مباحث بخش اول از جلد نخست کتاب که به بررسی تاریخ آذربایجان در دوران پیش از اسلام در بستر تاریخ ایران اختصاص دارد، با موضوعاتی از این دست تدوین شده است: سیما، حدود و نام آذربایجان؛ نظری به تاریخ آذربایجان: پیدایش شهرنشینی؛ تپههای باستانی؛ طوایف قدیمی آذربایجان؛ دولتهای تشکیل شده در سرزمینهای مجاور (آشور، اورارتو، ماننا، سکاها)؛ دولت ماد تاریخ سیاسی، تمدن و فرهنگ، سرزمین ماد در روزگار دولت هخامنشی؛ آتورپاتکان؛ اسکندر و سلوکیان؛ دولت اشکانی (تاریخ سیاسی، تمدن و فرهنگ)؛ دولت ساسانی، (تاریخ سیاسی، سیاست خارجی). مطالب کتاب با عکسهای متعدد از آثار و بناهای باستانی و نقشه همراه است.