Η αντίστροφη μέτρηση

Ερημίτες και Αποσυνάγωγοι #2

by Pandelis Prevelakis, Παντελής Πρεβελάκης

Το μυθιστόρημα Η αντίστροφη μέτρηση πραγματεύεται τις πολιτικές συνθήκες της χώρας κατά τη στρατιωτική δικτατορία και τη στάση της πνευματικής ηγεσίας, που εκπροσωπείται από έναν πανεπιστημιακό διδάσκαλο που κάνει τάμα ν' αυτοπυρποληθεί σε τακτό χρόνο (εξ ου ο τίτλος του βιβλίου), όπως ο αρχαίος Περεγρίνος που γνωρίζουμε από το Λουκιανό, ή όπως ο Εμπεδοκλής, που πήδησε εκουσίως στον κρατήρα της Αίτνας. Η θυσία του ελπίζει να ξυπνήσει τη συνείδηση των πολιτών. Αλλά η "ειρωνεία της ζωής" εισάγει στο πνεύμα του την υπαρξιακή τραγικότητα, και τελικώς ο ήρωας του μυθιστορήματος θυσιάζεται για αιτίες που υπερβαίνουν τις ιστορικές περιστάσεις. Έτσι κρίνεται εμμέσως η εγγενής αδυναμία των διανοουμένων ν' αναλάβουν τελεσφόρα πολιτική δράση. Ο λόγος τους, ωστόσο, δεν πάει χαμένος. Παραλαμβάνεται από την αδιάφθορη νεότητα και μετατρέπεται σε αρχέτυπες πράξεις ηρωισμού και αυτοθυσίας. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

251 pages, Hardcover

First published January 1, 1974

About the author

Pandelis Prevelakis (Greek: Παντελής Πρεβελάκης sometimes transliterated Panteles Prevelakes or Panteles Prevelaces; 18 February 1909 – 15 March 1986) was a Greek novelist, poet, dramatist and essayist—one of the leading Greek prose writers of the "Generation of the '30s". Most of his works are set in Crete.

Reviews

[philosophie · Rating 2 out of 5]

*2,5

[Marios Shekeris · Rating 3 out of 5]

Είχα διαβάσει το Ο ήλιος του θανάτου του Πρεβελάκη. Αν δεν κάνω λάθος, η πλειονότητα της πεζογραφίας του έχει ως θεματολογία την ιδιαίτερη του πατρίδα, την Κρήτη. Ένας από τους λόγους που θεωρώ την «Αντίστροφη Μέτρηση» ως ένα ξεχωριστό βιβλίο.

Άλλος λόγος: γράφτηκε κατά την διάρκεια της δικτατορίας (1967-1974). Καταφέρεται εναντίον της Χούντας. Κρίνεται η αδυναμία των διανοούμενων να αναλάβουν δράση, έστω μια στάση διαμαρτυρίας κατά του καθεστώτος. Τυπώθηκε και κυκλοφόρησε μυστικά, από χέρι σε χέρι, εκτός εμπορίου. Ο ίδιος ο συγγραφέας συνειδητά απέχει από την δημόσια ζωή, και την εκδοτική δράση. Του γίνεται πρόταση να τεθεί υποψήφιος ακαδημαϊκός. Αρνείται. Αρνείται, Α' Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας, που είχε θεσπίσει η Χούντα. Πρόταση για καθηγητής στο «Διδασκαλείο Μετεκπαιδεύσεως Καθηγητών». Αρνείται και πάλι τη θέση. Σε κάποια φάση προσπαθεί να συγκεντρώσει υπογραφές των συναδέλφων του, πνευματικών ανθρώπων της χώρας, σε μια διαμαρτυρία κατά του καθεστώτος. Αρνούνται!

Αυτές τις εμπειρίες, το τέλμα, την απογοήτευση, την απελπισία μεταφέρει σε αυτό το μυθιστόρημα.

Ο ήρωας του βιβλίου είναι ένας καθηγητής Πανεπιστημίου. Την επομένη ημέρα του πραξικοπήματος σε μια θεατρινίστικα δραματική παράσταση, ορκίζεται μπροστά στους φοιτητές του ότι εάν σε έναν χρόνο δεν αποκατασταθεί η δημοκρατία, θα αυτοκτονήσει. Γίνεται σύμβολο για κάποιους φοιτητές που προσπαθούν να οργανωθούν σε κάποιου είδους βίαιης αντίστασης. Και μετά: Στη φοιτητριούλα που σ’ έχει ερωτευτεί/θα σε καταγγείλω, πονηρέ πολιτευτή. Ερωτεύεται και βρίσκεται στο δίλημμα της επιλογής: έρωτας ή ηρωική δέσμευση θανάτου. Και όντως, είναι ηρωική αυτή δέσμευση;

Κάποια κεφάλαια πραγματεύονται τον ρόλο της τέχνης, την σημασία της ελευθερίας, την κόλαση της στέρησης της δημοκρατίας, τον ρόλο των πνευματικών ανθρώπων. Μοιάζουν με δοκίμια. Αυτά εναλλάσσονται με την αληθινή πλοκή. Εκεί είναι που αναδύεται η λογοτεχνική έξαρση και η αρετή του συγγραφέα, και εκεί κυλάει δραματικά η εξέλιξη του διλήμματος, αυτοθυσία vs έρωτα.

Δεν κάνω spoiler.