ενώ οι τσακισμένες σελίδες θα είναι οδηγός μας για ν΄ ανατρέχουμε σε πληροφορίες.
Αναμένουμε αδημονία το επόμενο της....

[Lila Dimaki · Rating 4 out of 5]

«Ποτέ ομόνοιαν οι Ρωμιοί,ποτέ μοναφεντίαν/ποτέ καλών ανάκλησιν ουκ ημπορούν να ιδούσιν».

[Harry · Rating 4 out of 5]

Φανταστική Μαρία Ευθυμίου❤️

[Lia · Rating 4 out of 5]

Αυτή η αναδρομή στην ιστορία του Ελληνισμού ανά τους αιώνες με βοήθησε να εμπεδώσω γνώσεις που είχα αποκτήσει από τα χρόνια του σχολείου και στην μετέπειτα ζωή. Η συγγραφέας δίνει μεγάλο βάρος στην γλώσσα την ελληνική, στην μακραίωνη ιστορία της και την αδιάλειπτη χρήση της ως μέσο επικοινωνίας όλων εκείνων που ο ελληνικός πολιτισμός και το εμπόριο επηρέασαν. Μου άρεσε αυτή η έμφαση στην γλώσσα και στην ναυτοσύνη ως άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ταυτότητας του Έλληνα.
Ο Ελληνισμός πέρα από στενά γεωγραφικά σύνορα. Οι αγώνες, οι θυσίες, το πείσμα και η επιμονή απλών ανθρώπων αλλά και η εμπάθεια, τα λάθη, οι καταστροφικοί εμφύλιοι.
Ιδιαίτερα με συγκίνησε το κεφάλαιο των εθνικών ευεργετών και εκείνο των φιλελλήνων. Οι ερωτήσεις του Μάκη Προβατά στοχευμένες. Το βιβλίο κυλούσε αλλά για να είμαι ειλικρινής σε ορισμένα σημεία θα ήθελα μεγαλύτερη ανάλυση.
‘Μέσα από τις οικογενειακές μας ιστορίες, εντοπίζουμε όλοι νήματα της βαθύτερης δικιάς μας διαμόρφωσης. Που είναι ιστορίες αντίστοιχες, ή σχεδόν αντίστοιχες, με εκείνες του διπλανού και του γείτονα. Και όλες μαζί συνθέτουν, στη μικρή τους κλίμακα, τμήμα του πραγματικού υπόβαθρου της μεγάλης Ιστορίας.’

[Lefki Sarantinou · Rating 4 out of 5]

Μετά το εξαιρετικά επιτυχημένο πόνημα "Μόνο λίγα χιλιόμετρα", υπό μορφή συνέντευξης στον Μάκη Προβατά, η Μαρία Ευθυμίου επιστρέφει στην ίδια συνεργασία με ένα νέο βιβλίο στο ίδιο ύφος, αλλά με διαφορετική θεματική, το "Ρίζες και θεμέλια, Οδόσημα της Ιστορίας του Ελληνισμού".
Το βιβλίο αυτό αποτελεί την προσφορά των Προβατά- Ευθυμίου στον εκδοτικό εορτασμό της Εκατονταετηρίδας από την Παλιγγενεσία. Και πράγματι, ποιο άλλο βιβλίο θα ήταν καταλληλότερο γι' αυτόν τον σκοπό, απ' ότι ένα πόνημα το οποίο εστιάζει στις ρίζες, τα θεμέλια και τα οδόσημα του Ελληνισμού ανά το πέρασμα των αιώνων;
Η Μ.Ε. είναι καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και γνωστή για την πολυετή αφιλοκερδή δράση της στον τομέα της διδασκαλίας της Ιστορίας σε πάμπολλα μέρη ανά την Ελλάδα. Δηλώνει στον πρόλογο του βιβλίου της απηυδισμένη από το δυστοπικό κλίμα απαισιοδοξίας και μεμψιμοιρίας, το οποίο επικρατεί στη χώρα μας μετά από την Κρίση, και με το νέο της πόνημα στοχεύει να προσφέρει μία ένεση αισιοδοξίας στους Νεοέλληνες, υπενθυμίζοντάς τους όχι μονάχα τα άσχημα της Ιστορίας μας, όπως κάνουν κάθε λογής Κασσάνδρες τη σήμερον ημέραν, αλλά και τα θετικά σημεία στη μακραίωνη πορεία μας από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι σήμερα.
Προβαίνει, επομένως, στο έργο της σε μία ιδιότυπη αναδρομή της ελληνικής ιστορίας, πιάνοντας το νήμα της αφήγησης του λαού μας από την αρχή, από τους Πελασγούς και τους Μυκηναίους και φτάνοντας ως τον σχηματισμό της σύγχρονης Ελλάδας, με εύστοχες απαντήσεις στις καίριες ερωτήσεις που της θέτει ο Μάκης Προβατάς.
Η Μ.Ε. μας υπενθυμίζει το μεγάλο ατού της γλώσσας, το οποίο έχουμε ως λαός, αφού ελάχιστες γλώσσες ανά τον κόσμο σήμερα έχουν το προνόμιο όχι μονάχα να ομιλούνται, αλλά και να γράφονται επί 3.500 συναπτά έτη. Η γλώσσα μας είναι αυτή η οποία αποδεικνύει την πολιτισμικής μας συνέχεια ως έθνος.
H συγγραφέας επισημαίνει ζητήματα της προϊστορικής περιόδου τα οποία αφορούν τους Έλληνες και παραμένουν ακόμη υπό συζήτηση, όπως το μυστήριο της Γραμμικής Α γραφής η οποία δεν έχει ακόμη αναγνωσθεί κι έτσι δεν γνωρίζουμε αν πρόκειται για ελληνική ή όχι γραφή και, κατ' επέκταση, και εάν ήταν οι Μινωίτες τελικά ελληνικό φύλο.
Έπειτα συνεχίζει επισημαίνοντας τις έτερες εποποιίες του Ελληνισμού κατά τα αρχαία χρόνια, τη ναυτοσύνη και το εμπόριο, το μεγαλείο της αθηναϊκής δημοκρατίας και του αρχαιοελληνικού πολιτισμού και, κυρίως, τη διασπορά των Ελλήνων μέσω των ελληνικών εποικισμών σε ολόκληρη τη Μεσόγειο και τον Εύξεινο Πόντο.
Παρακολουθεί την εξέλιξη της γλώσσας και των Ελλήνων κατά την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή εποχή, προκειμένου να φτάσει στα δύσκολα χρόνια της Τουρκοκρατίας και στον τρόπο με τον οποίο συντελέστηκε η εθνική μας αφύπνιση. Καταλήγει δε στο γεγονός ότι η Ελλάδα ήταν, είναι και θα είναι ανέκαθεν μία χώρα στενά συνδεδεμένη με τη Δύση, αφού η πορεία του κράτους μας επηρεάστηκε πάντοτε από τις εξελίξεις στη Δυτική Ευρώπη, τόσο κατά τον 19ο όσο και κατά τον 20ο αιώνα.
Η συνεισφορά μας ως κράτους στα Βαλκάνια έγκειται στο γεγονός ότι ήμασταν το πρώτο έθνος το οποίο αποσχίστηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και σχημάτισε δικό του εθνικό κράτος, δίνοντας παράδειγμα προς μίμηση στους υπόλοιπους λαούς της Βαλκανικής.
Οφείλουμε, λοιπόν, ως έθνος να εστιάσουμε στα θετικά μας σημεία, -χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να λησμονήσουμε τα αρνητικά, όπως τους εμφυλίους και τις πτωχεύσεις ως παράδειγμα προς αποφυγήν- προκειμένου να ανακτήσουμε την χαμένη μας αυτοπεποίθηση και να συνεχίσουμε την πορεία μας με το κεφάλι ψηλά. Και σ' αυτό μπορεί να μας βοηθήσει η ορθή γνώση και μελέτη της Ιστορίας μας.
Κι αν, επομένως, μας φανεί κάπου κάπου λιγάκι ελληνοκεντρικό το εν λόγω πόνημα, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι γράφτηκε υπό αυτό ακριβώς το πνεύμα: για να επισημάνει τα θετικά οδόσημα της μακραίωνης πορείας, καθώς και τις ρίζες μας. Διότι, μπορεί, βέβαια, να εστιάζει στα θετικά, δεν παραλείπει όμως να αναφερθεί όπου χρειάζεται και σε αυτά τα ελαττώματά μας τα οποία μας κράτησαν πίσω ως έθνος.
Μία τέτοια προσπάθεια, η οποία καταφέρνει να χωρέσει σχεδόν όλους τα σημαντικούς σταθμούς της Ιστορίας μας σε ένα τόσο καλογραμμένο μικρό και ευκολοδιάβαστο βιβλιαράκι δεν μπορεί παρά να αποσπάσει από εμάς τον έπαινο για τη δημιουργό του. Πρόκειται για ένα βιβλίο μέσα από το οποίο θα ιχνηλατήσουμε το παρελθόν μας, ένα βιβλίο το οποίο απευθύνεται σε κάθε Ελληνίδα και σε κάθε Έλληνα που θέλει να γνωρίσει το παρελθόν του και να ανιχνεύσει την πορεία του στον χώρο και τον χρόνο.

[Emmanouil Angelakis · Rating 4 out of 5]

Έχω παρακολουθήσει πολύ υλικό της κυρίας Ευθύμιου και παρόλα αυτά το βιβλίο αυτό είναι συναρπαστικό.

Σε αντίθεση με το προηγούμενο στο ίδιο στυλ με τον κύριο πρόβατα είναι σαφέστατα καλύτερα δομημένο με πιο πλήρους απαντήσεις. Ειλικρινά το προηγούμενο (μόνο λίγα χιλιόμετρα .,,) το βρήκα ελαφρώς ανοργάνωτο. Εδώ όμως οι ερωτήσεις έχουν πιο καλό σχεδιασμό και είναι διατυπωμένες πιο ομοιόμορφα.

Ακόμα και αν γνωρίζετε πολλά από τα θέματα που θίγει ενιαία σίγουρος ότι θα βρείτε πολλά που θα ακούσετε για πρώτη φορά.

Το μόνο χαρακτηριστικό που δεν μου αρέσει είναι η δεδομένη λατρεία στο ελληνικό στοιχείο. Μια πιο σκεπτικιστική προσέγγιση θα την εκτιμούσα.

Σε κάθε περίπτωση εξαιρετικά καλό βιβλίο.

[Athanasios Papaioannou · Rating 5 out of 5]

Το νέο πόνημα της κ. Ευθυμίου μας παρουσιάζει λιτά και περιεκτικά τα βασικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν τον Ελληνισμό στην πορεία του στο χρόνο και τον έκαναν να πορευθεί με επιτυχία παρά τις αντιξοότητες που συνάντησε....

[Kyriakos Sorokkou]

μια συνέντευξη 200 κάτι σελίδων μεταξύ της καθηγήτριας ιστορίας Μαρίας Ευθυμίου και του δημοσιογράφου Μάκη Προβατά.

Μια συνεργασία σε μορφή βιβλίου που απαντά σε σημαντικά ερωτήματα και φωτίζει γεγονότα της ελληνικής ιστορίας από τους Δαναούς μέχρι τους Διχασμούς.

Μακάρι το μάθημα της ιστορίας στο σχολείο να ήταν τόσο ενδιαφέρον παρά το ξύλινο και βαθμοθηρικό που είχα.

αυτό το βιβλίο είναι το 2ο τέτοιου στυλ που έφτιαξαν καθηγήτρια και δημοσιογράφος αλλά το διάβασα πρώτα πέρσι. Έτσι σειρά φέτος παίρνει το πρώτο: (μόνο λίγα χιλιόμετρα)

[Ioannis · Rating 4 out of 5]

Μέσα από τις ερωτήσεις του δημοσιογράφου και τις απαντήσεις της συγγραφέως ξεδιπλώνεται το ταξίδι του Ελληνισμού από τις απαρχές του μέχρι σήμερα. Διαβάζοντάς το κατανοείς την δυναμική και το ειδικό βάρος του ελληνισμού αλλά ταυτόχρονα τα κακώς κείμενα που μας έχουν κρατούν σε χαμηλότερο επιπεδο από αυτό που θα μπορούσαμε να βρισκόμαστε. Αλλά σε κάθε περίπτωση, είναι εξαιρετικό το ότι κάτω από τόσες προκλήσεις και αντιξοότητες ο ελληνισμός κατάφερε να επιζήσει. Επίσης, το βιβλίο κεντρίζει το ενδιαφέρον σου, να αρχίσεις να εμβαθύνεις περισσότερο στα ιστορικά οδόσημα του ελληνισμού.

[Jijilla Mijilla · Rating 3 out of 5]

3,5*

Πολυ ενδιαφέρον βιβλίο-καταγραφή συνέντευξης, στο οποίο η ιστορία του Ελληνισμού παρουσιάζεται απλά, περιεκτικά και κατανοητά. Δεν έβαλα 4* διότι θα ήθελα λιγότερο την παρουσία της προσωπικής κριτικής με την οποία ένιωσα ότι η κυρία Ευθυμίου "έντυσε" τα γεγονότα. Θα προτιμούσα μικρότερη χρήση επιθετικών προσδιορισμων όπως πχ καταπληκτικοτερος, καταστροφικοτερος, σπουδαιότερος κλπ και περισσότερη στεγνή παράθεση των γεγονότων. Χάρηκα που το διάβασα, ωστόσο, και το προτείνω.

[Nick · Rating 5 out of 5]

Στιγμές της Ελληνικής ιστορίας με το ιδιαίτερο στιλ, τον πλούσιο και ευχάριστο λόγο της Ευθυμίου.
Παράλληλα με την κριτική περιγραφή δύσκολων περιόδων, και την απλόχερη παράθεση πτυχών της ιστορίας με πολύ ενδιαφέρουσες γνώσεις, υπάρχει στο βιβλίο μια ευχάριστη νότα αισιοδοξίας.
Το τελείωσα ξέροντας ότι κάποια στιγμή θα το ξαναδιαβάσω

[Ioannis Apostolopoulos · Rating 4 out of 5]

Ένα γλαφυρό βιβλίο συνοπτικής ιστορίας του Ελληνικού Έθνους. Η Μαρία Ευθυμίου χωρίς ανερμάτιστες ωραιοποίησεις κατορθώνει να σε κάνει υπερήφανο για ότι έχουμε καταφέρει από το ‘21 και μετά βασιζόμενοι στις ρίζες του Έθνους Γλώσσα/Παιδεία-Ναυτοσύνη-Εθνική Διασπορά. Ένα βιβλίο δομημένο με την μορφή των ερωτοαποκρίσεων κατορθώνει να σε τραβήξει σε μια απνευστί αναγνωστική διαδρομή !! Το συνιστώ!

[Zenonas Tziarras · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετικό. Συνοπτικό αλλά όχι επιφανειακό. Η αφήγηση της συγγραφέως γλαφυρή, άμεση και διεισδυτική. Παρά τις διαφορετικές ερμηνείες που μπορεί κανείς να έχει για επί μέρους ιστορικά θέματα, το βάθος της γνώσεως της Ευθυμίου και η ικανότητά της να την μεταδίδει εντυπωσιάζουν. Το προτείνω ανεπιφύλακτα.

[Nectar Terzian · Rating 4 out of 5]

Ρίζες και θεμέλια: Οδόσημα της ιστορίας του ελληνισμού

[Σταύρος Παυλίδης · Rating 5 out of 5]

Πολύ καλό βιβλίο ιστορίας γραμμένο με τη μορφή ερωταπαντήσεων. Η συγγραφέας, χωρίς να παραβλέπει τα αρνητικά της φυλής μας, αναδεικνύει τα θετικά της ιστορίας των Ελλήνων. Πόσο ευχάριστο να βλέπεις το ποτήρι μισογεμάτο κι όχι μισοάδειο.

[Μαριάννα Κωστοπούλου · Rating 3 out of 5]

Ενώ διαβάζεται εύκολα, είναι καλογραμμένο και προσεγμένο, δίχως δυσνόητες έννοιες ή λεπτομέρειες. Προσωπικά με κούρασε η μορφή των ερωταπαντήσεων.

[Eirini Zazani · Rating 4 out of 5]

Όχι μόνο μαθαίνεις Ιστορία, αλλά την αγαπάς κιόλας.

[Markos Kyritsis · Rating 4 out of 5]

Ανήκω στους θαυμαστές της Μαρίας Ευθυμίου κάι δεν το μετανιώνω ποτέ.
Πάντα εύστοχη με βαθιά γνώση της ιστορίας του Ελληνισμού.

[K Diamantopoulos · Rating 5 out of 5]

Πολύ ενδιαφέρον. Κοιτάζειτο δάσος και όχι το δέντρο, δεν βάζει το κάτι μπροστά από το άλογο.

[Dimitris Patriarcheas · Rating 5 out of 5]

Εκπληκτικό! Αν μπορούσα να βάλω 6 αστέρια θα το έκανα! Must read. Η αφήγηση και η μεταδοτικότητα της κα. Ευθυμίου ακόμη και μέσω του κειμένου είναι αξεπέραστες.

[Βαγγέλης Μαλλῆς · Rating 3 out of 5]

μοῦ τό δώρισε συνάδελφος ἕνεκα τά γενέθλια του ΚηΙΧ, ἤθελα Σιμενόν, τό ἀντήλλαξα μέ αὐτόνανε ἀλλά τό νῦν μέ ἔμεινε ἀπωθημένο, συνεπῶς τό δανείσθην καί διόλου δέν μέ ἀπηγοήτευσεν.